1953 жылдан кейінгі кеңестік қуғын-сүргіннен құрбан болғандардың ақталуы
Rehabilitation (Soviet)
1953 жылдан кейін Сталин репрессиясының құрбандарын ақтау. Реабилитация – саяси қуғын-сүргіннен зардап шеккендердің құқықтарын қалпына келтіру. Тарих, құқық, саясат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1953 жылдан кейінгі кеңестік қуғын-сүргін құрбандарының ақталуы
Post 1953 Soviet exoneration of victims of repression
Реабилитация (реабилитация, ағылшын тілінде reabilitatsiya деп жазылады немесе академиялық түрде реабилитация) – бұрынғы Кеңес Одағы және посткеңестік мемлекеттерде қолданылған термин. 1953 жылы Сталиннің қайтысынан кейін үкімет негізсіз қуғынға ұшыраған және қылмыстық қудаланған адамдардың саяси және әлеуметтік жағдайын қалпына келтіру, яғни саяси оңалтуды жүзеге асырды. Бұл адамды ақтап тастауға мүмкіндік берді. Көптеген жағдайларда, реабилитация қаза болғаннан кейін жасалды, себебі мыңдаған құрбандар өлім жазасына кесілді немесе еңбек лагерлерінде көз жұмды. Үкімет сонымен қатар Сталин тұсында қоныс аударған бірнеше ұлттық азшылықтарды да оңалтып, оларға бұрынғы жерлеріне оралуға рұқсат берді және кейбір жағдайларда олардың сол аймақтардағы автономиясын қайта қалпына келтірді.
Rehabilitation (реабилитация, transliterated in English as reabilitatsiya or academically rendered as reabilitacija) was a term used in the context of the former Soviet Union and the post Soviet states. Beginning after the death of Stalin in 1953, the government undertook the political and social restoration, or political rehabilitation, of persons who had been repressed and criminally prosecuted without due basis. It restored the person to the state of acquittal. In many cases, rehabilitation was posthumous, as thousands of victims had been executed or died in labor camps. The government also rehabilitated several minority populations which it had relocated under Stalin, and allowed them to return to their former territories and in some cases restored their autonomy in those regions.
Сталиннен кейінгі кезең
Иосиф Сталин қайтыс болғаннан кейін үкімет советтік репрессияның құрбандарына жаппай кешірім жасауды бастады. 1953 жылы бұл ешқандай ақталмауға әкелмеді. Үкімет кешірім жасағандарды бастапқы қоныстанған жерлеріне қайту құқығынан айырып, шалғай аймақтарда ішкі жер аударуға жіберді. 1953 жылғы кешірім ең көп дегенде бес жылға сотталған және Кеңес Қылмыстық кодексінің саяси емес баптары бойынша қудаланған адамдарға қолданылды (мысалы, саяси себептермен қуғынға ұшырағандардың балалары көбінесе "қоғамға жат элементтер" ретінде, яғни проституция сияқты негіздермен қудаланды). 1954 жылы үкімет ГУЛАГ еңбек лагерьлерінен көптеген саяси тұтқындарды босата бастады. 1956 жылы Никита Хрущев, сол кездегі КСРО Коммунистік партиясының Бірінші хатшысы, "Жеке тұлғаға табыну және оның салдары" атты танымал сөйлеуінде сталинизмді айыптады. Содан кейін үкімет саяси тұтқындарды босатумен бірге оларды ақтауды жүзеге асырып, үйлеріне оралып, өмірін жаңартты. Халықты қоныс аудару кезінде бірнеше ірі этникалық топтар Сібірге, Қазақстанға және Орталық Азияға жер аударылды; олар да 1950 жылдардың соңында ақталды. Үкімет осы топтардың көпшілігіне бұрынғы мекенжайларына оралуға және бұрынғы автономиялық аймақтарын қалпына келтіруге рұқсат берді. Бірақ Волга немістері мен Қырым татарларына жерлерін қайтарған жоқ. Қырым татарлары 1967 жылы қылмыстан босатылып, 1989 жылы Қырымға оралуға рұқсат алды және 1991 жылы РСФСР-де ақталды. Көп жағдайда адамдар "қылмыстық іс болмағандықтан", "қылмыс құрамы болмағандықтан", "бұрын қол жетімсіз болған мәліметтерге сүйене отырып", "кінәлі екенін дәлелдеу мүмкін болмағандықтан" сияқты түсіндірмелермен босатылды. Көптеген ақтаулар постұлымдық түрде жүзеге асырылды, өйткені мыңдаған адамдар Сталиннің үкіметі тарапынан өлім жазасына кесілді немесе еңбек лагерьлерінің қатал жағдайларында қайтыс болды. Көптеген адамдар тек кешірім алды, бірақ ақталмады (әсіресе "Троцкийшіл оппозицияға қатысы бар" деп айыпталғандар).
The government started mass amnesty of the victims of Soviet repressions after the death of Joseph Stalin. In 1953, this did not entail any form of exoneration. The government released those who were granted amnesty into internal exile in remote areas, without any right to return to their original places of settlement. The amnesty of 1953 was applied for those who had been sentenced for a term of at most five years and had been prosecuted for non political articles in the Soviet Criminal Code (for example, children of those repressed on political grounds were often prosecuted as "antisocial elements", i. e., on the same grounds as prostitutes). In 1954, the government began to release many political prisoners from Gulag labor camps. In 1956, Nikita Khrushchev, then in the position of First Secretary of the Communist Party of the Soviet Union, denounced Stalinism in his notable speech "On the Cult of Personality and Its Consequences". Afterward, the government accompanied release of political prisoners with rehabilitation, allowing them to return home and reclaim their lives. Several large ethnic groups had been deported to Siberia, Kazakhstan, and Central Asia during population transfer; these were also rehabilitated in the late 1950s. The government allowed many of those groups to return to their former homelands and restored their former autonomous regions. It did not restore territory to the Volga Germans and Crimean Tatars. The Crimean Tatars were decriminalized in 1967, allowed to return to Crimea in 1989, and rehabilitated in the RSFSR in 1991. In most cases, the persons were released with the phrases "due to the lack of a criminal matter", "for lack of corpus delicti", "based on previously unavailable information", "due to the lack of a proof of guilt", etc. Many rehabilitations occurred posthumously, as thousands had been executed by Stalin's government or died in the harsh conditions of the labor camps. Many individuals were subject to amnesty only, but not to rehabilitation (in particular those who had been prosecuted for "belonging to Trotskyite Opposition").
Перестройка және посткеңестік мемлекеттер
1986 жылы кеңестік «қайта құру» саясатының басталуымен реабилитацияның тағы бір толқыны басталды. Соттан тыс репрессияға ұшыраған адамдар дереу ақталды. Сонымен қатар, советтік азаматтық және әскери соттар Сталиннің тазалауларының құрбандарын (қайтыс болғаннан кейін), сондай-ақ Сталиннен кейін қуғынға ұшыраған адамдардың кейбіреулерін ақтауды жалғастырды. 1991 жылдың соңында КСРО тарағаннан кейін, бұл үрдіс көптеген посткеңестік мемлекеттерде жалғасты. Леон Троцкий (1940 жылы өлтірілген) 2001 жылғы 16 маусымда Ресейде ақталды. Қазіргі Ресей Федерациясы мен Украина «Саяси қуғын-сүргін құрбандарын реабилитациялау туралы» заңдар қабылдады, бұл заңдар Сталиндік кезеңнен кейінгі құрбандарды реабилитациялаудың құқықтық негізін құрайды.
Another wave of rehabilitations started about 1986 with emerging Soviet policy of perestroika. Persons who were repressed extrajudicially were summarily rehabilitated. Also, Soviet civilian and military justice continued to rehabilitate victims of Stalin's purges (posthumously), as well as some people repressed after Stalin. After dissolution of the Soviet Union in late 1991, this trend continued in most post Soviet states. Leon Trotsky (murdered in 1940) was rehabilitated on June 16, 2001, by Russia. Both the modern Russian Federation and Ukraine have enacted laws "On the Rehabilitation of the Victims of Political Repressions", which provide the basis for the continued post Stalinist rehabilitation of victims.