Кіріспе

{ Жақсы.

Кеме

HMS Orpheus (грек батырының атымен аталған) 1861 жылы Англияның Кент қаласындағы Chatham Dockyard-та салынған, бұрандалы қозғалтатын "Ясон" класты корвет болды. Ол Корольдік теңіз күштеріне тиесілі, ұзындығы 69 метр, экипажы 259 адамнан тұрды. "Орфейге" капитан Роберт Херрон Бертон басшылық етті. Австралия және Жаңа Зеландия станцияларындағы Корольдік теңіз кемелерінің аға офицері, коммодор Уильям Фаркхарсон Бернетт те бортында екенін көрсету үшін ол кең байрақ көтерді. Ол Жаңа Зеландия соғыстары үшін Оклендке теңіз жабдықтарын және әскер күшейтуін жеткізу кезінде сүзіліп кетті.

Өмірбаян

Орфейдің алғашқы сапары 1861 жылдың желтоқсанында коммодор W Farquharson Burnett CB-ның туын көтеріп жүзді. Ол Плимут саундтан Канада жағалауында конвойлық міндеттерді орындау үшін шықты, бұл Сиднейге сапарын кешіктірді. 1863 жылдың 31 қаңтарында Бернетт Жаңа Зеландияға миссиямен аттанды. Бұл миссияның мақсаты Жаңа Зеландия соғысына қатысып жатқан британдық кемелерді күшейту емес, екі Корольдік теңіз күштерінің шлюптерін – Манукау портында орналасқан "Миранда" мен "Харриер"ді қайтаруды ұйымдастыру болды. Олар Уайтемата портында кездесуге тиіс болды. Орфей кестеден қалып қойғандықтан, Бернетт Солтүстік мүйісті айналып, Нортлендтің шығыс жағалауымен жүрудің орнына Манукау порты арқылы өтіп, уақытты үнемдеуді шешті.

Ауасы құлаған

Орфей 1863 жылғы 31 қаңтарда Сиднейден (Австралия) шықты. 7 ақпанда Манукау портына жақындағанда, ол Уатипу жағажайының жанынан, қауіпті құмдар арқылы өтті. Ауа райы ашық және күннөлді болды. Құмдар 1836 және 1856 жылдары екі рет картаға түсірілгенімен, 1861 жылғы жаңартылған навигациялық нұсқаулықта ортаңғы құмның солтүстікке қарай жылжып, аралықта едәуір үлкейгені көрсетілген. Орфейде ескі карта да, жаңа нұсқаулық та болды. Кеме басқарушы Уильям Стронг бастапқыда портқа кіру үшін жаңартылған нұсқауларды пайдаланды, бірақ коммодор оған кедергі келтірді және кеме 1856 жылғы карта бойынша жүрді. Кеме су астындағы құмға жақындағанда, жақын маңдағы Паратута аралынан құмға отырмау үшін солтүстікке бұруды ескертетін навигациялық сигнал келді. Содан кейін, борт сержанты Фредерик Батлер (дезертирлік үшін сотталған және Манукау портына бұрын кірген жалғыз екі адамның бірі) жоғары шенді офицерлерге олардың дұрыс емес бағытпен жүргенін хабарлады. Бағытты түзетуге әрекет еткеніне қарамастан, бірнеше минуттан кейін, шамамен сағат 13:30-да Орфей құмға шағылысты. Толқындардың күші салдарынан Орфей бұрылып, сол жағын толқындарға ашты. Маңызды зақымдар келді: люктер ашылды, кабина терезелері сынып, Орфей су жинамай бастады. Ұңғыма экипажы кемені тастап кетуге тырысты, бірақ теңіздің күшті толқыны қашып құтылуды өте қиын етіп, көптеген теңізшілер суға кетті.

Вонга-Вонга

Осы арада, Манукау портының кемежайлық ұшқышы және сигналшысы Эдвард Уинг (Манукау портының ұшқышы және кемежайлық капитаны Томас Уингтің ұлы, ол 1836 жылғы түпнұсқа картаны да жасаған) болды. Ол сол кезде бу кемесі Вонга Вонганы портынан шығарып жіберді. Орфей кемесі қиын жағдайға түскенін байқағанда, Вонга Вонга жағаға жақындап, аман қалғандарды құтқаруға тырысты, олардың көпшілігі палуба суға батқан соң, мачталарға шығып қалды. Шамамен сағат 20:00-де мачталар сынды, кемеде қалған экипаждың көп бөлігі қаза тапты. Вонга Вонга түн бойы сол аймақта аман қалғандарды іздеді, содан кейін жағалаудағы құм төбелерге табылған қаза тапқандарды жерледі. Ауклендтің батысындағы Титирангиге жақын, Уайтакер тауларындағы Какаматуа шығанағында орналасқан ақпараттық тақта, қазір өте жапырылған, құрбандардың бір бөлігі жерленген шамамен жерді көрсетеді. Кейін аман қалғандар Вонга Вонгадан HMS Avon кемесіне ауыстырылып, Онехунгаға жеткізілді.

Салдары

Кеме апатынан кейін үш тергеу жүргізілді, бірақ Корольдік теңіз күштері офицердің кінәсін мойындағысы келмегендіктен, кінәның көп бөлігі Эдвард Уингке жүктелді – ол кемені портына бағыттап жібермегені және Паратутай аралындағы сигнал беру станциясын дұрыс ұстамағаны үшін. Нәтижесінде, HMS Orpheus кемесінің апатынан барлығы 189 адам қаза тапты, оның ішінде коммодор Бернетт және капитан Бертон болды. Бұл Жаңа Зеландия суларында кеме апатынан болған ең көп қаза тапқандар саны болып табылады. Кейін аман қалғандар (8 офицер мен 62 теңізші, оның ішінде Эдвард Лофли) HMS Miranda-ға жеткізіліп, үш топқа бөлінді. Барлық офицерлер мен 10 теңізші Портсмутқа әскери сотқа (бұл қылмыстық іс емес, ресми тергеу) қатысу үшін жіберілді; 25 теңізші HMS Harrier-ге жіберілді; ал қалған 27 теңізші Miranda-да қалды. Суға батқан теңізшілердің көпшілігі жас болған, олардың кейбіреуі 12-ден 18 жасқа дейінгі балалар еді, олар әлі "кәсіптің қыр-сырын" үйреніп, толыққанды теңізшілерге айналуға тырысып жатқан. Ұжымның (теңізшілер мен мортықтарды қоса) орташа жасы 25 жасқа жуық еді. Көптеген қаза тапқандар белгісіз жерлерге жерленді, бірақ үш белгісіз адам Корнуолл жағажайының жанындағы белгілі қабірлерге қойылды. Апаттың себебі әлі де даулы, тіпті Адмиралтейство Эдвард Уингті кінәлі деп тапқаннан кейін де. Жергілікті маорилер оқиғаны өзгеше түсіндірді. Манукау портында, апат болған жерден шалқара қашықтықта Пукетуту аралы орналасқан. Аралдың батыс бөлігінде пурири ағашы өсті, ол маори халқы үшін қасиетті және "тапу" саналды. "Орфей" кемесі апатқа ұшырардың алдында, пакеха қоныс аударушысы ағашты кесіп, одан қоршау үшін тіреулер жасады. Сондықтан маорилер апатты тапуды бұзумен байланыстырды. 1887 жылы лейтенант Г. Э. Ричардс Квинсленд жағалауындағы Орфей аралына корветтің құрметіне, осы кемедегі адамдардың қазасына байланысты осылай атады. Апаттан кейін Хобарт және Лондон қалаларында ескерткіш тақташалар орнатылды. 1976 жылдың 20 қарашасында Жаңа Зеландия тарихи орындары қоры суға батқан жерге жақын Паратутай тасына қоладан жасалған ескерткіш тақта орнатты. Тақташа зардап шекті, содан бері Хуиа қоныс аударушылар мұражайына көшірілді. Суға батудың 150 жылдығына орай Паратутайда еске алу шарасы өткізілді және ол 1993 жылғы Тарихи орындар заңының археологиялық тармақтарымен де қорғалады.