Кіріспе

Амфибиялардың түрі – пикерел бақасы

Пикерел бақасы (Lithobates palustris, бұрын Rana palustris) – Солтүстік Америкаға тән шағын бақа, оның денесінің үстіңгі жағында көзге "қолмен салынған" сияқты көрінетін төртбұрыштар болады.

Айырмалы белгілері

Пикерел бақасы – орташа мөлшердегі, сұр немесе қоңыр түсті, арқасының бойымен екі қатарға орналасқан жетіден жиырма бірге дейінгі, дөңгелек емес, тікбұрышты қоңыр дақтармен белгіленген бақа. Пикерел бақасының ерекше тікбұрышты дақтары бірігіп, арқа бойындағы ұзын тікбұрыш тәрізді суретті құрайды. Барлық леопард бақаларының дақтары дөңгелек болады. Сонымен қатар, пикерел бақасының арқасындағы қабырғалары үздіксіз болады. Тағы бір маңызды ерекшелік – пикерел бақасының артқы аяқтарының ішкі бетіндегі қызғылт сары немесе сары түсті жарқыраған өрнек. Бұл үшін бақаны қолға алу қажет, өйткені аяқтары осы түсті жабады. Жазық леопард бақасы (Lithobates blairi) да осы түске ие, бірақ оның дорсолатеральды қабырғалары үзіліп, ортаға қарай шұғылданған. Пикерел бақасының алдыңғы саусақтары араласқан жоқ, бұл Rana және Lithobates туыстарындағы кейбір бақаларға тән морфологиялық ерекшелік. Бұл пикерел бақаларының құрлықта тіршілік етуге бейімделуіне мүмкіндік береді.

Жыныстық диморфизм

Пикерел бақалары жыныстық диморфизмді көрсетеді; аналықтары әдетте еркектерге қарағанда ірілеу және қоңыр түсті болады. Жаз айларында және көбейту маусымында еркектерді ісінген бас бармақтарынан тануға болады. Еркектерде құлақ қалқаны мен алдыңғы аяқ арасында орналасқан ішкі дауыс қалталары да болады. Жалпы, екіншілік жыныстық белгілер көбейту маусымынан тыс уақытта көрінбейді; сондықтан пикерел бақаларының жынысын анықтау қиынға соғуы мүмкін.

Ауқым

Батыста бұл бақа Висконсин штатының көп бөлігінен, Оңтүстік-Шығыс Миннесотадан, Айова штатының шығысынан Миссури арқылы және Техастың шығысына дейін таралған. Шығысқа қарай олар Солтүстік Луизиана, Миссисипинің көп бөлігі, Солтүстік Алабама, Джорджия және Оңтүстік Каролина арқылы жағалауға дейін жетеді. Олардың солтүстік ареалы Канададағы Оңтүстік Онтарио, Квебек, Нью-Брансуик және Нова-Скотияның оңтүстік бөліктеріне дейін созылады. Орталық батыс штаттарында ареал үздірілісті, сондықтан нақты аймақтағы ареал туралы толық мәліметтер алу үшін анықтамалық нұсқаулық қолдану керек. Бұл бақа сондай-ақ Канаданың Ньюфаундленд және Лабрадор провинцияларында да кездеседі.

Тіршілік ету ортасы

Пикерл бақаларының тіршілік ортасы әртүрлі, солтүстік популяциялары суық, таза судың жанында өмір сүруді ұнатады. Олар тасты шатқалдарда, батпақтарда және шалғынды өзендерде кездеседі, бірақ оларды орманды көлдер мен өзендердің жанында да табуға болады. Канадада амфибиялар туралы жасалған зерттеуде пикерл бақаларының жас орман егістіктерімен кері байланысы болды. Оңтүстік үлгілері жағалау жазықтары мен су тасқыны саздықтарындағы жылы суларды ұнатады. Оларды көбінесе өзендердің, көлдердің, өзендердің және тіпті су басқан арналардың жиектерінде көруге болады. Қыс айларында олар су ортасындағы тұнба мен қоқыстың астында қыстайды; әдетте сәуірден қазанға дейін белсенді болады. Мүмкіндігі болса, бұл түр жылдың ең суық айларында жылуға паналау үшін үңгірлерді пайдаланады. Пикерл бақасы – троглоксен түрі, яғни олар үңгірлерде кездеседі, бірақ онда өмірлік циклын аяқтауға қабілетсіз. Олар көбінесе қыста үңгірлерде кездеседі, бірақ жыл бойы үңгірлердің тереңдігінде де белсенді болады. Температура тым төмен болғанда, бұл түрлер гибернакулаларда қоныстанады. Бұл гибернакулалар әдетте үңгірдің ортасында бір-біріне жақын орналасқан. Кейде пикерл бақалары ыстық жазда да сол үңгірлерде мекендейді.

Көбею ортасы

Қақаңдар салқын, мөлдір суды ұнатады. Олар уақытша және тұрақты тоғандардың екеуінде де көбейеді, бірақ ұзақ немесе тұрақты гидропериоды бар тоғандарды көбірек ұнататын сияқты. Әсіресе Род-Айленд штатында, пикерл жабайының дернәсілдері мен жұмыртқа жиынтықтары жолдармен қоршалған тұрақты, қолмен жасалған ауылдық тоғандарда, шаруалық тоғандарда және қалалық тоғандарда табылған; аталған барлық орталар жақсы өсімдіктермен жабылған.

Көбею

Пикерл бақалары әдетте сәуірдің ортасында қыстамадан шығады, ал бақалардың көпшілігі мамыр айының басында көбейту тоғандарына жетеді. Бұл түрде күзгі көбею туралы ешқандай мәлімет жоқ. Тоғандарда пикерл бақалары көбінесе үлкен топтарда суда жүзеді. Жұптасу мінез-құлқы басқа ранидтерден көп ерекшеленбейді. Аталықтар төмен дыбысты шақыру арқылы көбейтінді процесті бастайды; бұл шақыру әдетте соншалықты төмен болады, көбінесе шақыруды зерттеу кезінде естілмейді. Аталықтар су астында да шақырады. Бақалар амплексус деп аталатын мінез-құлық көрсеткен кезде сыртқы ұрықтандыру арқылы көбейеді; кейде амплексус ана бақа жұмыртқаларын салғаннан кейін де бір-екі күннен асып кетеді.

Ұрықтар

Қаңқашақ сатысы шамамен 3 айға созылады. Кішкентай пикерелдің қаңқалары сарғыштан сары қоңыр түсті болады; өскен сайын олардың түсі зәйтүн жасылға өзгереді, содан кейін үстіңгі жағы сұр қоңыр, ал астыңғы жағы қаймақ түсіне айналады. Ірі қаңқаларды көбінесе жасыл бақалар деп жаңылыстырады. Пикерел және жасыл қаңқаларды ажыратуға көмектесетін бірнеше ерекшелік бар. Пикерел қаңқасының мұрны сүйір, көздері біріне-бірі жақын, ал мұрын тесіктері мұрын шетіне жақын орналасқан.

Метаморфтар

Бұл - бақалардың төрт аяғы дамыған, құрлықта қозғала алатын, бірақ әлі құйрықтары сақталған кезеңі. Олар толыққанды жас бақалар емес. Метаморфтардың ұзындығы шамамен 2,6 см, бірақ тоғаннан шыққанда ересектер мен жас бақаларға жақын ептілік көрсетеді. Оларды көбінесе жақын туыс леопард бақасымен шатастырады. Ірі дернәсілдер метаморфозды тиімдірек аяқтайды, себебі олар процеске кіші дернәсілдерге қарағанда аз энергия жұмсайды, алайда энергия шығыны дернәсілдің массасымен және метаморфоздың ұзақтығымен тікелей байланысты.

Диета

Пикерел бақасының рационында құмырсқалар, кенелер, әртүрлі жәндіктер, қоңыздар, бұрандашылардың дернәсілдері және басқа да омыртқасыз жануарлар бар. Жәндіктерін аулау үшін пикерел бақалары көбінесе су жағасындағы шөбі бар жерлерді аралайды. Қорғаныс тері секрециясының пептидомикалық талдауы канонды брадикининнің және брадикининге байланысты бірнеше пептидтердің болуын анықтады. Уы бар болғандықтан, көптеген сүтқоректілер, құстар, жыландар және басқа бақалар пикерел бақасын жақынға жібермейді. Стрессте болған пикерел бақасының терісінен бөлінетін секрециялар басқа бақалар үшін уытты болып табылады, сондықтан бақа аулауды жаңа бастағандар қамырларында тек тірі пикерел бақасын ғана табады. Бұл секрециялар көзге, шырышты қабыққа немесе жаралы теріге тисе, қосымша тітіркендіруі мүмкін. Бұл түрдің дернәсілі көптеген дернәсіл жейтін түрлер үшін дәмсіз деп есептеледі. Олар хищниктерден қашу үшін де мінез-құлық көрсетеді. Балықтардан қашу үшін дернәсілдер өзеннің жиегіне қарай жылжып, балыққа қол жеткізбейді. Балықтың химиялық сигналдарын сезгеннен кейін дернәсілдердің қозғалысы да азаяды.

Жыртқыш жануарлар

Пикерел бақасының уысты секрециясы барлық жаратылыстарды тоқтаталмайды; жасыл бақалар, бұқа бақалар, солтүстік су жыландары, шығыс таспалы жыландар және жалпы гартёр жыландары олардың әдеттегі жыртқыштары болып табылады. Қауіп сезген кезде пикерел бақалары құстар мен жыландар сияқты жыртқыштардан қашу үшін суға секіріп, түбіне шүкіп кетеді.