Кіріспе

Американдық кәсіпкер А'Лелия Уокер (туған Лелия МакУильямс; 6 маусым 1885 – 17 тамыз 1931) – американдық кәсіпкер және өнерге демеуші. Ол Америка Құрама Штаттарында өз күшімен жеткен алғашқы әйел миллионер және алғашқы афроамерикандық миллионерлердің бірі ретінде кеңінен танылған мадам С. Дж. Уокердің жалғыз баласы еді.

Ерте өмір

А'Лелия Уокер 1885 жылы Миссисипи штатының Виксбург қаласында Лелия МакУильямс болып дүниеге келді. Оның әкесі екі жасында қайтыс болғаннан кейін, анасымен бірге Миссури штатының Сент-Луис қаласына көшіп, анасының үш бауырымен бірге тұрды. Анасы 1894 жылы Джон Дэвисқа тұрмысқа шығып, 1903 жылы ажырасты. 1906 жылы анасы газет жарнамасын сатушы Чарльз Джозеф Уокерге үйленді және дербес шаштараз болып жұмыс істеді, сонымен қатар косметикалық кремдер сатты. А'Лелия Сент-Луис қаласында өсті және Теннесси штатындағы Ноксвилл колледжінде оқыды, кейін отбасылық бизнеске қатысты, Уокер деген әулеттік атын алғаннан кейін.

"Мадам С. Дж. Уокер" өндірістік компаниясы

А'Лелия Уокер анасының компаниясының Шығыс жағалаудағы операцияларын басқарды. 1927 жылдың соңында Индианаполисте ашылған жаңа миллион долларлық штаб-пәтер және өндіріс кешені операцияға қосымша шығындар мен қаржылық қысым түсірді, сол себепті ол көптеген құнды өнер туындылары мен антиквариаттарды сатуға мәжбүр болды. Кейіннен ол анасынан компания басшылығын мұраға алды. Бүгінде компанияның ғимараты Мадам Уокер театр орталығы деп белгілі және ол Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие.

Қамқорлық

А'Лелия Уокердің достарының арасында көптеген талантты афроамерикандық музыканттар болды. Ол классикалық музыка мен операны ерте жасынан жақсы көрді, себебі ол және анасы Сент-Луистегі AME шіркеуіне баратын, ал сол шіркеудің хор жетекшісі классикалық білім алған опера әншісі және органшы болған. Ол Скотт Джоплин және басқа да рэгтайм музыканттары жиналатын Сент-Луис қаласының Маркет-стритіндегі Том Турпиннің Роузбуд кафесі жанында өсті. 1920 жылдары ол Манхэттендегі үйінде көптеген музыканттарды, актерлерді, жазушыларды, суретшілерді, саяси және қоғам қайраткерлерін қабылдады. Бұл әсем кірпіш пен әк тастан салынған ғимаратты Альфа Фи Альфа бауырластығының негізін қалаушы және Нью-Йорк штатында лицензия алған алғашқы афроамерикандық архитектор Вертнер Тэнди жобалаған. 1913 жылы Гарлемге келгеннен бастап оның кешкі астар, билер мен кештерінде Джеймс Риз Европа, Дж. Розаманд Джонсон, Берт Уильямс және Флоренс Миллс сияқты Гарлемнің танымал тұлғалары, сондай-ақ Лэнгстон Хьюз, Каунти Каллен және Карл Ван Вехтен сияқты Гарлем эпохасының өкілдері болды. Ол интерьерді безендіруді австриялық дизайнер Пол Франклға тапсырды. Ол сондай-ақ Харлемдегі Эджкомб даңғылының 80 нөмірлі үйіндегі шағын пәтерінде және Нью-Йорк штатының Уэстчестер округіндегі Ирвингтон қаласындағы Вилла Леварода – 1916-1918 жылдары анасы үшін салынған итальяндық сарайда той жасады. Вилла Леваро Уолкердің (Лелия Уолкер Робинсон) құрметіне аталған, себебі итальяндық тенор Энрико Карузо мүлікке келгеннен кейін, Хадсон өзені жағасындағы жаңа салынған Ирвингтон сарайы оның туған жеріндегі үйлерді еске түсіргенін айтты. Уокер Гарлем дебютанттар клубын да құрды. Ол 1911 жылы күйеуінен ажырасып, 1914 жылы қайтадан ажырасты; 1919 жылы доктор Уайли Уилсонға, 1926 жылы доктор Джеймс Артур Кеннедиге тұрмысқа шықты, ол 1931 жылы қайтыс болғанға дейін бірнеше ай бұрын ажырасты. Мэй Атлантадағы Спилман семинариясын бітірген, 1926 жылы Джексоннан ажырасып, 1927 жылдың қыркүйегінде адвокат Марион Р. Перриге үйленді. Уокер 1931 жылы қайтыс болғаннан кейін Мэй компанияны басқарды, ол 1945 жылы қайтыс болғанға дейін, содан кейін оның орнын қызы А'Лелия Мэй Перри Бандлс иеленді. Ол 1919 жылы анасының өліміне себеп болған гипертония салдарынан миға қан құйылудан қайтыс болды. Ол Достармен бірге Нью-Джерси штатының Лонг-Бранч қаласына Ұлы депрессия мен құрғақ заң кезінде лобстер мен шампанмен туған күнін тойлауға барған. Мыңдаған гарлемдіктер оның денесін көру үшін кезекке тұрды. Оны Сегізінші даңғылдағы жерлеу салтанатында құрметті Адам Клейтон Пауэлл аға мақтады. Азаматтық құқықтар қозғалысының белсендісі Мэри МакЛеод Бетун да жерлеу рәсімінде сөз сөйледі. Оның табыты Бронкстағы Вудлон зиратында анасының қабірінің жанына қойылғанда, Хьюберт Джулиан – "Қара бүркіт" деп аталатын белгілі ұшқыш – кішкентай ұшақта ұшып келіп, далия мен гладиолустарды төкті. Лэнгстон Хьюз оның өлімін "Гарлемдегі жаңа эпоханың керемет кезеңінің соңы" деп атады. Кейінірек ол "Ұлы теңіз" атты кітабында жерлеу рәсімі үлкен кештей болғанын, "сыртта жүздеген достар ақ түсті, жазылған шақыру қағаздарын желбіретіп, ішке кіруді үміттенеді" деп жазды. Актриса Тиффани Хаддиш 2020 жылдың 20 наурызында көрсетілген Netflix мини-сериалында "Self Made: Inspired by the Life of Madam C. J. Walker" фильмінде Уокер рөлін сомдады.