Кіріспе

Маргарита Элис "Мисси" ЛеХанд (13 қыркүйек 1896 – 31 шілде 1944) – АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельттің (ФДР) 21 жыл бойы жеке хатшысы. ЛеХендтің өмірбаяуын жазған Кэтрин Смиттың "Қораушы" кітабында жазғандай, ол ақырында Ақ үй штабының бастығы қызметін атқарды, американдық тарихындағы жалғыз әйел. Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі жұмысшы, ирланд-американдық отбасында дүниеге келген ЛеХенд орта мектепте хатшылық ғылымдарын оқыды, бірнеше кеңсе жұмыстарында жұмыс істеді және Нью-Йоркте Франклин Рузвельттің вице-президенттік науқанында жұмыс істей бастады. Демократтардың жеңілісінен кейін ФДР-дің әйелі Элеонора оны сайлауалды хат-хабарларды ретке келтіру үшін Нью-Йорк штатының Хайд-парктегі үйіне шақырды. Рузвельт ЛеХендті Уолл-стритте өзіне жұмысқа алды, ол заң фирмасының серіктесі және облигациялық компанияда жұмыс істеді. 1921 жылдың тамызында ФДР жартылай паралич болғаннан кейін ЛеХенд оның күнделікті серігіне айналды және Элеонорамен және оның саяси стратегия Луис МакГенри Хоумен бірге оны саясатқа оралуға ынталандырған басты адамдардың бірі болды. Ол 1929 жылы Нью-Йорк штатының губернаторы болғанда және 1933 жылы президент болғанда оның хатшысы болып қызмет етті, 1941 жылы инсульт болғанға дейін, ол ішінара паралич болып, жартылай сөйлей алмады. Ол Сомервиллге (Массачусетс штаты) әпкесінің үйіне көшіп барды және 1944 жылы тағы бір инсульттан қайтыс болды. ЛеХендтің Рузвельтпен қарым-қатынасының нақты сипаты тарихшылар арасында пікірталас тудырып отыр. Олардың қарым-қатынасында романтикалық элемент болғаны қабылданған, бірақ ғалымдар бұл екеудің жыныстық қатынаста болғандығы туралы әртүрлі пікірде. ЛеХенд 1933 жылдан 1940 жылға дейін Ресейдегі және кейіннен Франциядағы АҚШ елшісі Уильям Кристиан Буллитт-младшиймен романтикалық қарым-қатынаста болды, бірақ оған үйленуді ешқашан ойламаған. Оның Рузвельт отбасына деген адалдығы мен мансабына берілгендігі некеге тұруға кедергі келтірген болуы мүмкін, бірақ ол бірде досынан: "FDR-ге тең келер адамды қалай табуға болады?" деп сұрады.

Ауру, саясат және президенттіктегі серіктес

ЛеХенд тез арада Рузвельттің штабының маңызды бөлігіне айналды, оның хат-хабарларын және кездесулер күнтізбесін басқарды. Рузвельттің кіші балалары оны "Мисси" деп атады, себебі "Мисс ЛеХенд" деп айту оларға қиын болды, соон соң бұл есім кеңінен танымал болды. Өзінің бастығын ол "Ф.Д." деп атады, бұл есімді тек ол ғана қолданды. 1921 жылдың жазында Рузвельт дененің толық немесе жартылай қозғалысын шектеуші ауруға шалдықты (сол кезде полиомиелит деп диагноз қойылды), нәтижесінде белден төменге паралич болды; ЛеХенд оның ажырамас серігіне айналды. 1920 жылдардың ортасында әр қыста Рузвельт Флорида жағалауындағы "Ларооко" атты қайығында төрт ай өткізді. ЛеХенд онымен бірге тұрып, оның үй иесі болды. Сондай-ақ, ол 1924 жылы Джорджия штатындағы Уорм-Спрингс қаласына барды, физиотерапиясын бақылап, оны қолдады. Олар бірлесіп елдегі алғашқы полиомиелиттің сақталған қызметтерін ұйымдастыруға көмектесті, ол 1927 жылы коммерциялық емес ұйым ретінде тіркелді. Сол көктемде ЛеХенд Уорм-Спрингсте бассейнде жүзу кезінде "жүрек ұстамасы" болды деді. (Кейбір замандастары кейін тарихшыларға оның психикалық күйзеліске ұшырағанын айтты, бұл оның эмоционалдық тұрақсыздығына әсер етті.) ЛеХенд 1928 жылы Рузвельттің Нью-Йорк штатының губернаторы болып сайлану жоспарына қарсы болды, оған "Есіңнен шығарма" деді. Ол емделуін тоқтатса, қайтадан жүру мүмкіндігінен айырылып қалады деп қорқады. Ол сайлауға шешім қабылдағанда, ол тағы бір ауруға шалдықты, оны да көбінесе нервтік бұзылу деп сипаттады. Бірақ ол сайланғаннан кейін жұмысын жалғастыруға мүмкіндік алды және Олбанидегі губернатордың резиденциясының екінші қабатына көшіп, оның хатшысы болып қызмет етті. Элеонора осы уақытта Нью-Йоркте жұмыс істегендіктен (ол элиталық қыздар мектебінің иегері болды), ЛеХенд Рузвельттің күнделікті серігі және губернатордың резиденциясындағы үй иесі болды. Рузвельттің хатшысы ретінде ұзақ жылдар бойы ЛеХенд оның ұнаған және ұнамаған нәрселерін білді. Ол құмарлықпен покер ойнауды үйреніп, оның маркалар жинағымен бірнеше сағат жұмсады. Ол тіпті оның сөздерін және сүйікті сусындарын да қабылдады. Элеонора Рузвельт алкогольді мақұлдамады, ал Мисси Рузвельттің күнделікті коктейль уақытында үй иесі болды, ол кейін "Балалар сағаты" деп аталды. Губернатор ретінде екінші мерзімінен кейін Рузвельт 1932 жылдың қараша айында АҚШ президенті болып сайланды және 1933 жылдың наурызында қызметке кірді. ЛеХенд Рузвельттермен бірге Ақ үйге келді, онда ол президенттік хатшы болып қызмет атқарған алғашқы әйел және Батыс қанатты басқарған төрт адамнан тұратын "хатшылықтың" жалғыз әйел мүшесі болды. (Басқа үшеуі Луис МакГенри Хоу, Стив Эрли және Марвин Х. МакИнтайр болды. Мисси ер адамдардың жалағасынан жартысын ғана алды.) "Нью-Йорк Таймс" газетінде оның қайтыс болуы туралы жазғанда: "Оның жұмыс берушісі президент болып сайланғанда, оның таңдаған мансабынан басқа жұмыс ұсыныстары немесе некеге тұру ұсыныстары оны ерте селеу және әдемі жас әйелді тартып ала алмайтыны белгілі болды". 1941 жылы оның қабілетсіздігіне себеп болған инсультқа дейін ол Ақ үйдің үшінші қабатында тұрып, Рузвельттің күнделікті ісін басқаруды жалғастырды, сонымен қатар Элеонора болмаған кезде Ақ үйдің үй иесі болды. 1933 жылдың тамызында Newsweek журналы оны FDR-дің "Супер-хатшысы" деп сипаттап, оның суретін жариялады, бұл оны бүкіл елге танымал етті. Ол сондай-ақ 1934 жылдың желтоқсан айында Time журналының мұқабасында пайда болды, сол жылы Time журналының мұқабасында болған үш әйелдің бірі. 1937 жылы ол Вашингтондағы ең жақсы киінген әйелдердің бірі деп танылды. ЛеХендтің кеңесші және қақпашы ретіндегі маңызы екінші мерзімінде артты. 1936 жылы Хоу қайтыс болғаннан кейін ол Ақ үйдің іс жүзіндегі штаб бастығы болды және әкімшіліктегі ең ықпалды адамдардың бірі саналды. Ол әр таңертең FDR төсегінің жанында хатшылықтың басқа мүшелерімен кездесіп, оның поштасын тексеріп, Овалдық кабинетке "арқа есігін" ашты - ол тек оның кеңсесіне ғана жалғасты - және президенттің жоғарғы қабаттағы кабинетінде көптеген кештерді өткізді, сондай-ақ президенттік яхталардағы демалыс күндерінде онымен бірге болды: Секуоя және оның ізбасары Потомак. FDR түнде ұйықтағанда ЛеХендтің рұқсатынсыз оятуға болмағандықтан, ол 1939 жылдың қыркүйегінде Гитлердің Польшаға басып кіргені туралы телефон арқылы бірінші болып естіді, соның нәтижесінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталды. Рузвельттің жақын кеңесшісі және сөз жазушысы Сэмюэл И. Розенман оны "Рузвельт дәуіріндегі ең маңызды адамдардың бірі" деп атады.

Рузвельтпен қарым-қатынасы

ЛеХенд пен Рузвельттің қарым-қатынасында жыныстық элемент болды ма деген мәселе замандастары арасында кеңінен талқыланды және тарихшылар оны әлі де талқылауда. Хейзел Роули «Франклиннің Миссимен қарым-қатынасы романтикалық болғанына еш күмән жоқ» десе де, ФДР-дың денсаулығының есесінен қарым-қатынас толыққанды болмауы мүмкін екенін айтады. Рузвельттің биографы Дорис Кернс Гудвин «Күрделіліктің астында Франклиннің Миссиге деген махаббаты анық, ол оны жақсы көріп, махаббат пен қолдаумен қатар жұмыста да оған сенеді» дейді. Дуг Уид президенттердің ата-аналары туралы еңбегінде: «Кейбір Рузвельт тарихшылары олардың қарым-қатынасы ешқашан толыққанды болмағанын айтады. Элеонора мен балалары бұл қарым-қатынасты қабылдады, бұл оның тазалығын көрсетеді. Сара Миссинің отбасы мен тәрбиесі жайлы жақсы пікір білдірді. Көп жылдар өткен соң, барлық балалардың ішінде тек Эллиот қана тарихшылардың айтқанындай, бұл жақсы емес деп мәлімдеді». 1973 жылы ФДР-дың ұлы Эллиот «Айтылмаған оқиға: Гайд-парктегі Рузвельттер» кітабын жариялады, онда ол ЛеХендті әкесінің қолында көргенін еске түсіріп, оның «әкесімен өмірдің барлық жағынан да жақын болғанын» айтты. Оның үлкен ағасы Джимми келіспей, ФДР-дың ауруының оған физикалық қатынас жасауды қиын еткенін дәлелдеді. «Олар бір-бірін жақсы көрген деуге болады, бірақ бұл физикалық махаббат емес еді», - деп жазды ол. ЛеХендтің жалғыз өмірбаянын жазған Кэтрин Смит ешқандай қорытындыға келмеді, бірақ «Дәлелдерге қарағанда, оларды жасырын қызмет агенттері, қызметкерлер, саяси жақтастар, отбасы мүшелері және достары ФДР-дың бөлмелері арқылы өтіп кеткеніне қарамастан, оларды ұятты жағдайда көрген ешкімнің бірде-бір жазбасы жоқ» деп жазды. Ол ЛеХендтің шөбересі Джейн Скарброның «Бізде олардың (жыныстық қатынаста болғанына) сенуге ешқандай себеп жоқ, бірақ біз білмейміз» деген сөзін келтіреді. Элеонора мен ЛеХенд жақсы қарым-қатынаста болды. Элеонора Рузвельттің өмірбаянын жазған Бланш Висен Кук бірінші ханымның ЛеХендке жылы қабылдағанын айтады, «азиялық аналар сияқты үлкен қыз немесе кіші әйел ретінде». Екі әйел бірге саудаға шықты, ал Элеонора ЛеХендтің темекі шегуіне және жалпы денсаулығына қызығушылық танытты. Элеонора 1932 жылы алғашқы президенттік науқаны кезінде ЛеХендті анасының жерлеу рәсіміне Потсдамға ертіп барды, отбасына дайындық жасауға көмектесті. ФДР-дың көмекшісі және сенімді адамы, жесір Гарри Хопкинс, Миссимен жақын дос болды, әсіресе ол 1940 жылы Ақ үйге көшіп келгеннен кейін. Гудвин екеуі Вашингтонда әңгіме-дүңгелек тудырғандай жақын болғанмен, ештеңе болмаған сияқты: «Мисси, мүмкін, оны тоқтатты, өйткені ол өміріндегі басқа да қарым-қатынастарды тоқтатты, бұл оның ФДР-ға деген зор махаббатына бағынуы мүмкін еді». Смит Хопкинсті ЛеХендтің сүйіспеншілігіне таласқан ретінде атамайды.

SS Маргарита ЛеХанд

1945 жылдың наурыз айында АҚШ Теңіз комиссиясы Миссисипи штатының Паскагула қаласында 18 000 тонналық C3 жүк кемесі SS Marguerite LeHand-ті суға түсірді. Алғашқы сапарында ол АҚШ Жағалау күзетінің маяқ кемесіне орта тұсында соқтығысып, оны батырып, бір жағалау күзетшісінің қазасына себеп болды.

Теледидар мен кинодағы бейнелеулер

ЛеХенд 1958 жылғы Бродвейдегі «Кампобеллодағы күн шығысы» пьесасының және оның 1960 жылғы киноадаптациясының кейіпкері болды, онда оны Жан Хаген ойнады. Бұл қойылымдар ФДР-дың сал ауруымен күресінің бастапқы кезеңдерін және оның саяси мансабын жалғастыру туралы шешімін көрсетеді. Присцилла Пойнтер 1977 жылғы ABC телеарнасының «Элеонора мен Франклин: Ақ үй жылдары» телесериалында ЛеХенд рөлін ойнады. Биби Беш оны «Ақ үйдің артқы баспалдағы» мини-сериалында бейнеледі. Ол 2005 жылғы HBO фильмінде шақырылып түсті, ол сол жердегі полиомиелиттің оңалту орталығының құрылуы және ФДР-дың саясатқа оралуы туралы айтады. Оны Марианна Фрауло ойнады. 2012 жылғы «Хадсондағы Хайд-парк» фильмінде, онда британдық монархтар VI Георг пен королева Елизавета Ф.Д.Р.-дың Хайд-парктегі иелігіне келгені көрсетіледі, ЛеХендті Элизабет Марвел ойнады. ЛеХендтің Франклин Рузвельтпен жұмысы мен достығы 2014 жылғы Кен Бернс түсірген «Рузвельттер» деректі фильмінде баяндалған. 2020 жылғы PBS драмалық сериалы «Атлантиканы кесіп өту» ЛеХендтің Рузвельтпен қарым-қатынасын (Люси Рассел ойнаған) көрсетеді.

Жалпы әдебиеттер

Смит, Кэтрин (2016). Қақпа сақшысы. Сынақ тасы. .