Кіріспе

Вадаккумнатан ғибадатханасы – Үндістанның Керала штатындағы Триссур ауданының Триссур қаласында орналасқан Шиваға арналған ежелгі индуистік ғибадатхана. Бұл ғибадатхана Керала сәулет өнерінің классикалық үлгісі болып табылады және төрт жағында бір-бірден монументалды мұнарасымен қатар коотхамбалам да бар. Ғибадатхана ішінде "Махабхаратадан" алынған түрлі сахналарды бейнелейтін қабырға суреттері сақталған. Қасиетті орындары мен Куттамбалам ағаштан ойылған өрнектермен әсемделген. Ғибадатхана, қабырға суреттерімен бірге, Үндістанның AMASR заңы бойынша Ұлттық ескерткіш деп жарияланды. Жергілікті халық арасында кең таралған аңыз бойынша, бұл Вишнудың алтыншы аватары Парашурама салған алғашқы ғибадатхана. Вадаккумнатан ғибадатханасын айнала қоршаған Теккинкаду Майданы – әйгілі Триссур Пурам фестивалінің негізгі алаңы. Бұл ғибадатхана Парашурама құрған ежелгі Кераладағы 108 Шива ғибадатханасының біріншісі болып есептеледі және Шива ғибадатханасының стотрасында "Шримад Дакшина Кайласам", яғни "Оңтүстік Кайласы" деп аталады.

Аңыз

Вадаккумнатан ғибадатханасының пайда болуы туралы аңыздар Брахманда Пуранада қысқаша баяндалған, сондай-ақ бұл аңыздар басқа да еңбектерде кездеседі. Бұл әңгімелерде кейбір егжей-тегжейлі мәліметтер әртүрлі болғанымен, ғибадатхананы Парашурама құрғандығы туралы негізгі ойға келіседі. Деректерге сәйкес, Парашурама мұхиттардың Иесі Варунадан судан жаңа жер алып келуін сұрады. Варуна оның тілегін қабылдап, ол жерді Кералаға айналдырды. Парашурама осы жаңа жерді қасиеттендіргісі келді, сондықтан ол Кайласа тауына, өз гуруы Шиваға барып, Кералаға келіп, осы аймаққа батасын беруін өтінді. Шива әйелі Парвати, ұлдары Ганеша мен Субрахманья және оның ілесушілерімен бірге Парашурамамен бірге шәкіртінің тілегін орындау үшін келді. Шива қазіргі Триссур орналасқан жерге тоқтады. Кейін ол және оның серіктері жоғалып кетті, ал Парашурама үлкен банян ағашының түбінде жарқын және сәулелі линг (Шиваның бейнесіз иконасы) көрді. Шива линг түрінде көрінген бұл орын Санскритте Шри Мула Схана деп аталады. Біраз уақыт линг Шри Мула Сханада, үлкен банян ағашының түбінде тұрды. Содан кейін Кочин Корольдігінің билеушісі лингені басқа орынға көшіріп, оның айналасына ғибадатхана салуды шешті. Жаңа лингені орнатуға дайындық жұмыстары басталды. Бірақ бастапқыда қиындық туды. Лингені банян ағашының үлкен бөлігін кесіп тастамай көшіру мүмкін болмады. Бұл лингенің бұзылу қаупін тудырды. Билеуші қынжылғанда, Йогатириппаду шешіммен шықты. Ол лингенің үстіне жатып, денесімен жауып, ағашты кесуге рұқсат берді. Кесу жұмысы басталды, және таң қалдыратынындай, ағаштың ешқандай бұтағы құдайға жақын түспеді. Содан кейін линг белгіленген рәсімдер бойынша жаңа орынға көшіріліп, осы күнге дейін сол жерде тұрды. Кейіннен Шастраларда көрсетілген ережелерге сәйкес, лингенің айналасына ғибадатхана салынды.

Тарих

Ғибадатхана Перумтаханның тұсында, Параи петта пантирукуламнан салынған. Перумтахан екінші ғасырда өмір сүргендіктен, Кутамбаламның жасы 1600 жылдан асып түседі. Малаялам тарихшысы В. В. К. Валаттың сөзіне қарағанда, бұл ғибадатхана дравидтерден бұрынғы Каву (киіз үй) болған. Алғашқы кезде Парамеккаву Бхагавати киіз үйі де Вадаккунатан ғибадатханасының ішінде орналасқан. Кейін сыртқа жаңа ғибадатхана салынды және қасиеттің бейнесі сол жерге көшірілді. Ғибадатхана құжаттарына сәйкес, Кудалманикям ғибадатханасы, Кодунгаллур Бхагавати ғибадатханасы және Уракамдағы Амматхирувати ғибадатханасы Вадаккунатан ғибадатханасынан көне. Кейбір деректер бойынша, буддалық және джайнистік ғибадатханалардың да әсері болған.

Йогиатриппадтар

Ғибадатхана ісіне қарайтын міндет Намбудирилерге жүктелгендіктен, олар Йогиатириппад деп аталды. Нәмбудирилер аймақты бақылауға алғанда, ғибадатхана да олардың қарауына өтті. Йогиатириппадтар Трисур десамнан сайланды. Сактан Тампуран билікке келгенге дейін Йогиатириппад жүйесі әлсіреп, құлдырады. Кейіннен Кочин махараджасы ғибадатханаға басшылық ету құқығын иеленді.

Ади Шанкара

Ади Шанкара (б.з.д. 509 ж.) Каладида Шивагуру мен Арямбаның ұлы ретінде дүниеге келгеніне сеніледі, бұл олардың Лорд Вадаккумнатханға жасаған дұғаларының нәтижесінде Шиваның амсватарасы болды. Олар ғибадатханада 41 күн бойы шын ниетпен дұға етті. Аңыз бойынша, Шива ерлі-зайыптылардың түсіне кіріп, оларға таңдау жасауды ұсынды: ұзақ өмір сүретін қарапайым ұл немесе ерте қайтыс болатын ерекше ұл. Шивагуру де, Арямба да соңғысын таңдады. Олар Шиваның құрметіне ұлдарына Шанкара деген есім қойды. Аңызға сүйенсек, Ади Шанкара Вадаккунатан ғибадатханасында видха муктиге ("денеден азаттыққа") қол жеткізді. Кералия Шанкаравиджая баяндайтын бір дерек бойынша, ғибадатхана оның қайтыс болған жері болып табылады. Ол сонымен қатар Триссурда төрт Мютт (Мут) құрды, олар Эдайил Мадхом, Надувил Мадхом, Тхекке Мадхом және Вадакке Мадхом деп белгілі.

Типу Сұлтанға шабуыл

Типу сұлтанның шабуылы кезінде ғибадатханаға Типу әскері шабуыл жасамады. Типу сұлтан сол кезде Триссур ауданындағы көптеген ғибадатханаларды қиратса да, Вадаккумнатан ғибадатханасына ешқашан қол тигізбеген. Тарихи мәліметтерге сәйкес, Типу сұлтан Траванкор шебіне қарай жорық жасағанда, ол 1789 жылдың 14-29 желтоқсаны аралығында Триссур қаласында қысқа уақытқа тоқтады. Әскерін асырау үшін Вадаккумнатан ғибадатханасынан ас дайындауға қажетті ыдыстарды қарыз алды. Триссур қаласынан кетер алдында ол тек қана ыдыстарды қайтарған ғана емес, сонымен қатар ғибадатханаға үлкен қола шам сыйлады.

Каликут қаласының Заморині

1750-1762 жылдар аралығында храм істерін Каликут Заморині басқарды, ол Триссурға шабуыл жасап, храм мен қаланы бақылауына алды. 1762 жылы Траванкор Королдығының көмегімен Кочин махаражасы Триссур мен храмды қайта бақылауға алды.

Сактан Тампуран

Сактан Тампуран Кочин патшалығының тағына отырғанда, ол Кочин патшалығының астанасын Трипунитурадан Трисурға көшірді, себебі корольдің Вадаккумнатан ғибадатханасымен жеке байланысы болған. Кейіннен ол ғибадатхана төңірегіндегі терек орманын жойып, әйгілі Триссур Пурам фестивалін ұйымдастырды. Корольдің ғибадатханаға деген жеке қызығушылығы қаланың дамуына да ықпал етті.

Сәулет

Ғибадатхана Триссур қаласының орталығындағы көтеріңкі төбеде орналасқан және шамамен белгілі бір аумақты қоршап тұрған тас қабырғамен қоршалған. Осы бекіністің ішінде төрт бағытқа қарап тұрған төрт гопурам бар. Ішкі ғибадатхана мен сыртқы қабырғалардың арасында кең алаң бар, оған кіру гопурамдар арқылы жүзеге асырылады. Олардың оңтүстік және солтүстік гопурамдары жұртшылыққа жабық. Адамдар шығыс немесе батыс гопурам арқылы кіреді. Ішкі ғибадатхана сыртқы ғибадатханадан кең дөңгелек гранит қабырғамен бөлінеді, ол Чуттамбалам деп аталатын кең дәлізді қоршайды. Ішкі ғибадатханаға кіру дәліз арқылы жасалады.

Тәңірлер

Солтүстік жағындағы негізгі ғибадатхана дөңгелек құрылымды, ал ғибадатхананың басты құдайы Шива батысқа қарап тұрады, оның артында оның жұбайы Парвати шығысқа қарап тұрады, бұл олардың біріккен түрі Ардханаришвараны білдіреді. Шиваға ғибадатханада 5 метрлік линга арқылы табынылады, ол жылдар бойы күнделікті абхишекам (жуыну) арқылы қалыптасқан гхи үйіндісімен толығымен жабылған. Лингам алтыннан жасалған он үш жарым ай мен үш жыланның бастарымен әсемделген. Дәстүрлі сенім бойынша, гхимен жабылған линга Шиваның мекені – қарлы Кайлаш тауының бейнесін көрсетеді. Бұл линга көрінбейтін жалғыз ғибадатхана. Мұнда ғасырлар бойы ұсынылған гхидің жаман иісі жоқ және тіпті жаз айларында да ерімейді. Бірақ соған қарамастан, кейбір кезеңдерде ол бөліктерге бөлінеді. Бұл кезеңдер, бөлінген бөлігі мен орнына байланысты, пайдалы немесе зиянды деп есептеледі. Наламбаламның галереясында Шиваның көлігі – Нандикешвара, үлкен ақ бұқа орналасқан. Оңтүстікте батысқа қараған екі қабатты төртбұрышты Рама құдайының ғибадатханасы орналасқан. Осы екі ғибадатхананың (сриковиль) арасында үшіншісі тұр, ол дөңгелек пішіндес және екі қабатты, батысқа қарап тұрады, ол Шива мен Вишнудың біріккен түрі Шанкарарайанаға арналған. Үш орталық ғибадатхананың алдында мукхамандапамдар (залдар) бар. Хануман Раманың ғибадатханасының алдындағы мандапамда мекендейді делінеді. Ғибадатханада 350 жылдан астам уақыттан бері сақталған екі маңызды сурет – Васукисаяна (жатып жатқан Шива) және Нританата (20 қарулы Натараджа) күнделікті табынылады. Ғибадатханада ежелгі қабырға суреттері, ағаштан жасалған мүсіндер және ежелгі өнер туындылары бар мұражай да бар. Ғибадатхана аумағында мәдени және музыкалық шаралар өткізіледі. Фестиваль кезінде шамамен бір жүз мың ғибадатхана шамдары жағылады. Бұл күні лингаға гхи және жас кокоспен үнемі абхишекам жасалады. Ғибадатхана түнде жабылмайды, және күні бойы арнайы пуджалар мен абхишекамдар өткізіледі.

Айнаайотту

Аландарды тамақтандырудың Анайоттуы – ғибадатханада өткізілетін екінші ірі мереке. Сенушілер пілдерді фил басты құдай Ганешаның рухының көрінісі деп есептейді. Мереке малаялам күнтізбесінің (шілде) Карккидакам айының бірінші күніне сәйкес келеді. Соңғы 20 жылдан бері ғибадатханада дәстүрлі түрде малаялам күнтізбесінің Карккидаком айының бірінші күні Ашта Дравия Маха Ганпати Хавана және Анайотту сияқты ірі шаралар өткізіліп келеді. Шараға көптеген адамдардың арасында құлшылық ету үшін және тамақтандыру үшін әсемделмеген пілдер орналастырылады. Көптеген адамдар пілдерге азық беру үшін ғибадатханаға ағылады. Гаджапужа да төрт жылда бір рет өткізіледі.

Триссур Пурам

Триссур пурамы Кераладағы барлық пурамдардың анасы деп аталады. Малаялам тілінде оны "poorangalude pooram" деп атайды. Бұл шара малаялам айы Медамда өткізіледі. Пармекаву және Тирувамбади храмдарының қасиетті тұлғалары, сондай-ақ басқа да кіші пурамдар Вадакуманатаның алдына жиналып, той-қуанышқа қатысады. Бұл 36 сағатқа созылатын фестиваль, ол мыңдаған ізбасарлар мен туристерді қызықтырады. Пурамның басты көрікті жерлері – Мадатилавараву панчавадхям, Еланжитара мелам, Кудаматтам және Ведикетту.