Кіріспе

Фредерик Эмес Клей (1838–1889) – ағылшын композиторы, негізінен әндерімен және сахнаға арналған музыкасымен танымал. Музыкалық отбасында дүниеге келген Клей 16 жыл бойы Ұлыбритания Қаржы министрлігінде мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеді, бос уақытында шығармалар жазды. 1873 жылы алған мұрасы оған толық уақытты композитор болуға мүмкіндік берді. Оның сахнадағы алғашқы үлкен жетістігі – У. С. Гилберттің либреттосымен жазылған «Адамзаттың өткен шақтары» (Ages Ago, 1869) атты қысқа комикалық операсы болды. Опера «Иллюстрациялар галереясында» сәтті көрсетілді және бірнеше рет қайта қойылды. Клей, әріптес композитор Артур Салливанның жақын досы, оны Гилбертпен таныстырды, осылайша Гилберт пен Салливанның серіктестігі құрылды. Клейдің 24 жылдық мансабында Гилбертпен қатар Б. Стивенсон, Том Тейлор, Т. В. Робертсон, Роберт Рис және Г. Р. Симс либреттошылармен де жұмыс істеді. Гилбертпен бірлескен төрт шығармасының соңғысы – «Принцесса Тото» (1875) операсы, ол Вест-Эндте және Нью-Йоркте қысқа ғана уақыт көрсетілді. Клейдің басқа шығармаларына кантаталар мен көптеген жеке әндер кіреді. Оның соңғы екі жұмысы – 1883 жылы жазылған «Қуанышты герцогиня» және «Алтын сақина» опералары сәтті болды. Бірақ 44 жасында ол инсульт алды, салдарынан паралич болып, мансабы аяқталды. Тарихшы Курт Гэнцл Клейді «Британдық музыкалық театрының қазіргі дәуірінің алғашқы маңызды композиторы» деп атады, бірақ оның тіпті ең сәтті сахналық туындылары да Гилберт пен Салливанның шығармаларына көлеңке түсірді. Өмірінде ол бүкіл Ұлыбританияда танымал болған әндерімен белгілі болды. Клейдің музыкасы аса ерекше немесе есте қаларлық болмаса да, сапалы және ұнамды деп есептелді.

Алғашқы жылдар

Клей Париж қаласында Джеймс Клейдің (1804–1873) және оның әйелі Элиза Камилла Вульричтің алты баласының төртіншісі болып дүниеге келді. Клей Лондонда жеке репетиторлардың сабағын алып білім алды, сонымен қатар фортепиано мен скрипканы, кейін Бернхард Моликеден композицияны оқыды. Лорд Палмерстонның ықпалымен Клей корольдік қазынашылығында жұмысқа орналасты. Кейінірек, басқа басшылық астында Клей В. Э. Гладстонның тапсырмасымен құпия миссияларды орындады. 20 жасында Клей өзі «музыкалық сезімдерінің ашылуы» деп атаған жағдайды бастан өткерді: Ковент-Гарденде Вердидің «Иль-троваторе» операсын және Париждегі Опер-Комикте Аубердің «Лес диамант де ла короне» операсын тыңдағанда, ол «бір шығармадағы дауыстық мәнерлі айтудың күшіне, ал екіншісінде музыкалық комедияның ләззатына» қатты әсерленді. Клей Том Тейлордың либреттосына жазылған «Сот және коттедж» атты бір актілі опереттасымен шағын опералық жетістікке қол жеткізді, ол 1862 жылы Ковент-Гарденде Меербиердің «Динора» операсына қосымша қойылым ретінде көрсетілді. 1865 жылы Ковент-Гарден үшін тағы бір бір актілі шығарма жарық көрді: Т. В. Робертсонның либреттосына жазылған «Констанс» жылдық пантомиманың алдындағы перде көтеруші болды. «Сот және коттедж» сияқты, ол да баспасөзde жақсы бағаланды, бірақ театр репертуарында қалып қоймады. 1860 жылдардың ортасында Клей және оның жақын досы, музыкант Артур Салливан Джон Скотт Расселлдің үйіне жиі қонаққа барды. Шамамен 1865 жылы Клей Скотт Расселлдің кіші қызы Элис Мэйге үйленуге келісім берді, ал Салливан ортаңғы қызы Рейчелге құштарлық танытты.

1866 жылдан 1873 жылға дейін

1866 жылы Клейдің алғашқы кантатасы, "The Knights of the Cross" Салливанның дирижерлігімен Лондонда орындалды. Ол әдеппен қабылданды, бірақ бір сыншының пікірінше, композитордың "таланты мен жақсы талғамы" "ерекше мінезділікке" әкелмеді. 1869 жылы Клейдің алғашқы маңызды театрлық жетістігі болды – неміс театр актері үшін Корольдік иллюстрация галереясында қойылған "опералық ойын-сауық" "Ғасырлар бұрын", либреттосын В. С. Гилберт жазған. Содан кейін 1872 жылы "фантастикалық музыкалық драма" "Бабил мен Бижу немесе Жоғалған регалия" жарық көрді.

Әндер

Көптеген, оның ішінде "Ол таудан төмен серуендеді", "Ди теңізінің құмдары" және "Білуден жақсы білмеу".