Кіріспе

Фредерик Польдің 1986 жылғы романы «Кванттық мысықтардың келуі» – американдық жазушы Фредерик Польдің 1986 жылғы ғылыми фантастикалық романы. Алғаш рет бұл роман «Analog» ғылыми-фантастикалық журналында 1986 жылғы қаңтар–сәуір айларында бөлім-бөлім жарияланған.

Сюжетке кіріспе

Роман басқа ғаламдардағы басқа Жерлерден келген шапқындар туралы айтады. Бұл ғаламдардың ешқайсысы біздің ғаламымызға толыққанды ұқсамайды; алайда, олардың барлығында біртекті элементтер бар, олардың көпшілігін Поль сатирикалық мақсатта қолданады. Бір ғаламда Нэнси Рейган АҚШ президенті, ал оның көпшілік назарына ілінбейтін күйеуі Рональд "Бірінші жұбай" деп аталады. Джон Ф. Кеннеди Массачусетс штатының сенаторы, Мэрилин есімді әйелге үйленген. Тағы бір ғаламда Американың саяси спектрі оңға қарай ықпалдасты; Рональд Рейган өзінің ертедегі солшыл көзқарастарына адал болды және әлі де бірінші әйелі Джейн Уайманмен бірге. Кейбір әлемдердің тарихында жас революционер Иосиф Джугашвили (осы әлемдерде Иосиф Сталин деп танылмайды) 1900 жылдардың басында Ресейден Америкаға қашып, большевиктер тапсырысымен жасалған тонаудан (1907 жылғы Тифлис банкінің тонауы) түскен қаражатты алып, осы ақшаны пайдаланып өзін ірі американдық капиталист ретінде орнықтырды. Кітап үш кейіпкердің – Доминик ДеСота, Найла Кристоф және Ларри Дуглас – бірнеше нұсқаларын ұсынады, сондай-ақ кейіпкерлердің әртүрлі нұсқалары бір Жерден екінші Жерге саяхаттайтын кездегі олардың өзара әрекеттесуін көрсетеді. Доминик ДеСота – басты кейіпкер, кітаптың көп бөлігі оның үш аватарының әртүрлі көзқарастарынан баяндалады (төменде қараңыз), ал романның әр жерінде ядролық ғалымнан бастап, ядролық соғыстан кейін қираған ортада тірі қалу үшін күрескен аңшыға дейін әртүрлі Доминик ДеСоталардың қысқаша суреттері кездеседі. Кітап адамның мінезі мен қылығын мұрагерлік емес, әлеуметтік орта қалыптастырады деген пікірді қолдайтын сияқты (табиғат пен тәрбие арасындағы тартыс). Кітаптың барысында қайта-қайта көрсетілгендей, дәл бірдей генетикалық мұрамен дүниеге келген адамдар, әртүрлі әлеуметтік жағдайларға байланысты, мүлдем басқа мінез-құлықтарды дамыта алады (ұялшақ немесе белсенді, мейірімді немесе жыртқыш және т.б.).

Атаудың шығу тегі

Атауы "Шредингердің мысығы" деп аталатын әйгілі ой тәжірибесіне сілтеме жасайды, онда нақты дүниедегі оқиғаның нәтижесі кванттық оқиғаға байланысты. Кейбір түсіндірмелер бойынша, нақты әлемдегі объект, яғни мысық, оны бақылағанға дейін бір уақытта екі күйде болуы тиіс. Дегенмен, бұл оқиға кванттық механиканың көптеген әлемдер түсіндірмесімен тығыз байланысты, онда оқиғаның барлық мүмкін нәтижелері өз-өздерінің параллель әлемдерінде орын алады. Осы тұжырым Ларри Нивеннің "Барлық сансыз жолдар" атты әңгімесінде біршама пессимистік көзқараспен қарастырылған.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман басталады Ники ДеСотамен, фашистік Америкада ұялды қарыз брокері ретінде, ол ФБР агентінің (өз әлеміндегі қатыгез, толыққанды құпия полиция) Найла Кристофтың күмәнін тудырады, ол үкіметтік зертханаға енген бір адамды – басқа ғаламнан келген Доминик ДеСота екенін анықтайды. Кристофтың алаяқ жігіті Ларри Дуглас солшыл белсенді және бұрынғы актерді (кейін ол Рональд Рейган екені белгілі болады) тұзаққа түсіру үшін оны пайдаланады, содан кейін ол тұтқындалып, құпияны ашу үшін Нью-Мексикоға жеткізіледі. Назар басқа Доминик ДеСотаға ауысады, АҚШ сенаторы, әлемдегі әйгілі скрипкашы Найла Кристоф Боуквистпен қарым-қатынаста. Әскерилер онымен байланыс орнатып, Сандия Ұлттық зертханасына барады, онда ол өзінің баламалы ғаламнан келген "Мысықпен" – өзінің тағы бір нұсқасымен кездеседі. Сенатор ДеСота өзінің баламалы ғаламдағы әріптесімен сұхбаттасқанда, ол құпия ескертуден кейін жоғалып кетеді. Сенатор ғимараттан шыққанда, база командирі мен ол басқа ғаламнан келген әскери күштердің командирі, майор Доминик П. ДеСота бастаған әскерлер тобымен тұтқынға алынады. Майор ДеСотаның миссиясы – сенатор ДеСотаның ғаламындағы параллель әлемдердегі зерттеу орталықтарын қорғау, бұл үлкен әскери операцияның алғашқы қадамы. Майор ДеСотаның ғаламында (кейін Paratime Gamma деп аталады) Америка Құрама Штаттары Кеңес Одағымен шиеленіскен қақтығыста, және оларға қарсы жасырын шабуылдар жасау үшін сенатор ДеСотаның ғаламын (Paratime Epsilon) пайдалануды қалайды. Paratime Gamma-ға жеткеннен кейін, сенатор ДеСота күзетші сержантының назарын аударып, қашып құтылуға тырысады. Найла Самбок (Gamma-ның Найла Кристоф нұсқасы) және ғалыммен бірге портал арқылы Paratime Tau-ға, Никки ДеСотаның туған ғаламына қашып өтеді. Сенатор ДеСота мен ғалым Ларри Дугласты басқа ғаламнан тауып алғаннан кейін, агент Кристоф оларды тұтқындап, тергеу жүргізеді. Сенатор, ғалым және олардың Paratime Tau-дан келген әріптестерін қатыстырған тергеу кезінде Дуглас өзінің Paratime Alpha-дан екенін және Paratime Gamma-дағы әскерилер оны ғаламдар арасында саяхаттауға мүмкіндік беруге мәжбүр еткенін айтады. Агент Кристоф Дугласқа үкіметке осындай көмек көрсету үшін қысым көрсетуге кіріскенде, онымен бірге болған басқа ФБР агенті және оны Доминик ДеСота атқан нокаут оқтарынан есінен танып қалады – Сандиядағы тергеуден қашып шыққан сол адам. ДеСота бүкіл топты өзінің ғаламына – Paratime Alpha-ға алып келеді, онда ол сенатордың қашып кетуінен кейін Paratime Gamma Эпсилонның Вашингтонына шабуыл жасағанын, президентті тұтқындауға сәтсіз тырысқанын түсіндіреді. Ол сондай-ақ ғаламдар арасындағы саяхат "баллистикалық кері соққы" мәселесін тудырып отырғанын, онда ғаламдар арасындағы шекаралар әлсіреп, материя мен энергия бір ғаламнан екіншісіне бейқам түрде өтуіне себеп болатынын (тараулар арасындағы аралықтарда көрсетілгендей) көрсетеді. Ол саяхатшыларды Вашингтонға әкеледі, онда олар шабуылды тоқтатуға көмектесу үшін Paratime Epsilon-ға өтеді. Алайда, олар көмектесуге мүмкіндік берер алдында, басқа ғаламда орналасқан барлық "Мысықтар" және пара-уақыт зерттеулеріне қатысқан ғалымдар жоғалып кетеді. Олар ғаламдар арасындағы кедергілерді жою үшін, оларды басқа, дамыған Жерлер тобы жеткізгенін біледі. "Мысықтар" Нью-Йорк қаласына жаңа Жерге көшіріледі, оның тұрғындары өздерін жойғаннан кейін қайта қоныстандырылған. Бұл жерде пара-уақыттан келген адамдар жаңа өмірге бейімделеді. Келгенінен 6 ай өткен соң, Ники ДеСота Нью-Йоркке қайтып келіп, Кристофқа ұсыныс жасайды. Қазір ол Палм-Спрингсте колхозда жұмыс істейді, жаңа өмір сүру мүмкіндігін қабылдады және өзін әлдеқайда сенімді адам ретінде дамытты. Оның ұсынысын қарастырғаннан кейін, оның әлемінің Найласы қабылдайды. Алайда Калифорнияға оралғанда, Ники оған олардың трансплантациясы пара-уақыт саяхат мәселесін шешпегенін, шексіз Жерлер бар, олардың саны баламалы әлемдерге өту қабілетін дамытатын болады, сондықтан баллистикалық кері соққы мәселесі болмай қалмауы мүмкін екенін айтады.

Қабылдау

Дейв Лэнгфорд "The Coming of the Quantum Cats" кітабын White Dwarf #89 журналы үшін қарап шығып, "Полл, әдетте ойлы жазатын автор, өзінің жартылай қуантарлық финалынан да жақсырақ шығарма жазған. Ядролық қару сияқты, уақыттар арасындағы технологияны қайтадан ойлап табу мүмкін емес, ал оны жаңадан табуға болатын адамдардың саны шексіз" деді.