Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эрик Сатидің фортепиано туындылары.
Piano compositions by Erik Satie
Гноссиендер (ɡnosjɛn) – француз композиторы Эрик Сатидің 19 ғасырдың соңында жазған бірнеше фортепиано туындылары. Бұл туындылар көбінесе еркін уақыт өлшемінде (уақыт таңбалары немесе тактың бөлінуі жоқ) жазылған, сонымен қатар формасы, ырғағы және аккорд құрылымы жағынан өте жаңашыл. Бұл форманы Сати ойлап тапқан, бірақ терминнің өзі Сати қолданғанға дейін француз әдебиетінде кездесетін.
The Gnossiennes (ɡnosjɛn) are several piano compositions by the French composer Erik Satie in the late 19th century. The works are for the most part in free time (lacking time signatures or bar divisions) and highly experimental with form, rhythm and chordal structure. The form was invented by Satie but the term itself existed in French literature before Satie's usage.
Этимология
Гноссиен сөзінің этимологиясы күмәнді, бірақ бұл сөз Сати қолданғанға дейін француз әдебиетінде кездеседі және 1865 жылғы Ларус сөздігінде Тесейдің Минотаврға жеңісін тойлау үшін жасаған лабиринт биі туралы сипатталады, бұл алғаш рет Каллимахтың «Делосқа гимн» атты шығармасында жазылған. Тағы бір түсіндірме бойынша, сөз гнозис сөзінен туындаған болуы мүмкін. Сати Гноссиендерді жазуға кіріскен кезде гностикалық секталар мен қозғалыстарға қатысқан.
The etymology of the word gnossienne is contentious, but the word existed in French literature before Satie's usage, and is in the 1865 Larousse Dictionary, referring to the ritual labyrinth dance created by Theseus to celebrate his victory over the Minotaur, first described in the "Hymn to Delos" by Callimachus. Another explanation is that the word appears to derive from gnosis. Satie was involved in gnostic sects and movements at the time that he began to compose the Gnossiennes.
Сипаттамалары
Гноссиандар Сатидің 1887 жылғы «Сарабандалар» және 1888 жылғы «Гимнопедиялар» шығармаларын жазғаннан кейінгі он жылдықта жазылған. Осы «Сарабандалар» мен «Гимнопедиялар» сияқты, Гноссиандар да көбінесе билер деп есептеледі. Бұл сипаттаманың Сатидің өзінен келгені белгісіз – «сарабанда» мен «гимнапедия» кем дегенде тарихи тұрғыдан билер ретінде белгілі болған. Гноссиандардың музыкалық тілі «Гимнопедиялардың» жалғасы болып табылады (бұл даму 1886 жылғы «Огивтер» мен «Сарабандалармен» басталды), кейіннен «Danses gothiques» (1893) сияқты шығармалардағы одан әрі гармониялық тәжірибелерге әкелді. Бұл шығармалар сериясы Сатидің 19 ғасырдың соңындағы ерекше стилінің ядросында тұр және осы тұрғыдан оның ерте салондық шығармаларынан (мысалы, 1887 жылы жарық көрген 1885 жылғы «Вальс» шығармалары), ғасыр тоғысындағы кабаре әндерінен («Je te veux») және Schola Cantorum мектебінен кейінгі фортепианоға арналған жеке шығармаларынан (1912 жылғы «Préludes flasques (pour un chien)» бастап) өзгешеленеді. 1890 жылы гностицизм қайта жанданғаннан кейін бір жыл өткен соң, Сатидің досы Жозефин Пеладан оны Розенкрейцерлер сектасымен таныстырды. Бұл шығарма оккультизм мен эзотеризмнің ықпалында жазылған, ол 19 ғасырдың соңында Францияда кеңінен тарады.
The Gnossiennes were composed by Satie in the decade following the composition of the Sarabandes (1887) and the [[Gymnopédies (1888). Like these Sarabandes and Gymnopédies, the Gnossiennes are often considered dances. It is not certain that this qualification comes from Satie himself – the sarabande and the gymnopaedia were at least historically known as dances. The musical vocabulary of the Gnossiennes is a continuation of that of the Gymnopédies (a development that had started with the 1886 Ogives and the Sarabandes) later leading to more harmonic experimentation in compositions like the Danses gothiques (1893). These series of compositions are all at the core of Satie's characteristic late 19th century style, and in this sense differ from his early salon compositions (like the 1885 "Waltz" compositions published in 1887), his turn of the century cabaret songs (Je te veux), and his post Schola Cantorum piano solo compositions, starting with the Préludes flasques (pour un chien) in 1912. A year after Gnosticism had been re established in 1890, Satie was introduced to the Rosicrucian sect by his friend Joséphin Péladan. The work is influenced by occultism and esotericism, which spread in France at the end of the 19th century.
Гноссиандар
Бұл үш Гноссиен шамамен 1890 жылы жазылған және алғаш рет 1893 жылы жарық көрген. 1893 жылғы жариялануға дейін түзетулер енгізілген болуы мүмкін; екінші Гноссиен тіпті сол жылы жазылған болуы да мүмкін (қолжазбада «Апрель 1893» деп көрсетілген). Алғашқы үш Гноссиеннің фортепианоға арналған соло нұсқаларында уақыт өлшемдері мен такт сызықтары жоқ, бұл еркін уақыт ретінде белгілі. Бұл Гноссиендер алғаш рет 1893 жылдың 24 қыркүйегіндегі «Le Figaro musical» журналының №24-інде (Гноссиендер №1 және 3, солардың соңғысы сол кезде әлі «№2» деп аталған) және 1893 жылдың қыркүйек-қазан айларындағы «Le Cœur» журналының №6–7-сінде (Гноссиен №2 факсимиль түрінде басылып, содан кейін «№6» деп нөмірленген) жарияланды. Бірінші жинақталған басылым 1913 жылы жарық көрді. Осы уақытқа дейін Сати үшеуінің де жазылған күні ретінде 1890 жылды көрсеткен. Бірінші Гноссиен 1913 жылғы қайта басылымда Алексис Роланд Мануэлге арналды. 1893 жылғы екінші Гноссиеннің факсимильді басылымында Антуан де Ла Рошфукоға арналған арнау болған, ол 1913 жылғы басылымда қайталанбады. Бұл де Ла Рошфуко 1891 жылы Жозефин Пеладанның «Ordre de la Rose Croix Catholique et Esthetique du Temple et du Graal» орденін құрушылардың бірі болған. Үш Гноссиеннің бірінші жинағының екінші басылымы шыққан кезде Сати Розенкрейцерлер қозғалысынан бұрыннан қашықтап, байланысын үзіп қойған. Темп жағынан да бұл Гноссиендер «Gymnopédies» жолын ұстанады: баяу темптер, тиісінше Lent (француз тілінде Lento/баяу), avec étonnement («таңғалыспен») және тағы да Lent. Шамамен 1890 жылы жасалған, тек екі толық емеспекті тақты қамтитын эскизде Сати үшінші Гноссиенді оркестрлеуді бастағаны көрінеді. Бірінші және үшінші Гноссиендер ұқсас аккордтық құрылымдарға, ырғақтарға және тақырыптық сілтемелерге ие.
These Three Gnossiennes were composed around 1890 and first published in 1893. A revision prior to publication in 1893 is not unlikely; the 2nd Gnossienne may even have been composed in that year (it has "April 1893" as date on the manuscript). The piano solo versions of the first three Gnossiennes are without time signatures or bar lines, which is known as free time. These Gnossiennes were first published in Le Figaro musical No. 24 of September 1893 (Gnossiennes Nos. 1 and 3, the last one of these then still "No. 2") and in Le Cœur No. 6–7 of September–October 1893 (Gnossienne No. 2 printed as facsimile, then numbered "No. 6"). The first grouped publication, numbered as known henceforth, followed in 1913. By this time Satie had indicated 1890 as composition date for all three. The first Gnossienne was dedicated to Alexis Roland Manuel in the 1913 reprint. The 1893 facsimile print of the 2nd Gnossienne contained a dedication to Antoine de La Rochefoucauld, not repeated in the 1913 print. This de La Rochefoucauld had been a co founder of Joséphin Péladan's Ordre de la Rose Croix Catholique et Esthetique du Temple et du Graal in 1891. By the time of the second publication of the first set of three Gnossiennes, Satie had for some time disassociated himself from the Rosicrucian movement. Also with respect to the tempo these Gnossiennes follow the Gymnopédies line: slow tempos, respectively Lent (French for Lento/slow), avec étonnement ("with astonishment"), and again Lent. A sketch containing only two incomplete bars, dated around 1890, shows Satie beginning to orchestrate the 3rd Gnossienne. The first and third Gnossiennes share similar chordal structures, rhythms, and thematic references.
Гноссиандар No 47
Гноссиендер (No) 4–6 Сатидің қайтысынан соң ұзақ уақыт өткенде, 1968 жылы ғана жарық көрді. Олардың ешқайсысы Сатидің өзі нөмірленбеген, тіпті "Гноссиен" деп аталмаған. Роберт Кэбидің 1968 жылғы басылымындағы осы үш Гноссиеннің тізбегі композициялардың жасалған уақыт ретімен сәйкес келмейді. Сатидің осы шығармаларды бір жинақтың үш бөлігі ретінде қарағаны екіталай.
The Gnossiennes Nos. 4–6 were published only in 1968, long after Satie's death. None of these appear to have been numbered, nor even titled as "Gnossienne" by Satie himself. The sequence of these three Gnossiennes in the 1968 publication by Robert Caby does not correspond with the chronological order of composition. It is extremely unlikely that Satie would have seen these compositions as three members of a single set.
Гноссиан No 4
Ораза. Қолжазбада жазылған күні: 22 қаңтар 1891 жыл. Бұл композицияның төрт қолжазба бетінің факсимилін Николас Фогваллдың веб-сайтының осы бетінен көруге болады. Ноталық тұрғыдан D минорында жазылғанмен, нота таңбасы бос, шығарманың бас партиясы минор тональностьға негізделген, D, A, D, F, A, D, F, D, A, F, D, A, D дыбыстарын қамтиды. Бас партиясы кейін C минорындағы I остинато акордына көшіп, C, G, C, E, G, C, E, C, G, E, C, G, C үлгісін қабылдайды. B бөлімі, әдетте өте шабыттанған бөлім деп есептеледі, A бөлімінің минор мелодиясына қарама-қарсы келу үшін сегіздік ноталарды қолданады.
Lent. Composition date on the manuscript: 22 January 1891. A facsimile of the four manuscript pages of this composition can be seen on this page of Nicolas Fogwall's website. Composed tonally in D minor even though its key signature is empty, the piece features a bass line centred on its minor key, sounding D, A, D, F, A, D, F, D, A, F, D, A, D. The bass part then transposes into a C minor chord I ostinato, following the pattern C, G, C, E, G, C, E, C, G, E, C, G, C. Section B, usually considered a very inspired section, uses semiquavers to contrast the minor melody of Section A.
Гноссиан No 5
Modéré (француз тілінде Moderato) – «орташа темп» дегенді білдіреді. 1889 жылғы 8 шілдеде жазылған бұл, Сатидің 1888 жылғы Гимнопедиялардан кейінгі алғашқы шығармасы болуы мүмкін: қандайда болса да, ол барлық басқа белгілі Гноссиендерге (соның ішінде 1893 жылы жарияланған үш Гноссиенге) дейінгі туынды. Бұл шығарма өзге Гноссиендерден өзгеше, оның көтеріңкі стилімен, ырғақтарымен, азырақ экзотикалық аккордтық құрылымдарымен және уақыт өлшемдерін, такты бөлуді қолдануымен ерекшеленеді. Гноссиен №5 техникалық тұрғыдан қиын, себебі сол қолдағы сегіздік ноталардың үздіксіз ойнауы оң қолдың белсенділігіне қарсы қойылады, бұл салыстырмалы түрде тар музыкалық кеңістікте ерекше ырғақтык өткелдер мен комбинацияларды жасауға мүмкіндік береді. Бұл техникалық талаптар, мысалы, №1 Гимнопедия сияқты басқа шығармалардан өзгеше.
Modéré (French for Moderato). Dated 8 July 1889, this was probably Satie's first composition after the 1888 Gymnopédies: in any case it predates all other known Gnossiennes (including the three published in 1893). The work is somewhat uncharacteristic of the other Gnossiennes not only in its upbeat style, rhythms and less exotic chordal structures but also in its use of time signatures and bar divisions. Gnossienne No. 5 is technically demanding because it has a continuous movement of eighth notes in the left hand that contrast the activity of the right hand, in turn providing unique rhythmic transitions and configurations in a relatively compact musical space. These technical demands contrast other pieces such as Gymnopedie No.1.
Гноссиан No 6
Шын сеніммен және қатаң қайғымен ("with conviction and with a rigorous sadness"). Алғашқысынан кейін шамамен сегіз жыл өткен соң, 1897 жылдың қаңтарында жазылған.
Avec conviction et avec une tristesse rigoureuse ("with conviction and with a rigorous sadness"). Composed nearly eight years after the first, in January 1897.