Кіріспе

Чарльз Бенджамин Инклдон (аталған 'Инглдон') (1763–11 ақпан 1826, Вустер) – Корнуоллдық тенор әншісі, өз заманының ең көрнекті ағылшын әншілерінің біріне айналған. Ол әсіресе ағылшын театр музыкасын және балладаларды орындау шебері ретінде теңдесіз саналды.

Ерте мансап

Чарльз Бенджамин Инклдон, Корнуолл графтығының Сент-Кверне қаласындағы дәрігердің ұлы, Блунделл мектебінде және Эксетер соборында хоршы және солист ретінде, органист және композитор Уильям Джексонның басшылығымен білім алған. Дауысы сынғанға дейін ол собор алаңында кездейсоқ көрермендерге ән айтуға үйренген, бірде Торквейдегі әскери кемеде үш күн бойы ән шырқаған. Жасы жеткенде теңіз флотына қосылып, екі жыл қызметтен кейін Сент-Люсияға сапар кезінде адмирал Герви оның керемет тенор дауысын «ашты». Флотта жалпы жоғары бағаланып, адмирал Пиготтың құрметіне ие болды. 1782 жылы француз флотына қарсы Сент-де-Санс шайқасына қатысты. 1783 жылы қызметтен босатылғаннан кейін Джордж Колманға Хеймаркетке ұсыныспен жіберілді, бірақ қабылданбады. Біраз уақыт Саутгемптон мен Солсберидегі труппаларда күресіп, содан кейін Джон Палмердің Бат қаласындағы Корольдік театрында бірнеше маусымға орналасты: ол көп ұзамай Венецио Рауццинидің назарына түсті, ол оған сабақ берді және оның Гендельдік ән өнерін (әсіресе «Самсоннан» «Тотальдік күн тұтылуында») жоғары бағалап, оны өзінің шәкірті деп жариялады. 1786 жылдың жазында алғаш рет Лондонның Воксхолл бағында ән шырқады, оның Джеймс Хук әндері лайықты және ұнамды деп танылды: 1787 жылы Чарльз Дибдин оны сол жерде беделді әнші ретінде атады. 1791 жылдың 12 қаңтарында Анакреонтика клубының мәжілісінде Йозеф Хайдн алдында ән орындады.

Ковент-Гарден

Томас Харрис Инклидонды Бат қаласында естіп, оны бастапқыда үш жылға Ковент-Гарден үшін жалдады. Бұл ұсынысты қабылдағанда, тенор кейіннен Томас Линли жасаған, жоғары гонорарлар мен ұзақ мерзімді ұсыныстан мүлт кетті. Инклидон келісімін сақтады, бірақ Ковент-Гардендегі тәжірибесі әрқашан қуанышты болған жоқ. Ол 1790 жылы Уильям Шилдтің «Кедей солдат» операсында Дермонт рөлінде сәтті дебют жасады, Шилд өмір бойына оның досы және әріптесі болды. 1791 жылдың ақпан айында ол Шилдтің «Ормандағы шаруа» операсында ойнады, «Ағын» балладасы үшін көптеген қосымша орындаулар алды, ал Чарльз Баннистермен бірге «Қасіретін әйел» әнін шырқады. 1793 жылы ол Боуден, Мартир ханым және гобойші Уильям Паркпен Портсмутқа қысқа Пасхалық турне жасады, онда олар жақсы қабылдады. 1794 жылдың ақпан айында ол Шилдтің «Швейцариядағы саяхатшылар» операсында Мисс Пул, Мартир ханым және Мистер Фосетпен бірге ойнады; сәуір айында түрлі композиторлардың туындыларынан құралған «Нетли аббаттығы» жаңа қойылымында Инклидон Шилдтің «Аретуза» ескі әнін орындады, ол бұрыннан оның репертуарына енген болатын. Инклидонның өнерлері мен Шилдтің жаңа опералары оны соншалықты танымал етті, ол бірнеше жыл бойы жазда саяхаттап, Англияның ірі қалаларында Дибдиннің үлгісімен әңгімелер мен әндерден тұратын ойын-сауықтар ұйымдастырды, бұл оған үлкен ықылас пен табыс әкелді. Ковент-Гарденде 1797 жылдың қазан айында Мадам Мараның (он екі түнге үлкен қаржы жұмсалып шақырылған) Полли және Мартир ханымның Люси рөлінде ойнаған «Жалшы операсының» жаңа қойылымы болды. Инклидонды Макхит рөлінде теңдессіз деп есептеді. 1800 жылы екі актілік «Пол мен Вирджиния» (музыкасын Мадзингхи мен Рив жазған) Инклидонға екі шығарма сыйлады: біреуі гобоймен сүйемелдеген жанды әуен, ал екіншісі Тауншендтің «Біздің еліміз – біздің кемеміз» әні үшін ол көптеген қосымша орындаулар алды. Сондай-ақ 1800 жылы ол 28 наурызда Лондонда Хайднның «Жаратылыс» операсының премьерасында композитордың қатысуымен ән орындау мүмкіндігіне ие болды. Келесі жылдың ақпан айында Томас Арнның «Ауылдағы махаббат» операсы Мартир ханым үшін қайта қойылды, ол Уильям Бойстың «Далаға бірге шығайық» дуэтін өзі мен Инклидон үшін енгізді, ол көптеген қосымша орындаулар алды. Сол айда Дибдин жазған «Кабинет» жаңа комедиялық операсы (музыкасын түрлі композиторлар жазған) ұсынылды, онда Инклидон Джон Брэхам мен Нэнси Стораспен бірге ойнады, ал аңшылық әнін орындағанда «оның керемет дауысы бүкіл театрды толтырды». 1803 жылдың тамыз айында Инклидонның «Макхит» рөлі Маргейтте қайта қойылды. Дибдиннің тағы бір жаңа операсы, «1342 жылғы британдық флот» (музыкасын толығымен Брэхам жазған) желтоқсанда пайда болды, ал сол кеште Брэхам мен Инклидонның «Барлығы жақсы» дуэті ең жарқын сәттердің бірі болды, ол көптеген қосымша орындаулар алды. Ковент-Гарденде Инклидон өзінің досы, әйгілі бас музыканты Чарльз Баннистердің тудырған бірнеше маңызды рөлдерін тенор ретінде сәтті ойнады, бұл рөлдер бастапқыда бір буын бұрынғы қойылымдарда ойналған. Осылайша ол Дибдиннің «Сушы» операсында (алғаш рет 1774 жылы Хеймаркетте қойылған) Том Таг рөлінде ойнады және 1809 жылы Дибдиннің «Квакер» операсында (алғаш рет 1777 жылы Дрюри Лейнде қойылған) Мистер Стэди рөлін сомдады. 1810 жылы ол Исаак Бикерстаффтың «Жалдамалы сержант» музыкалық ойын-сауығында сержант рөлінде ойнады (бұрын 1789 жылы Роялти театрында қойылған, алғаш рет 1770 жылы), ал 1814 жылы Мартир ханымның «Розина» операсында Мистер Белвилл (басқа Баннистер рөлі) рөлінде ойнады (алғаш рет 1783 жылы Ковент-Гарденде қойылған). Бұл музыкалық драмалардағы әуендер немесе балладалар тек сөйлеу диалогымен байланысты болғандықтан, бас рөлінен тенор рөліне көшу аса қиындық тудырмады. Театр сахнасында көп жылдар ән салғаннан кейін және Харриспен бірнеше келіспеушіліктерден кейін ол ақыры сахнадан кетті және «жақын арада итальяндық опера театрында ойын үйінің бағасымен, екі театрдың көптеген әріптестерінің көмегімен, оның талантына берілген жоғары бағаны көрсеткен, толып кеткен залға қош сауын айтты».

Қазіргі замандастары арасында әнші

Инклидон операда да, ораторияда да ән шырқады, бірақ оның ең басты танымалдылығы балладаларды орындауында болды («қазіргі сентименталды композиция емес, керісінше, берік ескі мектептің туындылары»), мысалы, «Ричмонд-Хиллдің сұлуы», «Сали аллеямызда», «Қара көзді Сьюзан», «Аретуза» және батыл, еркекке лайықты әндер. Ол жиырма бес немесе отыз жыл бойы өз беделін сақтап келді. Ол өте тура сөйлейтін адам болды, барлық кісіге ойын ашық айтуға дайын еді (кейде күлкілі жағдайларға соқтыратын), бұл оның ән айтуының еркіндігі мен табиғилығында да көрінді, және орындауларын жандандыратын түсіндіруге құштарлықты қолдауға жететін вокалдық мүмкіндіктері жетерлік болды. Ол алтын әшекейлер мен тамақ қораптарын таңдап киген, кейбір әдеттерімен көзге түсетін адам еді.

Ковент-Гардендегі алғашқы күндерінен бастап Уильям Шилдпен достығы мен кәсіби байланысы оның мансабының бағытын анықтады. Ол және Шилд, Чарльз Баннистер, Чарльз Дигнум, «Джек» Джонстон, Чарльз Эшли және Уильям Парк 1793 жылы «Гли клубын» құрды. Бұл топ маусым ішінде жексенбі күндері кешке Боу-стриттегі Гаррик бас кофеханасында екі аптада бір рет жиналып, бірге ән шырқап, тамақтанатын. Шилдтің көптеген әндері оған арналып жазылған немесе оның орындауында жаңырған, композитордың жоғары бағалауына ие болған. Шилд оның өзі үшін жазған әндерін Инклидонның орындауы өзінің үмітін ақтағанын ғана емес, сонымен қатар ол оларға композитордың өзінде болмаған рақым, сұлулық және тартымдылық сыйлағанын айтты, және осы әндердің танымалдығының көп бөлігі Инклидонның оларды орындаудағы теңдесі жоқ шеберлігіне қарызды екенін мойындады. Осы достарының ішінде Чарльз Дигнумның репертуары мен дауыс диапазоны оныкіне ең жақын болды. Дигнум да Дибдиннің «Сушы» рөлін орындады. Инклидонның кез келген туындыға өзіндік көзқарас бергені айтылды, және ол бәсекелестері болғанымен, оның ерекше стилі мен мінезінің нағыз жалғасы болған ешкім табылмады. Теңізшілер әндері жанрындағы тәжірибесі мен теңізде жүру тәжірибесі оның орындауын түспен және шынайылықпен байытты, дәл сол сияқты ол корнуолдық акцентін ешқашан жоғалтпады. Инклидонның ең басты бәсекелесі немесе теңдесі (бірақ бұл «атақ үшін бәсекелестік емес, шындық еді») өзі болды. Дегенмен, Инклидон жақсы мінезді, бірақ тез ашуланшақ адам еді, және Брахамның ән салған стилінің «итальяндық әуесқойлығына» қатысты оны оңай ашуға болатын. Сэмюэл Харрисонның (көбінесе оратория мен баллада концерттерінде ән салған) сұлулығы мен кемелділігі Инклидонның сахнада орындаған жылулығына, спонтандылығына және сөздік күшіне жете алмады. Майкл Келли, өзінің «ирландтық икемділігіне» және еуропалық музыканттармен байланысына қарамастан, кейінірек танымалдыққа ие болуына театрлық басқарудағы пайдалы еңбегі көп көмектесті, бірақ ағылшын үлгісіндегі әнші ретінде ол одан да аз танымал болды.

Дауыстың сипаттамасы

Инклидонның дауысы ерекше күшті және тәтті болды, табиғи және фальцетте де. Табиғи дауысы А-дан G-ге дейін, шамамен он төрт ноталық диапазонды қамтыды; ал фальцетін D-ден E-ге, тіпті F-ге дейін, яғни шамамен он нотаға дейін қолданды. Оның табиғи дауысы толық, ашық және өте икемді болғандықтан, pianissimo ән салғанда да бастапқы сапасын сақтайтын. Фальцеті бай, тәтті және жарқын болды, ал табиғи дауысынан мүлдем өзгеше еді. Ол оны оңайлықпен қолданып, белгілі бір стильдегі әшекейлерді ағынмен және тәттілікпен орындайтын. Оның тремолосы жақсы болды, ал интонациясы нашар білім алған әншілерге қарағанда әлдеқайда дұрыс еді. Рауццини алғаш рет Бат қаласында оны естігенде, дауысын теңіз толқыны сияқты жоғары көтеріліп, ең жоғарғы нотаға жеткенде тәтті үнмен тоқтап қалғанын көріп, қуанышпен айқайлады.

1829 жылы еске алғанда: «Оның дауысының құлшыны мен тәттілігі әлі де құлағымызда жаңырып тұр. Ол дауыс аппаратының барлық қабілетін біріктірген. Күшті, жарқын, тәтті, ағынмен құйылатын, бай – ол бұрқадай ағылып шықты, ал оның дұрыс интонациясы мен ерекше әуенділігі ең жұмсақ дыбыстарын да әсерлі етті. Инклидон – табиғаттың әншісі еді».

Кейінгі мансап

1811 жылы «Ковент-Гарденмен» келісімді бұзғаннан кейін Инклдон Америкаға баруды жоспарлады. Комедияшы Чарльз Мэтьюс театр менеджерлерінің Инклдонға қарсы таратып айтқан жалаларынан оны қорғаған еді, енді ол онымен бірге Рочестер, Кентербери, Маргейт, Сэндвич, Брайтон, Чичестер, Портсмут, Челтенхэм, Бат, Дерби, Халл, Йорк, Уэйкфилд, Донкастер және Шеффилд қалаларына, сондай-ақ Ирландияға «Пошта дилижансының оқиғалары» атты ойын-сауықпен провинциялық турнеге шығуға келісті. «Мэтьюс естеліктерінде» әнші туралы бірнеше қызықты әңгімелер келтірілген. Онда ол өмір бойы балаша болған, бір жағынан жомарт, екінші жағынан сақ болған, кез келген жағдайда тіліне пышақты алып, ашкере сөздер айтуға бейім, ал оның ерліктері мен ерекшеліктері кейіннен еске түсіргенде өте көңілді болған адам екені көрсетілген, бірақ бастапқыда олар тудырған ұяттан кейін ғана. 1812 жылдың қаңтарына қарай Мэтьюс пен Инклдон өзара қарым-қатынастарын тоқтатуға келісті, бірақ Инклдон өкініп, татуласуға тырысты. «Мырза Инклдон, барлығына жүрегінің мейірімділігімен танымал болғанымен, кәсіби дағдылары бар адам үшін өте қолайсыз серік еді, себебі мырза Инклдон мұндай дағдылардан бейхабар еді». Бір делдалға жазған хатында Мэтьюс: «Инклдонды қайта кездестіруге қатысты, «ертеңгі күн оны ешқашан көрмейді» деген қорытындыға келді». 1817 жылы, оның күші азайып кеткен кезде, ол Солтүстік Америкада гастрольде болды; ол экспедициядан 5000 фунт стерлинг тапқан делінеді. 1817 жылдың қазанында Нью-Йорктегі Парк театрында «Ауылдағы махаббат» пьесасында Хоторн рөлінде (бұл аса жақсы қабылданбады) ойнады және бір жылдан кейін сол қаладан кетті. Опера сахнасынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, 1822 жылдың сәуір айында Англия опера театрында «Саяхатшы әнші» атты ойын-сауықпен провинциялар бойынша саяхаттады. Ол қайтадан ән айтуға жететіндей күшке енді, бірақ 1824 жылдың 15 қазанында Саутгемптонда өткен концертте бұл оның сахнадағы соңғы өнері болады деп мәлімдеді. Ол Вустерде екінші рет салдарынан қайтыс болды.