Кіріспе

Ғауда (Гаур, Гоур, Лакхнаути, Лакшманавати және Джанатабад) - Үндістанның шығыс бөлігіндегі Бенгалияның тарихи қаласы және классикалық және ортағасырлық Үндістанның ең көрнекті астаналарының бірі. Гауда аймағы бірнеше пан-индиялық империялардың провинциясы болды. VII ғасырда Гур патшалығын патша Шашанка құрды, оның билігі бенгал күнтізбесінің басталуына сәйкес келеді. Гур біртіндеп бенгал және бенгалдықтар сөзінің синонимине айналды. 1203 жылы оны Гурид билеушісі Мухаммедтің лейтенанты Бахтияр Халджи басып алды. 1453 - 1565 жылдар аралығында 112 жыл бойы Гауда Бенгалия сұлтандығының астанасы болды. 1500 жылы Гауда 200 000 тұрғыны бар әлемдегі ең көп халықты қамтитын бесінші қала болды, сондай-ақ Үндістан субконтинентіндегі ең тығыз орналасқан қалалардың бірі болды. Португалдар қала туралы егжей-тегжейлі мәліметтер қалдырды. Сұлтандар қамал, көптеген мешіттер, патша сарайы, каналдар мен көпірлер салды. Ғимараттар шырайлы плиткалармен жабдықталған. Қала 16 ғасырда Бенгалия сұлтандығының құлдырауына дейін өркендеп, Мұғұл империясы аймақты өз қолдарына алды. Мұғұл императоры Хумаюн аймақты жаулап алған кезде, ол қаланы Жаннатабад ("жұлдызды қала") деп атады. Гаудадағы сақталған құрылыстардың көпшілігі Бенгал сұлтандығы кезеңінен қалған. Шер Шах Сури қаланы тонаған. Бұл аурудың таралуы қаланың құлауына себеп болды. Бір кездері Ганг өзені қала маңында орналасқан, бірақ өзен ағысының өзгеруі Гауданың стратегиялық маңыздылығын жоғалтты. Кейіннен жаңа моғолдық астана Раджмахалда, содан кейін Даккада құрылды. Гауда Бенгалия тарихындағы және Үндістан субконтинентінің тарихындағы ең көрнекті астаналардың бірі және ортағасырлық сәулет өнерінің орталығы болды. Гауданың қираған жерлері XVIII - XIX ғасырлардағы еуропалық суретшілердің суреттерінде бейнеленген. Франсис Бьюкенен Гамильтон мен Уильям Франклин сияқты отаршылдар бұрынғы бенгал астанасының егжей-тегжейлі зерттеулерін қалдырды.

Орналасқан жері

Гауда Бангладеш-Индия шекарасында орналасқан. Оның көп бөлігі Үндістан жағында және Бангладеш жағында бірнеше құрылыстары бар. Ол бір кездері әлемдегі ең көп халықты мекендейтін қалалардың бірі болған. Бұл бұрынғы қаланың қираған жерлері қазір халықаралық шекарада орналасқан және Батыс Бенгалияның Малда ауданы мен Раджшахи бөлімшесінің Чапай Навабгандж ауданы арасында бөлінеді. Бұрын қамалдың бір бөлігі болған Котвали қақпасы қазір екі елдің шекаралық бақылау пункті болып табылады.

Гауда патшалығы

Гупта империясы құлағаннан кейін Батыс Бенгалияны Гауда патшалығы, ал Шығыс Бенгалияны Саматата патшалығы биледі. Гауданың негізін Бенгалияның алғашқы патшаларының бірі Шашанка қалаған. Шашанканың билігі шамамен 590 және 625 жылдар аралығында болды.

Пала империясы

Пала империясы Года аймағында Гопаланың патшалық құрған кезінде, әміршілер жиналысының мақұлдауымен құрылған. Пала императорлары Гауда иелері атағын иеленген. Бұл империя төрт ғасыр бойы билік жүргізді, оның аумағына Солтүстік Үндістанның үлкен бөлігі кірді. Тарихшы Д. Сикардың айтуынша, Гауда термині Пала империясының өзіне лайықты атау болып табылады. Пала дәуірі бенгал тілінің, жазуының және бенгал мәдениетінің басқа да аспектілерінің дамуын көрді. Шынында да, Гаудия (Гауда) термині бенгал және бенгалдықтармен синоним болды.

Сена патшалығы

Гауда Сена әулеті кезінде Лакхнаути деген атпен танымал болды. Атауы Сена билеушісі Лакшман Сенаның құрметіне берілген.

Дели сұлтандығы

1206 жылы Тибетке қарсы жорықта Бахтияр Ширан Халджиді Бенгалияны басқаруға қалдырды. Бахтияр осы экспедицияның сәтсіздігінен кейін қайтыс болады, ресми түрде Ширанды Лакхнаутидің келесі губернаторы етіп қалдырады, оған көп ұзамай Әли Мардан Халджи мен Иваз Халджи алмасады. Соңғысы Делиден тәуелсіздік жариялайды, бұл оның өліміне әкеледі.

Тәуелсіз Лакхнаути

1281 жылы Лакхнаутидің губернаторы Насируддин Бугра хан Дели сұлтандығынан тәуелсіздігін жариялады. Оның орнын ұлы Рукунуддин Кайкаус бағындырады. Оның билігі кезінде Лакхнаути патшалығы оңтүстіктегі Сатгаонға, батыстағы Бихарға, солтүстіктегі Девкотқа дейін кеңейді. Оның орнын Шамсуддин Фирүз Шах басқарды. Ол Меменсинх пен Сонаргонды басып алудан бұрын Сатгаондағы Кайкаустың жұмысын аяқтауда маңызды рөл атқарды. 1303 жылы Фируздің немересі Сикандар хан Гази және бас қолбасшы Сайед Насируддин Шәх Жалал мен оның әскерлерімен Силхетті Ғур патшалығына қарсы жаулап алды. Силхет сәтті Фируздің Лакхнаути патшалығына қосылды. Оның мұрагері Гиясуддин Бахадур Шах тәуелсіздігін тағы бір рет Дели сұлтандығына жоғалтты.

Бенгалия сұлтандығы

Бағалы хандық кезінде Гауда Гаур деген атпен кеңінен танымал болды. Сұлтандықтың негізін қалаушы Шамсуддин Ильяс Шах Делидің Сатгаондағы губернаторы болды. Ілияс шах 1342 жылы көтеріліп, Гаур губернаторы Алауддин Әли шаһты құлатты. Ілияс Шах Бенгал аймағын 1352 жылы Делиден бөлек тәуелсіз мемлекет етіп біріктірді. Пандуа солтандықтың алғашқы астанасы болды. 1450 жылы Бенгалияның сұлтан Махмуд Шаһ Бенгалияның астанасын Пандуадан Гаурға ауыстыруды жариялады. 1453 жылы көшіру аяқталды. Гаур 1565 жылға дейін жүз жылдан астам уақыт бойы Бенгал сұлтандығының астанасы болды. Гаур Үндістанның ең тығыз орналасқан қалаларының бірі болды, оның халқы Фатехпур Сикридікімен бәсекелесе алды. Қаланың қамалды сарайы мен дурбары, көптеген мешіттері, аристократтар мен саудагерлердің үйлері, базарлары болды. Португалдық саяхатшылар Гаур туралы егжей-тегжейлі және кеңінен баяндады. Португалдар қаланың байлығын Лиссабонмен салыстырды. Патша сарайы үш бөлімге бөлінген. Сарайды биік қабырға қоршап тұрды. Сарайды үш жағынан қоршап тұрған қамал Ганг өзенімен байланысқан, ол цитадельдің батыс жағын күзеткен. Қазіргі заманғы Вайшнав ақынының айтуынша, Сұлтан Алаудин Хусейн-шах бірде Шри Чайтанья бастаған шеруді өзеннің қарама-қарсы жағалауында көрді. Солтүстіктегі бірінші бөлмеге дурбар кірді. Сұлтан Рүкунуддин Барбақ шаһтың жазуында Дахил Дарваза қақпасының жартысында орналасқан су бұлағы мен су арнасы туралы айтылған. Қақпа әлі күнге дейін тұр. Португалдық және ортағасырлық бенгал ақыны Криттибас Оджаның айтуынша, Дахил Дарвазадан Дурбарға дейінгі жолда тоғыз жақсы күзетілетін қақпа болды, олардың екеуі әлі күнге дейін анықталады. Екінші бөлме - сұлтанның тұратын бөлмесі, әр түрлі түсті жалтыратылған плиткалармен безендірілген. Үшінші бөлік - гарем. Сарайдан көптеген бұйымдар, соның ішінде эмальданған кірпіштер мен қытай фарфор бұйымдары табылған. 1521 жылы португалдық қонақ солтан Нусрат шаһтың цитадельдің астындағы жазықта ойналған полодан рақаттанып жатқанын көрді. Гаур аймақтық саясаттың орталығы болды. Арқаның құлатылған патшасы Мин Сау Монға Гаурда баспана берілді. Бенгалия сұлтаны Араканды қайтадан басып алу үшін Гаурдан әскери экспедиция жіберді. Португалиялық тарихшы Кастенхада де Лопес Гаурдың үйлерін сипаттаған. Ғимараттардың көпшілігі бір қабатты, едені әшекейлі плиткалармен, аулалары мен бақтары болды. Онда арналар мен көпірлер бар еді. Атауынан көрінетіндей, ғимараттың ішкі ауаны желдету жүйесі ылғалды температураны қалыпты ұстауға мүмкіндік берді. Бұл кешен суфи ханқасы ретінде де пайдаланылған.

Белгілі құрылыстар

Британ энциклопедиясының он бірінші басылымында: "Тантипар мешіті (14751480) кірпіштен әдемі қалыпқа ие, ал сол кезеңдегі Лотан мешіті өзінің шыныланған плиткаларын сақтап қалғандығымен ерекшеленеді. Мұсылман дәуіріндегі қамал қамалмен нығайтылған және Дахил Дарваза (14591474) деп аталатын керемет қақпадан кірген. Оның оңтүстік-шығыс бұрышында 20 метр биіктіктегі кірпіш қабырғамен қоршалған сарай тұрды. Жақын жерде патшалар қабірлері орналасқан. Цитадельдің ішінде әлі күнге дейін қолданылып жүрген Кадам Расул мешіті (1530) және сыртында Фироз минары деп аталатын биік мұнара (бәлкім, жеңістің мұнарасын білдіреді) бар. Сагар Дигхи жағалауында көптеген мұсылман ғимараттары бар, соның ішінде әсіресе, қасиетті Махдум Шейх Ахи Сирадж (өлген 1357), ал көршілес аймақта жанып жатқан қаз бар, дәстүрлі түрде мұсылман жаулап алушылары индустарды пайдалануға рұқсат еткен жалғыз қаз, және әлі күнге дейін олар өте құрметтеледі және жиі кездеседі. Ескірген үйінділерден тарихи маңызы бар көптеген жазулар табылды " .

Сақтау

Археологиялық зерттеулер институты мен Бангладеш археология департаменті мұражай құрылыстарын сақтау үшін жауапты. Бангладеш археология департаменті Гауданың Бангладеш пен Үндістан жағында бірнеше жобаны жүзеге асырды.