Кіріспе
Бородино класының линкорлары – 19 ғасырдың соңында Ресей империясының әскери-теңіз флоты үшін салынған бес линкордан тұратын топ. Олардың конструкциясы француздықтар жасаған орыс линкоры «Цесаревич» негізінде жасалған, бірақ орыс техникасы қолданылды. Алғашқы төрт линкор 1904-1905 жылдардағы орыс-жапон соғысы басталғаннан кейін аяқталды және Порт-Артурда жапондықтармен қоршалып алынған Тынық мұхиты эскадрильясын құтқару үшін Балтық теңізінен Шығысқа қарай бағытталды. Олардың үшеуі Цусима шайқасында 1905 жылы Жапон империясының әскери-теңіз флоты тарапынан батырылды, ал біреуі тұтқынға алынды. Бесінші және соңғы линкор – «Слава» соғыс кемесінің құрылысы соғысқа қатысу үшін уақытында аяқталмады және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Балтық флотында қызмет етті.
The Borodino class battleships were a group of five pre dreadnought battleships built for the Imperial Russian Navy around the end of the 19th century. Their design was based on that of the French built Russian battleship Tsesarevich modified to use Russian equipment. The first four ships were finished after the start of the Russo Japanese War of 1904–1905 and were among the ships ordered to sail from the Baltic Sea to the Far East to relieve the Pacific Squadron besieged by the Japanese in Port Arthur. Three of these ships were sunk and one was captured by the Imperial Japanese Navy at the Battle of Tsushima in 1905. The fifth and final ship, Russian battleship Slava, was not completed in time to participate in the war and served with the Baltic Fleet through World War I.
Дизайн және сипаттама
1894 жылы таққа отырғаннан бастап патша Николай II Тынық мұхитында жылы сулы портқа ие болуды армандаған. Ол 1898 жылғы наурыз айында Ресей мен Қытай арасындағы Порт-Артур мен Ляодун түбегін 25 жылға жалға алу шартына қол қою арқылы осы мақсатына жетті. Бұрын Жапония Қытайды 1894-1895 жылдардағы Бірінші Қытай-Жапон соғысын аяқтаған шарттың аясында портты және оның төңірегіндегі аумақты беруге мәжбүр еткен. Алайда Франция, Ресей және Германияның араласуы Қытайдан алынған өтемақының көлемін арттыру шартымен портты қайтаруға мәжбүр етті. Жапония өтемақы ақшасының көп бөлігін флотты кеңейтуге жұмсады, ал Ресей жаңадан иеленген портын қорғауға бағытталған ірі құрылыс бағдарламасын ("Алыс Шығыс қажеттіліктері үшін") бастады, оның ішінде Бородино класындағы линкорлар да болды. Бородино класындағы кемелер Ресейдегі ең көп санды линкорлар еді. Олар "Цесаревичтің" дерлік толық көшірмесі болуы тиіс еді, бірақ келісімге қол қойылғаннан кейін француздық кемеден мүлдем өзгеше болатыны анық болды. Флоттың басты мәселесі Бородино кемелерінің ауыр қозғалтқыштары мен үлкен мұнаралары болды, бұл жобалаушыдан "Цесаревич" сияқты жылдамдыққа, сусыруға, қаруға және броняға ие, бірақ үлкен сусыруы бар кеме жасауды талап етті. Жаңа жобаны Әскери-теңіз техникалық комитетінің (ӘТК) Д.В. Скворцов жасады. Ол жаңа жобаны 1898 жылдың шілде-тамыз айларында, бастапқы келісімге қол қойылғаннан кейін бір ай өткен соң аяқтады. Жаңа концепция шамамен тоннаға ауыр және "Цесаревичке" қарағанда сәл үлкен және кең болды. Күтілгендей, Бородино кемелері "Цесаревичке" ұқсас болды, бірақ Скворцов екі казематты қосты, әрқайсысында төрт зеңбірек болды, біреуі - кеменің алдында, екіншісі - арт жағында. Бұл зеңбіректер қаусыра белдеуінің үстінде орналасқан 75 мм-лік зеңбіректерге қосылды. Бұл 12 зеңбірек орналасқан жерде корпустың қалған бөлігінде қолданылатын үйді алып тастауға және оның орнына жалпақ жақты броняны пайдалануға әкелді. Осылайша, "Бородино" класындағы бес линкордың корпусы тек 75 мм-лік зеңбіректер орналасқан алдыңғы және артқы бөліктерінде ғана үйді сақтап қалды. Қозғалтқыш пен қазандық бөлімдерінің арасындағы орталық қабырғаның бірі суға батса, кеменің құлау қаупі туындады және белдеу бронясының тарлығы артық жүктеме кезінде суға батып кетті. Осы себепті теңіз тарихшысы Антони Престон оларды ең нашар линкорлардың бірі деп санады. Кемелердің ұзындығы су сызығы бойынша 119 метр, жалпы ұзындығы 121 метр, ені 76 метр, суға бату тереңдігі 9 метрді құрады, бұл жобаланғаннан асып кетті. Олардың қалыпты сусыруы жобаланған сусыруларынан көп болды. Олар 28 офицер мен 754 сарбаздық экипажға арналған, бірақ орыс линкоры "Княз Суворов" Цусима шайқасында 928 экипаж мүшесін тасыды. "Бородино" класындағы кемелер екі 4 цилиндрлі үш кеңейісті бу қозғалтқыштарымен жабдықталған, әрқайсысы бір пропеллерлік валды айналдырды, ал бу 20 Белвиль қазандығында өндірілді. Қозғалтқыштар ең жоғары жылдамдыққа жету үшін жобаланған. "Бородино" кемесі Франко-Ресейлік зауытында жасалған "Цесаревич" кемесіне орнатылған "Ла-Сен" машиналарының көшірмесімен жабдықталған. Қалған төрт "Бородино" кемелері Балтық зауыты жобалаған және жасаған машиналарымен жабдықталды. "Бородино" кемелерінің қозғалтқыштары және оның қазандықтары жұмыс қысымына ие болды; оның әпкелерінің машиналары және олардың қазандықтары жұмыс қысымына ие болды. Басқа айырмашылықтар "Бородино" кемесінің қазандықтарында экономайзерлер болса, оның әпкелерінде болмады және төрт қанатты винттермен жабдықталған. Кемелердің құрылысы біткеннен кейін көп ұзамай Алыс Шығысқа баруға дайындалғандықтан, олар тек қысқа мерзімде теңізде сынақтан өтті. Тек орыс линкоры "Орел" ғана осы сынақтар кезінде жобаланған жылдамдығына жетті, оның қозғалтқыштары тек оның бауырларының қозғалтқыштары көбірек қуат өндірді, бірақ олар сынақтар кезінде баяу болды. Кемелерде 6 бумен жұмыс істейтін генератор орнатылған, олардың жалпы қуаты . Олар мұнаралардың ең жоғары биіктігі +15°, ал орталық мұнаралар 180°-ды қамтиды. Әр алты дюймдік зеңбірекке 180 оқ тиді. "Бородино" класындағы кемелерде 16-18 "Хотчкисс" пулеметі де орнатылған. Олар оқпен минутына 15 рет атылды. "Бородино" кемелерінің су сызығындағы бронь белдеуі Крупп бронясынан жасалған және қалыңдығы болды. Олардың зеңбірек мұнараларының бронясының қалыңдығы шамамен 5 м, ал палубасының қалыңдығы болды. Броньдалған төменгі палуба төмен қарай иіліп, торпедаға қарсы қабырғаны құрады.
The secondary armament of the ships consisted of a dozen 45 caliber Canet Model 1891 (QF) guns mounted in six electrically powered twin gun turrets on the upper deck. The turrets had a maximum elevation of +15° arc of fire and the center turrets could cover 180°. Each six inch gun was provided with 180 rounds. They fired shells that weighed with a muzzle velocity of They had a maximum range of approximately The Borodino class ships also mounted sixteen or eighteen Hotchkiss guns in the superstructure. They fired a shell at a muzzle velocity of at a rate of around 15 rounds per minute. The waterline armor belt of the Borodinos consisted of Krupp armor and was thick. The armor of their gun turrets had a maximum thickness of and their deck ranged from in thickness. The armored lower deck curved downwards and formed an anti torpedo bulkhead.
Кемелер
+ Құрылыс деректері Кеме Аты Құрылысшы Ресейлік соғыс кемесі Бородино (Бородино) Бородино шайқасы Жаңа адмиралтействолық кемежай, Санкт-Петербург 14.572 миллион рубль 23 мамыр 1900 8 қыркүйек 1901 тамыз 1904 Цусима шайқасында батып кеткен, 27 мамыр 1905 Ресейлік соғыс кемесі Император Александр III (Император Александр III) Ресейдің патшасы Александр III Балтық зауыты, Санкт-Петербург 13.979 миллион рубль 3 тамыз 1902 қараша 1903 Ресейлік соғыс кемесі Князь Суворов (Князь Суворов) Александр Суворов 13.841 миллион рубль 8 қыркүйек 1901 25 қыркүйек 1902 қыркүйек 1904 Ресейлік соғыс кемесі Ориол (Орёл) Бүркіт Галерный аралы Кемежай, Санкт-Петербург 13.404 миллион рубль 1 маусым 19 қазан 1904 Цусима шайқасында тапсырылды, 28 мамыр 1905, жапондар тарапынан Ивами деп аталды және 1924–1925 жылдары құрылыстан алынып, немесе нысана ретінде батырылды. Ресейлік соғыс кемесі Слава (Слава) Даңқ Балтық зауыты, Санкт-Петербург 13.841 миллион рубль 1 қараша 1902 29 тамыз 1903 қазан 1905 Ай шайқасында суға батырылды, 17 қазан 1917
Қызмет тарихы
1904 жылғы 15 қазанда 2-ші Тынық мұхиты эскадрильясының командирі вице-адмирал Зиновий Рождественскийдің флагманы «Князь Суворов» және «Бородино» класындағы басқа үш линкор эскадрильяның қалған кемелерімен бірге Либаудан Порт-Артурға аттанды. Рождественский саяхатқа шығар алдында жапон тыңшылары және балық аулау кемелері кейпіндегі торпедалық қайықтар туралы көптеген хабарламалар алды, сондай-ақ 7 қазанда Данияның Скаген портында отын құюдан кейін ең жоғары сақ болуға бұйрық берді. Келесі күні кешкісін эскадрилья Доггер банкисіне жақын болғанда, көмекші жөндеу кемесі «Камчатка» жаңбырдың ішінде торпедалық қайықтардың шабуыл жасағанын хабарлады. Шамамен төрт сағаттан кейін эскадрилья Доггер банкисінде тұманды күйде жұмыс істеп жатқан британдық балық аулау траулерлерін кездестіріп, оларға өте жақын қашықтықтан атыс ашты. Бір траулер батып, кем дегенде үш траулер зақымдалды; бірнеше балықшы қаза тауып, басқалары жараланды. Линкорлар шатақтан пайдаланып, «Аврора» және «Дмитрий Донской» ресейлік крейсерлеріне де оқ жаудырып, зақымдады. Оқиға британ халқын ашуға толтырып, Ресей 29 қазанда кешірім сұрап, өтемақы төлеуге келіскенше, британдықтармен дипломатиялық жанжалға әкелді. Рождественский кемелерін Африканың Атлантикалық жағалауымен төмен қарай жүргізіп, Жақсы Үміт мүйісін айналып өтіп, 1905 жылғы 9 қаңтарда Мадагаскардың солтүстік-батыс жағалауындағы Носи-Бе аралына жетті, онда Рождественский отынмен жабдықтау шараларын аяқтағанша екі ай бойы қалды. Осы уақыт ішінде ол Порт-Артурдың жаулануын біліп, Ресейдің алыс Шығыстағы жалғыз порты Владивостокқа бағытын өзгертті. Эскадрилья 16 наурызда Француз Индоқытайының Камрань шығанағына аттанды және шамамен бір айдан кейін 3-ші Тынық мұхиты эскадрильясының ескірген кемелерін күту үшін жетті. Аталған кемелер 9 мамырда Камрань шығанағына жетіп, 14 мамырда Владивостокқа бағыт алды. Нақты деректер жоқ болғамен, кемелердің артық салмаққа ие болған болуы мүмкін, себебі олар көмір және басқа да жабдықтармен толы болды; барлығы кемелерде биік сақталғандықтан, олардың тұрақтылығы төмендеді. Қосымша салмақ сонымен қатар кемелердің су сызығындағы броньдық белдеуін батырып, су сызығының үстінде тек шамамен 1 метрдей жоғары броньдық белдеуді қалдырды.
Цусима шайқасы
Ұрыс алдында Рождественский төрт «Бородиноны» бір дивизияға біріктірді және дивизияның жеке басқаруын өзінде сақтады. Дивизияның соңғы кемесі «Орел» Цусима шайқасының алғашқы оқтарын атты, ол кезде кеме капитаны Николай Юнг 11:42-де ресейлік құрылымды көлеңкелеп тұрған жапондық крейсерге оқ атуға бұйрық берді. Рождественский бұл жағдайға байланысты флотка шайқасқа дейін ешқандай нұсқау бермеген, бірақ 30 оқ атылғаннан кейін тиімсіздіктен кейін Юнгке отты тоқтатуды бұйырды. «Княз Суворов» ресейлік соғыс шебінің алдыңғы кемесі болды және 14:05-те адмирал Того Хейхачироның флагманы – жапондық «Микаса» соғыс кемесіне оқ ашты. «Микаса» және басқа жапондық кемелер шамамен бес минуттан кейін жауап берді. Олардың жоғары жарылғыш снарядтары тез арада «Бородиноның» төртеуін де өртеп жіберді; 14:35-те Рождественский мен «Княз Суворовтың» капитаны кеменің басқару мұнарасына кірген сынықтардан жарақат алды. Осы уақытқа дейін «Княз Суворовтың» артқы 12 дюймдік зеңбірек мұнарасы жарылыстан қирап, төбесі төртінші палубаға құлап түсті, алдыңғы түтіні құлап, негізгі мачтасы атып түсті. «Император Александр III» және дивизияның басқа кемелері қысқа уақытқа «Княз Суворовты» ілесіп жүрді, содан кейін соңғы кеме бақылаудан шығып, Того кемелерінің артына түсу үшін солтүстікке бұрылды. «Княз Суворов» майдан шебіндегі орнын қайта иеленбеді және бір уақытқа жапондықтардың басты нысанасына айналды. Шамамен 16:00-де «Император Александр III-тің» капитаны Николай Бухвостов, Сары теңіз шайқасындағы орыс соғыс кемесі «Ретвизанның» маневрін қайталауға шешім қабылдады. Ол сәттілікке жетті, бірақ «Император Александр III» бұл процесте қатты зақымдалды. «Бородино» енді жетекші орынға ие болды және флотты оңтүстікке бұрды, онда олар тұман мен көліктен уақытша босауға қол жеткізді. «Княз Суворов» кемесі суға бату қаупі болмаса да, негізгі корпустан бөлініп кеткеннен кейін қайта-қайта шабуылдардан қатты зақымдалды. Ресейлік «Буиньи» эсминшісі шамамен 17:30-да келіп, Рождественскийді және басқа да жараланған офицерлерді эвакуациялады. Бірнеше торпедалық катерлер атқан торпедалар шамамен 19:20-да оқ-дәрі қоймасын жарылды, ал «Княз Суворов» шамамен 19:30-да аударылды. Кемедегі 928 экипаждың бірі де тірі қалған жоқ. «Орел» «Бородино» батып кеткеннен кейін басшылықты қолға алды; Того жапондық соғыс кемелеріне қараңғылық жиналған кезде босатылуға бұйрық бергеннен кейін оған Небогатовтың екінші дивизиясы қосылды. Небогатов флоттың қалған бөлігіне басшылықты қабылдады және олар Владивостокке қарай жолын жалғастырды. Кемелерді жапондықтар келесі күні таңертең ертерек тауып, Тогоның соғыс кемелері шамамен 10:00-де шабуылға алды. Жапондық кемелер жылдамдығымен Небогатовтың кемелерінің тиімді жауап бере алатын қашықтығынан тыс жерде қалды және ол 10:30-да кемелерін тапсыруға шешім қабылдады, өйткені ол жауап бере алмады және қашықтықты жақындата алмады.
Цусимадан кейінгі мансап
Жапондықтар Ориолды қайтадан жаңартып, 1907 жылдың маусымында Ивами деп атап қайта пайдалануға берді. Оның жоғарғы салмағын азайту үшін, олар оның үстін қысқартып, қаруларын қайта орналастырды. Сонымен қатар, оның қазандықтары белгісіз саны жапондық Миябара қазандықтарымен алмастырылды және жапондық қарулармен қайта жарақтандырылды. Бұл өзгерістер оның суыру салмағын шамамен азайтты және оның экипажы 750 офицер мен теңізшілерден тұрды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1914 жылдың тамыз-қараша айларында Цинтао қамалына қатысты және 1918 жылы Жапония Ресей азамат соғысына араласқанда Владивостоктағы Жапондық араласу эскадрильясының бас кемесі болды. 1921 жылы оқу кемесі ретінде қолданылды және 1922 жылы Вашингтон теңіз келісімінің шарттарына сәйкес қарусыздандырылды. Оның соңғы тағдыры туралы мәліметтер әртүрлі: 1924 жылдың шілдесінде Миура маңында ұшақтармен нысана ретінде батырылды немесе 1924-1925 жылдары Кобеде бөлшектелді. 1917 жылғы Айшық шайқасында Слава неміс дредноутынан ауыр зақым алды, ал судың ішке кіруі оның суыру тереңдігін едәуір арттырды. Төмен суарлық арнадан қашу мүмкін болмады, сондықтан ол Муху аралы мен құрлық арасындағы Айшық бұғазында жаратылды. Эстондықтар 1935 жылы оны бөлшектеді.