Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бангладештің өркениетті мемлекет ретіндегі тарихы төрт мың жылға жуық, шалколит дәуіріне дейін барады. Елдің ертедегі жазба тарихы Бенгал аймағы үшін күрескен индуист және будда патшалықтары мен империяларының із кесіп өтуімен сипатталады. Ислам діні 8-шы ғасырда келді және Бахтияр Халджи бастаған жаулаулар мен Шах Джалал сияқты суннит миссионерлерінің қызметі арқасында 13-шы ғасырдың басынан бастап біртіндеп үстемдік құрды. Кейін мұсылман билеушілері мешіттер салып, ислам дінін уағыздауды бастады. 14-шы ғасырдан бастап ел Фахруддин Мубарак Шах құрған Бенгал Сұлтандығымен басқарылды, ол өзінің атымен жеке валюта шығарды. Ол Читтагонгты алғаш рет жаулап алып, Бенгал Сұлтандығына қосты. Сондай-ақ ол Чандпурдан Читтагонгқа дейінгі жолды алғаш рет салды. Бенгал Сұлтандығын патша Шамсуддин Ильяс Шах кеңейтті, бұл елдің экономикалық өркендеуінің және аймақтық империяларға қарсы әскери үстемдігінің кезеңін ашты, оны еуропалықтар сауда үшін ең бай ел деп таратты. Кейін аймақ Моғол империясының құрамына кірді, тарихшы К.А. Бейлидің сөзіне сүйенсек, бұл оның ең бай провинциясы болған. 1700-ші жылдардың басында Моғол империясының әлсіреуінен кейін Бенгал Бенгал навабтарының басшылығымен жартылай тәуелсіз мемлекетке айналды, соңында Сирадж-уд-Даула басқарды. 1757 жылы Пласси шайқасында Британдық Шығыс Индия компаниясы оны жаулап алды. Бенгал Ұлыбританиядағы өнеркәсіптік революцияға тікелей үлес қосты, бірақ оның деиндустриализациясына әкелді. 1971 жылдың наурыз айында Бангладеш тәуелсіздігінің жариялануы тоғыз айлық Бангладеш Азаттық соғысына әкеп соқты, нәтижесінде Шығыс Пакистан Бангладеш Халық Республикасы болып құрылды. 1971 жылы Шейх Мүжибур Рахман Бангладештің тәуелсіздігін жариялады.
none
The history of Bangladesh as a civilized nation goes back for more than four millennia to the Chalcolithic. The country's early recorded history is characterized by a succession of Hindu and Buddhist kingdoms and empires that fought for control of the Bengal region. Islam arrived during the 8th century AD and became dominant gradually since the early 13th century with the conquests led by Bakhtiyar Khalji as well as activities of Sunni missionaries such as Shah Jalal in the region. Later, Muslim rulers initiated the preaching of Islam by building mosques. From the 14th century onward, it was ruled by the Bengal Sultanate, founded by Fakhruddin Mubarak Shah, formulated an individual currency etched with his name. He conquered Chittagong for the first time and merged with Bengal Sultanate. He constructed a high way from Chandpur to Chittagong for the first time. The Bengal Sultanate was extended by king Shamsuddin Ilyas Shah, beginning a period of the country's economic prosperity and military dominance over the regional empires, which was referred by Europeans as the richest country to trade with. Afterwards, the region came under the Mughal Empire, as, according to historian C. A. Bayly, probably its wealthiest province. Following the decline of the Mughal Empire in the early 1700s, Bengal became a semi independent state under the Nawabs of Bengal, ultimately led by Siraj ud Daulah. It was later conquered by the British East India Company at the Battle of Plassey in 1757. Bengal directly contributed to the Industrial Revolution in Britain but led to its deindustrialization. Proclamation of Bangladeshi Independence in March 1971 led to the nine month long Bangladesh Liberation War, that culminated with East Pakistan emerging as the People's Republic of Bangladesh. In 1971, Bangladeshi independence was declared by Sheikh Mujibur Rahman.
Тарихи Bengali
"Оксфордтық Үндістан тарихы" кітабында б.з.д. III ғасырға дейін Бенгалия туралы нақты мәліметтер жоқ екені айтылады. Индо-арийлер, дравидтер және монғол тайпалары, оның ішінде Ванга халқы Бенгалияға қоныс аударған деп саналады. Бір пікір бойынша, адамдар 60 000 жыл бұрын Қытайдан Бенгалияға келген. Тағы бір көзқарас бойынша, 100 000 жыл бұрын өзіндік аймақтық мәдениет қалыптасқан. Аймақта тарихи алдында адамдардың болғанына әлсіз дәлелдер бар. Неолит және халколит дәуірлерінде адам қоныстанының азды-көптігін көрсететін мәліметтер шектеулі. Б.з.д. V ғасырда ауыл шаруашылығының жетістіктері тұрақты мәдениеттің, қалалардың пайда болуын, теңіз арқылы сауданы және алғашқы мемлекеттік құрылымдардың қалыптасуын қамтамасыз етті. Археологтар Вари-Батешварда ежелгі Рим және Оңтүстік-Шығыс Азиямен сауда байланысын жүзеге асырған портты тапты. Вари-Батешварда археологтар монеталар, керамика, темір бұйымдар, кірпішпен қаланған жол және қамалдың қалдықтарын қазып шығарды. Табылған деректер бұл аймақтың маңызды әкімшілік орталық болғанын көрсетеді, онда темір балқыту және құнды тас моншақтар сияқты өнеркәсіптер дамыған. Жергілікті жерде саз кеңінен қолданылған. Саз және кірпіштер қабырғалар салу үшін пайдаланылған. Ең танымал сазды тақташалар Чандракетургахтан табылды, олар құдайлардың, табиғат көріністерінің және күнделікті өмірдің суреттерін бейнелейді. Вар-Батешвар және Чандракетугархтан (Батыс Бенгалия, Үндістан) табылған алғашқы монеталарда қайықтар бейнеленген. Бангладештегі археологиялық қазбалар Үндістан субконтинентінің Солтүстік Қара жылтыратылған керамика (NBPW немесе NBP) мәдениетінің (шамамен б.з.д. 700–200) іздерін көрсетті. Бұл мәдениет темір дәуірінде пайда болып, шамамен б.з.д. 500–300 жылдары өркендеген, сол кезде Солтүстік Үндістанда 16 үлкен мемлекет немесе махаджанападалар пайда болды, содан кейін Маурья империясы құрылды. Б.з.д. 300 жылға қарай Тамралипти (қазіргі Тамлук, Батыс Бенгалия, Үндістан), Махастан және Майнамати сияқты дамыған қалалар пайда болды. Басқа қалалар теңіз жағалауында емес, өзендердің жағасында өркендеді. Махастан Бангладештегі ең көне жазуды, тас жазбаны қамтиды. Бұл жазба аймақтың Маурья империясының маңызды қаласы болғанын көрсетеді. Махастан сол кезде провинциялық орталық болған деп саналады. Бұл жазба Махастан брахми жазуы деп аталады. Бенгалияның ежелгі аймақтары: Бхагиратхи-Хугли алабы, Харикела, Саматта, Ванга және Варендра. Ванга – орталық Бенгалия, Харикела және Саматта – Бенгалияның шығыс аймақтары, ал Варендра – солтүстік Бенгалия. Бенгал халқы теңіз арқылы Оңтүстік-Шығыс Азия және Сиамға (қазіргі Таиланд) көшіп, онда өздерінің қоныстарын құрды.
The Oxford History of India categorically claims that there is no definitive information about Bengal before the third century BCE. It is believed that there were movements of Indo Aryans, Dravidians and Mongoloids, including a people called Vanga, into Bengal. One view contends that humans entered Bengal from China 60,000 years ago. Another view claims that a distinct regional culture emerged 100,000 years ago. There is weak evidence for a prehistoric human presence in the region. There is scant evidence of a human presence during the Neolithic and Chalcolithic eras. Agricultural success gave ground in the fifth century BCE for a stationary culture and the emergence of towns, cross sea trade and the earliest polities. Archaeologists have uncovered a port at Wari Bateshwar which traded with Ancient Rome and Southeast Asia. The archaeologists have discovered coinage, pottery, iron artefacts, bricked road and a fort in Wari Bateshwar. The findings suggest that the area was an important administrative hub, which had industries such as iron smelting and valuable stone beads. The site shows widespread use of clay. The clay, and bricks, were used to build walls. The most famous terracotta plaques, made by clay, are from Chandraketurgah and depicts deities and scenes of nature and ordinary life. The early coinage discovered in War Bateshwar and Chandraketugarh (West Bengal, India) depict boats. Archaeological excavations in Bangladesh revealed evidences of the Northern Black Polished Ware (NBPW or NBP) culture of the Indian Subcontinent (c. 700–200 BC), which was an Iron Age culture developed beginning around 700 BC and peaked from c. 500–300 BC, coinciding with the emergence of 16 great states or mahajanapadas in Northern India, and the subsequent rise of the Mauryan Empire. Well developed towns had emerged by 300 BCE such as Tamralipti ( present day Tamluk, West Bengal, India), Mahasthan and Mainamati. Instead of the seaside, main towns sprang up by the riversides. Mahasthan contains the earliest piece of writing in Bangladesh, a stone inscription. It indicates that the site was an important town in the Maurya empire. Mahasthan is believed to have then been a provincial centre. The inscription is called the Mahasthan Brahmi Inscription. The ancient zones in Bengal were the Bhagirathi Hooghly basin, Harikela, Samatata, Vanga and Varendra. Vanga is believed to be central Bengal, Harikela and Samitata were apparently Bengal's eastern zones and Varendra was northern Bengal. Bengali people migrated to the Maritime Southeast Asia and Siam (in modern Thailand), establishing their own settlement there.
Гангарайдай империясы
Солтүстік және батыс Бенгалия империяның бір бөлігі болғанмен, оңтүстік Бенгалия дамып, теңіз арқылы жүзеге асырылатын саудасымен қуатты болды. 326 ж.б.д., Ұлы Александрдың шапқынымен аймақ қайтадан маңызға ие болды. Грек және латын тарихшылары Ұлы Александрдың Бенгалия аймағында орналасқан Гангарайдай империясының батыл қарсы шабуылын күтіп, Үндістаннан кері шегінгенін айтады. Александр офицері Коэнмен кеңескеннен кейін оралып кетудің дұрыс екеніне көз жеткізді. Диодор Сицилий Гангарайдайды Үндістандағы ең күшті империя деп сипаттайды. Гангарайдай империясы мен Нанда империясының (праси) біріккен әскерлері Александрдың әскерлеріне қарсы Ганг өзенінің жағасында үлкен қарсы шабуылға дайындалып жатты. Грек деректеріне сәйкес, Гангарайдай біздің заманымыздың I ғасырына дейін гүлдеп өркендеген.
Though north and west Bengal were part of the empire southern Bengal thrived and became powerful with her overseas trades. In 326 BCE, with the invasion of Alexander the Great the region again came to prominence. The Greek and Latin historians suggested that Alexander the Great withdrew from India anticipating the valiant counter attack of the Gangaridai empire that was located in the Bengal region. Alexander, after the meeting with his officer, Coenus, was convinced that it was better to return. Diodorus Siculus mentions Gangaridai to be the most powerful empire in India. The allied forces of the Gangaridai Empire and Nanda Empire (Prasii) were preparing a massive counter attack against the forces of Alexander on the banks of the Ganges. Gangaridai, according to the Greek accounts, kept on flourishing at least up to the 1st century CE.
Ерте орта ғасырлар
Мауриандық биліктің құлдырауынан кейін Бенгалия өз күшімен қалды. Осыдан кейінгі кезең туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Бенгалияның бір бөлігі Паталипутрада негізделген Сунга әулетінің билігінде болған болуы мүмкін. Осы уақытта Пундра буддизмнің маңызды орталығы болып қала берді. Жергілікті билеушілер 300 және 400 жылдары Гупта империясына салық төлеп, билігін сақтап қалды. Бенгал дельтасы Саматата патшалығына айналды, оның орталығы қазіргі Чандпур маңында орналасқан. Гупта жазулары Гупта империясы Самататаға тікелей билік етпесе де, ықпал еткенін көрсетеді. Бенгалия Үндістанның орталық аймақтарымен сирек байланысқа түскенімен, шекаралық аймақ болып қала берді. Келесі бірнеше ғасырларда бірнеше әулеттер ауысты. Олар туралы көп мәлімет жоқ, бірақ Комила ауданынан табылған тақталар және басқа да деректер Гопачандраның 500 жылдардың басында бұл аймақты билегенін көрсетеді. Келесі ғасырда Харғалар билікке келді. Олардан кейін Дева әулеті, Харикела патшалығы, Чандралар және Варман әулеттері тағы да билік құрды. Осы шамада бенгалдықтар алғаш рет Варендрада билік етті. 600 жылдардың басында Гаурды Сасанка биледі. Ол қазіргі Муршидабад ауданындағы Карнасуварнада тұрды. Заманауи қытайлық мәліметтер мен монеталар оның буддизмге қарсы күшті шайвист екенін көрсетеді. Буддизмге қарсылық және брахманизмге берілгендік 700 жылдары Адисура құрған Сура әулеті тұсында да жалғасты. Шамамен сегізінші ғасырдың ортасында Гопала, буддизмді жақтаушы, Бенгалияда билікке келді, мүмкін, Суралардың және Сасанканың берік брахманизмінің әсеріне қарсы болған будда басшыларының қолдауымен. Осылайша буддизмді оңтүстіктегі Шри-Ланкаға, ал индуизм мен буддизмді шығыстағы Индонезия, Таиланд, Малайзия, Сингапур және Филиппинге таратып, экспорттады.
Bengal was left on its own after Mauryan power declined. Little is known of the period after that although parts of Bengal were probably under the Pataliputra based Sunga dynasty. During this time Pundra was still a significant Buddhist location. Local rulers retained power while paying tribute to the Gupta Empire in the 300s and 400s. The Bengal delta became the kingdom of Samatata; its hub near the contemporary Chandpur. A Gupta inscription indicates that the Gupta empire possessed influence in Samatata without ruling it directly. Bengal remained a frontier despite its rare associations with the Indian heartland. Several dynasties changed during the next few centuries. While not much information is available about them, plates and other forms of evidence obtained from the Comilla district indicate that Gopachandra ruled the area in the early 500s. The Khargas became rulers in the next century. They were followed by the Deva dynasty, Harikela kingdom, Chandras and the Varmans. Around that time, Bengalis first ruled in Varendra. Gaur was ruled by Sasanka in the early 600s. He was based in Karnasuvarna in modern day Murshidabad district. Contemporary Chinese reports and coinage suggest that he was a firm Shaivite who was vehemently opposed to Buddhism. Opposition to Buddhism and a commitment to Brahminism apparently continued under the Sura dynasty, founded by Adisura around 700 CE. Around the middle of the eighth century a firm Buddhist, Gopala, assumed power in Bengal, possibly supported by Buddhist chiefs who were opposed to the effects of the Suras and Sasanka's faithful Brahmanism. thereby exporting Buddhism into Sri Lanka to the south and both Hinduism and Buddhism into Indonesia, Thailand, Malaysia, Singapore and the Philippines to the east.
Гауда патшалығы
VI ғасырда Үндістанның солтүстік бөлігін билеген Гупта империясы көбінесе ыдырап кетті. Шығыс Бенгалия Ванга, Саматата және Харикела патшалықтарына бөлінді, ал батыста Гауда патшалары Карнасуварна (қазіргі Муршидабад маңында) астанасымен көтерілді. Соңғы Гупта императорының қарауындағы Шашанка тәуелсіздік жариялап, Бенгалияның кішігірім княздықтарын (Гаур, Ванга, Саматата) біріктірді. Ол Харшавардананың үлкен ағасы Раджявардананы опасыздықпен өлтіргеннен кейін солтүстік Үндістанда Харшаварданамен аймақтық үстемдік үшін күресті. Харшаның үздіксіз қысымы Шашанка құрған Гауда патшалығының бірте-бірте әлсіреуіне алып келді және оның өлімімен аяқталды. Шашанканың ұлы Манава биліктен құлатылғаннан кейін Бенгалия тағы да біртұтассыздық пен ішкі тартыстар кезеңіне түсті.
By the 6th century, the Gupta Empire, which ruled over the northern Indian subcontinent had largely broken up. Eastern Bengal splintered into the kingdoms of Vanga, Samatata and Harikela while the Gauda kings rose in the west with their capital at Karnasuvarna (near modern Murshidabad). Shashanka, a vassal of the last Gupta Emperor proclaimed independence and unified the smaller principalities of Bengal (Gaur, Vanga, Samatata). He vied for regional power with Harshavardhana in northern India after treacherously murdering Harsha's elder brother Rajyavardhana. Harsha's continuous pressure led to the gradual weakening of the Gauda kingdom founded by Shashanka and finally ended with his death. With the overthrow of Manava (his son), Bengal descended into a period marked by disunity and intrude once more.
Пала әулеті
Пала әулеті Бенгалияны XII ғасырдың ортасына дейін биледі, бенгалиялық билікті ең алыс шегіне дейін кеңейтіп, буддизмді қолдады. Бұл Бенгалияның алғашқы тәуелсіз буддалық әулеті болды. Пала (пал) атауы «қорғаушы» деген мағынаны білдіреді және Пала монархтарының барлық есімдеріне қосымша ретінде қолданылды. Палалар буддизмнің Махаяна және Тантрикалық мектептерінің жақтастары болды. Гопала – әулеттің алғашқы билеушісі. Ол 750 жылы Гуарда феодалдық басшылардың сайлауымен билікке келді. 750-770 жылдары билік құрған ол Бенгалияның барлық аймағын бағындырып, өзінің билігін нығайтты. Одан кейін Дхармапала билікке келді. Палалар буддизмді насихаттап, брахманизмге қарсы тұрды. Империя Дхармапала мен Девапала тұсында гүлденді. Дхармапала империяны Үндістан субконтинентінің солтүстік бөлігіне дейін кеңейтті. Бұл субконтинентті бақылау үшін жаңа күрестің бастауы болды. Дхармапаланың ізбасары Девапала империяны одан әрі кеңейтті. Пала жазуларында оның гиперболалық тілмен сипатталған кең ауқымды жеңістері туралы айтылады. Оның орнын басып алған Нараяна Паланың Бадал жотасына жазылған жазуында, ол Виндхья және Гималай тауларымен шектелген Солтүстік Үндістанның барлық аймағының патшасы немесе Чакраварти болғаны көрсетілген. Сондай-ақ, оның империясы екі мұхитқа дейін (болжам бойынша Арабия теңізі мен Бенгал шығанағына дейін) созылған. Девапала Уткала (қазіргі Одиша), хундар, дравидтер, Камарупа (қазіргі Ассам), Камбоджалар және Гурджараларды жеңгенін де мәлімдейді. Тарихшы Б. П. Синха Девапаланың жеңістері туралы бұл мәлімдемелер асыра сілтеулі, бірақ оларды толығымен жоққа шығаруға болмайды деп жазды. Сонымен қатар, сол кездегі Раштракуттар мен Гурджара Пратихаралардың көрші мемлекеттері әлсіз болған, бұл оған империясын кеңейтуге мүмкіндік берген болуы мүмкін. Девапаланың Пәнджабтағы Инд өзеніне дейін әскер басқарғаны да айтылады. Раджендра Чола жеңген Бенгалия билеушілері – Дхармапала, Ранасур және Чандра әулетінен Говиндачандра, олар Пала әулетінің Махипаласының вассалдары болған болуы мүмкін. Шамамен 1150 жылдары Палалар Сеналарға билігін жоғалтты.
The Pala dynasty ruled Bengal until the middle of the twelfth century and expanded Bengali power to its farthest extent and supported Buddhism. It was the first independent Buddhist dynasty of Bengal. The name Pala ( pal) means protector and was used as an ending to the names of all Pala monarchs. The Palas were followers of the Mahayana and Tantric schools of Buddhism. Gopala was the first ruler from the dynasty. He came to power in 750 in Gaur, after being elected by a group of feudal chiefs. He reigned from 750 to 770 and consolidated his position by extending his control over all of Bengal. He was succeeded by Dharmapala. The Palas promoted Buddhism and opposed Brahmanism. The empire reached its peak under Dharmapala and Devapala. Dharmapala extended the empire into the northern parts of the Indian Subcontinent. This triggered once more for the control of the subcontinent. Devapala, successor of Dharmapala, expanded the empire considerably. The Pala inscriptions credit him with extensive conquests in hyperbolic language. The Badal pillar inscription of his successor Narayana Pala states that he became the suzerain monarch or Chakravarti of the whole tract of Northern India bounded by the Vindhyas and the Himalayas. It also states that his empire extended up to the two oceans (presumably the Arabian Sea and the Bay of Bengal). It also claims that Devpala defeated Utkala (present day Orissa), the Hunas, the Dravidas, the Kamarupa (present day Assam), the Kambojas and the Gurjaras. Historian B. P. Sinha wrote that these claims about Devapala's victories are exaggerated, but cannot be dismissed entirely. Besides, the neighbouring kingdoms of Rashtrakutas and the Gurjara Pratiharas were weak at the time, which might have helped him extend his empire. Devapala is also believed to have led an army up to the Indus river in Punjab. The rulers of Bengal who were defeated by Rajendra Chola were Dharmapal, Ranasur and Govindachandra of the Candra Dynasty who might have been feudatories under Mahipala of the Pala Dynasty. Around the 1150s the Palas lost power to the Senas.
Сена әулеті
Сена әулеті шамамен 1095 жылы құрылды, бірақ Палаларды толық жеңіске 1150 жылға дейін жеткізбеді. Олар, көрінетін болса, Карнатакадан шыққан. Виджасена солтүстік және батыс Бенгалияны бақылауға алып, бұрынғы аймақтардан Палаларды ығыстырып, өзінің билігін Надияда орнатты. Әулеттің ең көрнекті билеушісі Лакшманасена болды. Ол Орисса және Бенарес аймақтарында әулеттің билігін бекітті. 1202 жылы Ихтиярруддин Мұхаммед Бахтияр Халжи, Бихарды жаулап алғаннан кейін, Сеналардан Надияны тартып алды. Лакшманасена оңтүстік-шығыс Бенгалиядағы Викрампурге қашты. Оның ұлдары әулеттің мұрагерлері болды, ол 1245 жылға тарта феодалдық көтерілістер мен мұсылмандық қысым нәтижесінде құлап жойылды. Әулет Брахманизмді қатаң сақтап, Бенгалияға Брахманизмді қайта орнатуға тырысты. Олар Бенгалияда кулинизм жүйесін де енгізді, арқылы жоғары касталы еркектер төмен касталы әйелдерге үйленіп, осы әйелдердің балаларының мәртебесін көтере алды. Кейбір зерттеушілердің пікірінше, әулеттің буддизмді қудалауы исламға, әсіресе Шығыс Бенгалияда, көшуге ықпал еткен болуы мүмкін.
The Sena dynasty started around 1095 but only finally defeated the Palas around 1150. They apparently originated in Karnataka. Vijayasena took control of northern and western Bengal, removed the Palas from the former regions and based his rule in Nadia. The greatest ruler from the dynasty was Lakshmanasena. He established the dynasty's writ in Orissa and Benares. In 1202, Ikhtiyarrudin Muhammad Bakhtiyar Khalji took Nadia from the Senas, already having taken Bihar. Lakshmanasena left for Vikrampur in southeastern Bengal. His sons inherited the dynasty, which came to an end around 1245 because of feudal revolts and Muslim pressure. The dynasty has been staunchly Brahminist and had attempted to restore Brahminism to Bengal. They also established the system of kulinism in Bengal; through which higher caste males could take lower caste brides and enhance the status of these women's children. Some postulate that the dynasty's suppression of Buddhism became a cause for the conversions to Islam, especially in eastern Bengal.
Дева патшалығы
Дева патшалығы – ортағасырлық Бенгалияның индуистік әулеті, Сена империясы құлағаннан кейін Шығыс Бенгалияда билік еткен. Бұл әулеттің астанасы қазіргі Бангладештің Муншигандж ауданындағы Бикрампур қаласы болды. Жарлықтардағы мәліметтер оның патшалығы қазіргі Комилла, Ноахали және Читтагонг аймақтарына дейін жеткенін көрсетеді. Әулеттің кейінгі билеушісі Ариража Данужа Мадхава Дашаратхадева патшалығын Шығыс Бенгалияның көп бөлігін қамтитын етіп кеңейтті.
The Deva Kingdom was a Hindu dynasty of medieval Bengal that ruled over eastern Bengal after the collapse Sena Empire. The capital of this dynasty was Bikrampur in present day Munshiganj District of Bangladesh. The inscriptional evidences show that his kingdom was extended up to the present day Comilla Noakhali Chittagong region. A later ruler of the dynasty Ariraja Danuja Madhava Dasharathadeva extended his kingdom to cover much of East Bengal.
Орта ғасырдың соңы
1202 жылы Надияны басып алумен мұсылман билігі құрылды. Алғашқыда Бенгалияны Дели сұлтандығының әкімдері, содан кейін тәуелсіз сұлтандықтар басқарды, кейін Моғол империясының билігіне бағынды. 700-ші жылдары мұсылмандар Синдке енгенімен, Оңтүстік Азияны толық жаулап алу 11-ші ғасырдың басында Газнилік Махмудтың шапқыншылықтарынан бастау алды. Газнавилерді Ауғанстанға көшіп келген Гуридтер ығыстырды және олар Ганг аймағына кеңейе бастады. Осы шығысқа қарай кеңеюдің бір бөлігі ретінде Ихтияруддин Мұхаммед Бахтияр хан Бихардағы Палаларды жеңіп, 1202 жылы Надиядағы Сеналарды жеңді. 1206 жылы Дели сұлтандығы құрылды. Бұл нағыз династия емес, бірақ билеушілер мамлюктер деп белгілі болды. Сұлтандық 1290 жылға дейін сақталды. Надияны жаулап алу Ислам дініне тез өтуге әкелмеді. Сеналардың билігі 1245 жылға дейін Викрампурда сақталды, ал Шығыс Бенгалияның көп бөлігі жаулап алынбады және дінге көшпеді. Делиде орналасқан төрт династия құлдар династиясын ығыстырды. Халжилер 1290-1320 жылдар аралығында билік жүргізді. Тұғлақ династиясының билігі 1413 жылға дейін жалғасты. Сейидтердің билігі 1414-1451 жылдар аралығында болды. Лодхи династиясы 1451-1526 жылдары билік етті. Дели сұлтандығының шет аймақтарындағы билігі әлсіз болғандықтан, Бенгалия сияқты басқа да аймақтар тәуелсіз мемлекеттерге айналды. Шамсуддин Илияс Шах 1342 жылы тәуелсіз Бенгалияның билеушісі болды және оның династиясы 1486 жылға дейін билік етті, қысқа үзілістер болды. Ол Тұғлақ династиясының әкіміне қарсы бенгалдықтардың көтерілісінен кейін билікке келді. Шамсуддин Ганг өзенімен жоғары көтеріліп, Тұғлақтардың билігіне қарсы күресті. Тұғлақтар Илияс Шаһты Пандуядан шығыс Бенгалияға қуды. Шамсуддин Пандуяны қайтарып алып, Бенгалияны басқаруын жалғастырды. Шамсуддиннің мұрагері Тұғлақтардың шабуылдарын тойтарды және оның ізімен династияның билігін Бихарға дейін кеңейтті. 1493 жылы Хусейн Шахи династиясының құрылуы Бенгалияның алтын ғасыры деп есептелетін кезеңді бастады. Үкімет шынымен бенгалдық болды, ал жер иелігі индустардың қолында болғанымен, екі діннің өкілдері де үкіметте маңызды рөл атқарды. Сұлтандық Куч-Бехар мен Камрупты жаулап алды. Сұлтандық сонымен қатар Ориса, Трипура және Аракан аймақтарына да билік етті. Бабыр 1526 жылы Панипат шайқасында Лодхилерді жеңіп, Моғолдарды Мауриялар дәуірінен бері ең ірі мемлекет құрды. Бірақ Шейх Шах Суридің екінші моғол билеушісі Хумаюнға қарсы көтерілісі кезінде ол 1538 жылы Хусейн Шахи династиясының Гиясуддин Махмуд Шахынан жеңіске жетті, осылайша Бенгалияның тәуелсіздігіне нүкте қойды. Бенгалия және Шығыс Үндістанның басқа да аймақтары Шейх Шах Суридің басқаруында болды. Ол парғаналарды енгізу сияқты көптеген реформаларды жүзеге асырды. Бұл жерді зерттеуге негізделген жергілікті салық бірліктері болды. Ол Калькутта мен Пенджаб арасындағы "Ұлы Көлік Жолын" жобалағанымен танымал. Надияны басып алып, мұсылман билігін орнатты. Исламның саяси ықпалы Бенгалияда Сена билеушісі Лакшмананың астанасы Надияны жаулап алумен тарала бастады. Надияны басып алғаннан кейін Бахтияр Сена мемлекетінің тағы бір маңызды қаласы Гаудаға (Лакхнути) қарай жорық жасап, оны жаулап алып, 1205 жылы өзінің астанасына айналдырды. Келесі жылы Бахтияр Тибетті жаулап алуға жорық жасады, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталып, денсаулығы нашарлаған және әскері азайған күйде Бенгалияға қайта оралуға мәжбүр болды. Біраз уақыттан кейін оны қолбасшыларының бірі Әли Мардан Хилжи өлтірді. Сол уақытта Лакшман Сен және оның екі ұлы Викрамапурға (қазіргі Бангладештегі Муншигандж ауданында) шегініп, олардың әлсіреген билігі 13 ғасырдың соңына дейін сақталды. Хилжилер түркі-афғандықтар еді. 1207 жылы Бахтияр Хилжи қайтыс болғаннан кейін Хилжилер арасында ішкі тартыстар туды. Бұл кейінірек Түркі-Афған режимдерінде жиі кездесетін мұрагерлік күресі мен сұлтандықтар арасындағы интригалардың үлгісіне тән еді. Ол 1340 жылы Бенгалия аймағының маңызды порты Читтагонгты жаулап алған алғашқы мұсылман билеушісі болды. Фахруддиннің астанасы Сонаргон болды.
Muslim rule in the region was inaugurated with the taking of Nadia in 1202. Initially, Bengal was administered by the Delhi Sultanate's governors, then by independent sultanates and then was under the rule of the Mughal empire. While Muslims had advanced into Sindh in the 700s, it was in Afghanistan that the ultimate Muslim conquest of South Asia originated from, starting with the raids by Mahmud of Ghazni in the early 11th century. The Afghanistan based Ghurids replaced the Ghaznavids and they started expanded into the Ganges region. As part of this eastward expansion Ikhtiyaruddin Muhammad Bakhtiar Khan defeated the Palas in Bihar and in 1202 was victorious over the Senas in Nadia. In 1206, the Delhi Sultanate was created. It was not a true dynasty but the rulers was known as Mamluk. The Sultanate continued till 1290. The conquest of Nadia did not entail swift conversions to Islam. The authority of the Senas persisted in Vikrampur till 1245 and a large part of eastern Bangladesh had neither been conquered nor converted. Four dynasties based in Delhi succeeded the Slave dynasty. The Khaljis ruled from 1290 to 1320. The Tughluq dynasty's rule lasted until 1413. Sayyid rule ran from 1414 to 1451. The Lodhi dynasty ruled in the 1451 1526 period. But the writ of the Delhi Sultanate had been weak in its outer regions and Bengal like other similar areas turned into an independent region. Shamsuddin Ilyas Shah became the ruler of independent Bengal in 1342 and his dynasty ruled until 1486, barring a short interlude. He had come to power after a Bengali revolt against the Tughluq dynasty's governor. Shamsuddin drove up the Ganges to contest Tughluq rule. The Tughluqs, in return drove Ilyas Shah out of Pandua into eastern Bengal. Shamsuddin reclaimed Pandua and continued ruling Bengal. Shamsuddin's heir repelled Tughluq incursions and like his predecessor expanded the dynasty's authority into Bihar. The initiation in 1493 of the Hussain Shahi dynasty brought a period which has been considered Bengal's golden age. The government was genuinely Bengali and while land ownership remained concentrated in Hindu hands, both religious groups had pivotal roles in the government. The sultanate expanded to acquire Cooch Behar and Kamrup. The Sultanate also dominated Orissa, Tripura and the Arakan region. Babar defeated the Lodhis at Panipat in 1526 and the Mughals established India's greatest state since the time of the Mauryas. But during Sheh Shah Suri's rebellion against the second Mughal ruler Humayan, he triumphed over the Hussain Shahi dynasty's Ghiyasuddin Mahmud Shah in 1538, thus bringing an end to the independent status of Bengal. Bengal along with other parts of eastern India was ruled by Sheh Shah Suri. He implemented many reforms such as introducing parganas. These were land survey based local tax units. He is most famous for designing the Grand Trunk Road between Calcutta and Punjab. captured Nadia and established Muslim rule. The political influence of Islam began to spread across Bengal with the conquest of Nadia, the capital city of the Sen ruler Lakshmana. After capturing Nadia, Bakhtiyar advanced towards Gauda (Lakhnuti), another major city of the Sena kingdom, conquered it and made it his capital in 1205. In the following year, Bakhtiyar set out on an expedition to capture Tibet, but this attempt failed and he had to return to Bengal in poor health and with a reduced army. Shortly afterwards, he was killed by one of his commanders, Ali Mardan Khilji. In the meantime, Lakshman Sen and his two sons retreated to Vikramapur (in the present day Munshiganj District in Bangladesh), where their diminished dominion lasted until the late 13th century. Khiljis were Turko Afghan. The period after Bakhtiar Khilji's death in 1207 involved infighting among the Khiljis. This was typical of a pattern of succession struggles and intra sultanate intrigues during later Turko Afghan regimes. He was the first Muslim ruler to conquer Chittagong, the principal port in the Bengal region, in 1340. Fakhruddin's capital was Sonargaon
Ілияс Шахи әулеті
Шамсуддин Илияс шах 1342 жылдан 1487 жылға дейін тәуелсіз династия құрды. Династия Делидің оларды жаулап алу әрекеттерін сәтті тойтарды. Олар қазіргі Бенгалия аумағын кеңейте берді, оңтүстікте Кхулнаға және шығыста Силхетке дейін жетті. Сұлтандар азаматтық институттарды дамытып, көзқарастары бойынша жауапкершілігі артып, "жергілікті" сипатқа ие болды және Делидің ықпалы мен бақылауынан көбірек тәуелсіздікке ие болды. Адина мешіті және Дарасбари мешіті сияқты маңызды архитектуралық жобалар аяқталды, соңғысы бүгінде Бангладештің Үндістанмен шекарасына жақын орналасқан. Бенгал сұлтандары бенгал әдебиетін қолдады және бенгал мәдениеті мен ұлттық сананың дамуына бастама берді. Осы династияның билігі тұсында Бенгалия алғаш рет жекеленген бірлікке ие болды. Шындығында, Илияс шах осы провинцияны "Бангала" деп атады және түрлі аймақтарды біріктіріп, біртұтас территория құрды. Ілияс шаһи династиясы Раджа Ганеша бастаған индустардың көтерілісімен тоқырады. Бірақ, Насируддин Махмуд шах династияны қайта қалпына келтірді. Марокколық саяхатшы және ғалым Ибн Баттута Насируддин Махмуд шахтың тұсында Бенгалияға келді. Ол өзінің "Рила" атты еңбегінде Бенгалияны молшылыққа толы ел ретінде бейнелейді. Бенгалия – Қытай, Ява және Цейлонмен сауда байланыстары бар прогрессивті мемлекет болды. Сауда кемелері түрлі бағыттардан келіп, қайтып тұрды.
Shamsuddin Iliyas Shah founded an independent dynasty that lasted from 1342 to 1487. The dynasty successfully repulsed attempts by Delhi to conquer them. They continued to extend their territory across what is modern day Bengal, reaching to Khulna in the south and Sylhet in the east. The sultans developed civic institutions and became more responsive and "native" in their outlook and became increasingly independent from Delhi influence and control. Considerable architectural projects were completed including the massive Adina Mosque and the Darasbari Mosque which still stands in Bangladesh near the border with India. The Sultans of Bengal were patrons of Bengali literature and began a process in which Bengali culture and identity would flourish. During the rule of this dynasty, Bengal, for the first time, achieved a separate identity. Indeed, Ilyas Shah named this province as 'Bangalah' and united different parts into a single, unified territory. The Ilyas Shahi Dynasty was interrupted by an uprising by the Hindus under Raja Ganesha. However, the Ilyas Shahi dynasty was restored by Nasiruddin Mahmud Shah. The Moroccan traveller and scholar, Ibn Battuta, arrived in Bengal during Nasiruddin Mahmud Shah's reign. In his account of Bengal in his Rihla, he depicts a land full of abundance. Bengal was a progressive state with commercial links to China, Java and Ceylon. Merchant ships arrived and departed from various destinations.
Ганеша әулеті
Ганеша әулеті 1414 жылы Раджа Ганешамен басталды. Раджа Ганеша Бенгалияны басып алғаннан кейін, оған жауапсыз шабуыл қаупі туды. Ганеша Кутб әл Алам есімді ықпалды мұсылман қасиетті адамына бұл қауіпті тоқтатуды сұрады. Әулие Раджа Ганешаның ұлы Джаду ислам дініне өтіп, оның орнына билік жүргізсе, келісетінін айтты. Раджа Ганеша келісім берді және 1415 жылы Джаду Джалалуддин Мұхаммед Шах ретінде Бенгалияны билеуге кірісті. Құтб әл Алам 1416 жылы қайтыс болды, содан кейін Раджа Ганеша ұлын тақтан түсіріп, Дунуджамарддана Дева ретінде қайтадан билікке келді. Жалалуддин Алтын сиырмен өткізілген рәсім арқылы индуизмге қайта оралды. Әкесі қайтыс болғаннан кейін Жалалуддин тағы да ислам дінін қабылдап, билік жүргізе бастады. Жалалуддиннің ұлы Шамсуддин Ахмад Шах хаос пен тәртіпсіздік салдарынан тек 3 жыл ғана билік етті. Бұл әулет либералды саясатымен, сондай-ақ әділдік пен қайырымдылыққа баса назар аударуымен белгілі.
The Ganesha dynasty began with Raja Ganesha in 1414. After Raja Ganesha seized control over Bengal, he faced an imminent threat of invasion. Ganesha appealed to a powerful Muslim holy man named Qutb al Alam to stop the threat. The saint agreed on the condition that Raja Ganesha's son, Jadu, would convert to Islam and rule in his place. Raja Ganesha agreed and Jadu started ruling Bengal as Jalaluddin Muhammad Shah in 1415. Qutb al Alam died in 1416 and Raja Ganesha was emboldened to depose his son and return to the throne as Danujamarddana Deva. Jalaluddin was reconverted to Hinduism by the Golden Cow ritual. After the death of his father Jalaluddin once again converted to Islam and started ruling again. Jalaluddin's son, Shamsuddin Ahmad Shah ruled for only 3 years due to chaos and anarchy. The dynasty is known for its liberal policies as well as its focus on justice and charity.
Хусейн Шахи әулеті
Хабши билігі 1494 жылдан 1538 жылға дейін билік құрған Хусейн Шахи әулетіне жол берді. Алаудин Хусейн Шах мәдени жаңаруды қолдағандығы үшін Бенгалияның ең ұлы сұлтандарының бірі саналады. Ол сұлтандықты Читтагонг портына дейін кеңейтті, онда алғашқы португал саудагерлері пайда болды. Насируддин Насрат Шах Бабурдың жорығы кезінде ауған бектеріне пана берді, бірақ бейтараптығын сақтады. Кейін Насрат Шах Бабурмен шарт жасасып, Бенгалияны моғолдардың шапқыншылығынан сақтап қалды. Гуар қаласынан билік еткен әулеттің соңғы сұлтаны солтүстік-батыс шекарасындағы ауғандықтардың күшейіп бара жатқан әрекеттеріне тойтарыс беруге мәжбүр болды. Ақырында, 1538 жылы ауғандықтар астананы басып алып, тонады, және моғолдар келгенге дейін ондаған жылдар бойы қалды.
The Habshi rule gave way to the Hussain Shahi dynasty which ruled from 1494 to 1538. Alauddin Hussain Shah is considered one of the greatest sultans of Bengal, for his encouragement of a cultural renaissance. He extended the sultanate to the port of Chittagong, which witnessed the arrival of the first Portuguese merchants. Nasiruddin Nasrat Shah gave refuge to the Afghan lords during the invasion of Babur though he remained neutral. Later, Nasrat Shah made a treaty with Babur which saved Bengal from a Mughal invasion. The last sultan of the dynasty, who continued to rule from Gaur, had to contend with rising Afghan activity on his north western border. Eventually, the Afghans broke through and sacked the capital in 1538 where they remained for several decades until the arrival of the Mughals.
Моғол дәуірі
1576 жылы Ақбардың Бенгалияны басып алуымен қоса, Моғолдардың маңызды жеңісінен кейін Бхати аймағындағы бүлікшілерді басып тастауға арналған төрт онжылдық күш-жігер жұмсалды. Моғолдарға бенгалдықтар қарсылық көрсетті. Ақбар Бенгалияның губернаторы етіп индус құлы Раджа Ман Сингхті тағайындады. Сингх билігін Бихардағы Раджмахал қаласынан бастады, себебі ол аймақты басқара аламын деп ойлады. Бенгалияны қосып алу әрекеттері жалғасты. Жер иелері көбінесе Ауған және индуист аристократтарынан құралды. 1300 жылдары Бенгалия күрішін Мальдив аралдарынан әкелінген каурилерге айырбастаған. 1500 жылдарға қарай Бенгалияда өсірілген күріш Шығыс Индонезия мен Гоаға дейін жеткені анықталды. Бенгалия сол кезде басқа да материалдық және азық-түлік тауарларын экспорттады. Бенгал саудагерлері Оңтүстік-Шығыс Азиямен саудада үстемдік құрды. 14 және 15 ғасырлардағы қытай саудагерлері алтын, атлас, жібек, күміс және фарфор әкелді. Экономикалық тарихшы Индражит Рейдің сөзіне сүйенсек, Бенгалия тоқыма өндірісі және кеме жасау сияқты салаларда әлемдік деңгейде көзге түсті. Губернатор Дака қаласын император Жәһангирдің құрметіне Жәһангирнагар деп атады. Моғол билігі тұсында көптеген азаматтық және әскери әкімшілер Бенгалияға келді. Олардың көпшілігі жер иелігі алып, тұрақты түрде қоныстанды. Жер иелерінің басым бөлігі индустар болғанымен, мұсылмандар да маңызды рөл атқарып, 1947 жылғы жер реформаларына дейін маңызды жерлерді иеленді. Бенгалияның үкіметтік құрылымы Моғол империясының басқа аймақтарына қарағанда аз қатаң болды. Моғолдар жергілікті әкімшілік құрылымдардың үстінен орталықтандырылған басқару жүйесін орнатты. Осының салдарынан, жергілікті билеушілер ауылдық жерлерде билік жүргізді. Бұл "заминдарлар" дербес болды және билігімен қара халықтан ерекшеленетін секулярлық элита еді. Қазіргі Бангладештегі Чоудхури, Хан, Саркар және Талуқдар сияқты тегіс есімдер Моғол элитасының лауазымдарынан шыққан. Аймақтағы көптеген адамдар – қайықшылар мен балықшылар, олар қоғамның шетінде тұрды және номиналды түрде индуист болғанымен, шын мәнінде индуизммен байланыстары нашар болды. Олар күріш өсіретін жұмысшылар еді және Шығыс Бенгалиядағы шаруалардың көп бөлігін құрады. Жер иелігіне ғибадатхана салу талап етілді, ал жаңа қоныс аударушылар осы ғибадатханалардың маңына қоныстанды. Қоғам ғибадатхана төңірегінде ұйымдастырылды. Жаңа қауымдар орманды кесу және егіншілікпен айналысты. Жергілікті тұрғындар осы қауымдарға қосылды немесе күріш өсірушілермен сауда байланыстарын сақтап, басқа жерге көшіп кетті. Ислам Хан Джессордағы Пратападитияны, Бакладағы Рам Чандраны және Бхулуадағы Анатта Маникьяны жеңді. Ол Камруп патшалығын қосып алды, Коч-Бихар мен Качхарды бағындырды, осылайша Читтагонгтан басқа бүкіл Бенгалияны толық бақылауға алды. Ол Бенгалияның ең ұзақ қызмет еткен губернаторы болды. Ол 1664 жылдан 1688 жылға дейін 24 жыл бойы провинцияны Дакадағы әкімшілік штаб-пәтерінен басқарды. 1715 жылы астана Муршидабадқа көшірілді, бұл Даканың құлдырауына себеп болды. Бұл ауысу провинцияның бас салық жинаушысы Муршид Құли Хан губернатор болғанда болды. Муршидабад Бенгалияның орталық бөлігінде орналасқан, оның әкімшілік шекарасына сол кезде Бихар мен Ориса да кірді. Муршид Құли Хан астананы ауыстырумен қатар, салық жинау жүйесін де өзгертті. Ол Джагат Сетпен бірлесіп, губернаторды жеңіп, пара арқылы Моғол билеушісінен губернатор лауазымын алды. Ол сондай-ақ Орисаның диуаны болды. Алайда, Орисадағы Маратха шабуылшыларынан қиындықтарға тап болды. Ол Бихардағы Ауғандықтардың көтерілісін басып, ағылшындарға Моғол және Армян сауда кемелерін тосқауылдағаны үшін 150 000 теңге төлеген. 1756 жылы оның анасынан туған немересі Сиражудаула қайтыс болғаннан кейін оның орнын басып отырды. Португалдар үкімет арқылы сауда жасаса, ал басқа еуропалық державалар компаниялар арқылы сауда жасады. Голландиялық станса Чинсурада құрылды, бірақ голландиялықтар өз мүдделерін Цейлон мен Оңтүстік-Шығыс Азияға бағыттады. 1825 жылы олар Чинсураны ағылшындармен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы лауазымдарға айырбастады. 1755 жылы Серампурда Дания станциясы құрылды. 1845 жылы оны ағылшындар сатып алды. Француз компаниясы ұзақ өмір сүрді. Олардың позициясы британдықтардан кейін екінші орында тұрды. Соңғысы француздарды басып алды. Бірінші британдық фабрика 1608 жылы Батыс Үндістанда құрылды. Британдықтар Баласор, Косимбазар, Дака, Хугли және Патна қалаларында фабрикалар салды. 1681 жылы "президенттік" құрылды. 1690 жылы Жоб Чарнок Калькутта қаласын құрды. Осы кезде британдықтар Бенгалияның Моғол губернаторларымен қақтығысқа түсті. 1652 жылы британдықтар кедендік төлемдерден босатылды, олар жыл сайын наубаға белгілі бір сома төлеуге міндетті болды. Бірақ науба оларға үстіміздік ақылар таңды, оған британдықтар қарсылық көрсетті. Британдықтар 1652 жылы Дакада науба Шаиста Ханмен кездесіп, босатуды қайтадан қамтамасыз етті. Шаиста Ханның басқару кезеңінде британдықтардың сауда қызметі кеңейді. Әливарди Хан британдықтар мен француздықтардың өздерінің иеліктерін қамтамасыз ету жоспарларын ұнатпады. Әливарди Хан британдықтарға Моғол империясында тегіс сауда жасау құқығын берген Факухсияр императорының бұйрығын қолдануына қарсы шықты, өйткені олардың салықтан босатылуы Әливарди Хан үшін кірістің төмендеуіне әкелді. Пласси шайқасында жеңіске жеткеннен кейін британдықтар Бенгалияны өсіп келе жатқан үнділік колониясының орталығына айналдырды. Британдықтар диуаниді Шығыс Индия компаниясына наубаның орнына берсе, Бенгалияда толық қаржылық билікке ие болатын. Мир Жафар 1765 жылы қайтыс болғаннан кейін император Шаһ Алам осы ауысуды жүзеге асырды. Бұл провинцияда британдық билікті қамтамасыз етті, ал Моғол империясымен жартылай феодалдық қарым-қатынас сақталды. Диуани Моғол билеушісінің келісімімен пайдаланылды. Британдық Шығыс Индия компаниясы номиналды түрде диуан болғанымен, шын мәнінде Моғолдардан тәуелсіз болды. Пласси шайқасы Бенгалиядағы туған жерлік биліктің соңына баламады. Ол Моғол жүйесінің соңына баламады. Моғол мемлекеті ыдырады, нәтижесінде Бенгалияның бас губернаторы де-факто билеушіге айналды. Шығыс Индия компаниясы Бенгалиядан жинаған капитал Ұлыбританиядағы тоқыма өндірісі сияқты түрлі салаларға инвестицияланды. Компанияның Бенгалиядағы саясаты британдық билік кезеңінде Бенгал тоқыма өнеркәсібінің деиндустриализациясына әкелді. Тұрақты бекітілімнің мақсаты заминдар егіс шаруашылығын дамытуға және Бенгалия экономикасын жақсартуға инвестиция жасайтыны болды. Мақсатқа жетуге болмады, себебі заминдардың ауыл шаруашылығының өсуіне мемлекеттік қолдауы болмады және байлықты табудың жаңа жолдары пайда болды. Жер кірісінен пайда көретін көп қабатты жер иелену жүйесі қалыптасты. Бұл құрылым қазіргі Бангладестің оңтүстік аймақтарында ең айқын болды. Тұрақты бекітілім схемасы шаруаларды жерге қатысты кез келген меншік құқығынан айырды. Мұсылмандар Моғол билігі кезеңінде жер иелерінің көп бөлігін құраса, отарлық билік кезеңінде индустар көзге түсті. Мұсылман жер иелері мен индуист тұрғындары болғанымен, Шығыс Бенгалияда дін мен таптың бірігуі байқалды, индуист жер иелері көбінесе мұсылман шаруалардың үстінен билік етті. Батыс Бенгалияда индуист жер иелері де көзге түсті, бірақ ондағы шаруалардың көп бөлігі индуист болды. Бұл фактор отарлық биліктің соңында саяси маңызға ие болды. Британдық билік кезеңіндегі тағы бір өзгеріс – ақшалай дақылдар жүйесі болды. Отарлық билік кезеңінде ақшалай дақылдар ұйымдастырылып, халықаралық нарықтарға өндірілді. Бұл Бенгалия ауыл шаруашылығының экономикасы мен Азия және Еуропа нарықтары арасындағы байланысты құруымен маңызды болды. Қазіргі Бангладестің батыс бөлігі жібек және қант өндірді. Солтүстік аймақтар тәмбаку өндірді. Дақылдар жер ұйымдастыруының нақты түрлерімен байланысты болды. Шығыс аймақтардағы шаруалар қаржылық қажеттіліктерге байланысты нарық өндірісіне мәжбүр болды. Батыстағы ауылдық элита...
A major Mughal victory in 1576, in which Akbar took Bengal, was followed by four decades of efforts dedicated to vanquishing rebels in the Bhati region. The Mughals were opposed by the Bengalis. Akbar appointed a Hindu servant Raja Man Singh as Bengal's governor. Singh based his rule at Rajmahal, Bihar, thinking that he could administer the region beyond. attempts to annex Bengal. The landlords were mainly Afghan and Hindu aristocrats. In the 1300s Bengal traded its paddy for cowries from the Maldives. Evidence from the 1500s demonstrates that rice grown in Bengal was eaten as far as eastern Indonesia and Goa. Bengal also exported other materials and food products at the same time. Bengali traders dominated trade with southeast Asia. Chinese merchants in the 1400s and 1500s introduced gold, satin, silks, silver and porcelain. According to economic historian Indrajit Ray, Bengal was globally prominent in industries such as textile manufacturing and shipbuilding. Dhaka was renamed to Jahangirnagar by the governor for Jahangir, the emperor. During the Mughal rule many civilian and military administrators entered Bengal. A lot of these officials received land grants and became domiciled. Despite the Hindu domination of the landed class, Muslims formed a crucial section and maintained possession of significant land grants until the land reforms after 1947. The form of Bengal's government had been less rigid than the ones in other parts of the Mughal empire. The Mughals asserted a centralised form of rule on top of the differing local administrative structures. Consequently, local rulers administered control in the rural areas. These "zamindars" were autonomous and were a secular elite, differentiated from the general populace by their authority. Surnames in modern Bangladesh such as Chowdhury, Khan, Sarkar and Talukdar originate from the names of ranks in the Mughal elite. Most communities in the region were boatmen and fishermen on the margins of society who were nominally Hindu but in reality had very weak ties to Hinduism. These were the labourers who cultivated the rice and would make up the bulk of peasantry in eastern Bengal. Land grants would require the construction of a shrine and the colonists would gather settlers around these shrines. Society was ordered around the shrine. New communities would engage in forest clearing and cultivation. Locals either merged with these communities or moved away while keeping trading contacts with the rice cultivators. Islam Khan also defeated Pratapaditya of Jessore, Ram Chandra of Bakla and Ananta Manikya of Bhulua. He annexed the kingdom of Kamrup and subdued Koch Bihar and Kachhar, thus taking total control over entire Bengal other than Chittagong. He was the longest serving governor of Bengal. He ruled the province from his administrative headquarters in Dhaka for almost 24 years from 1664 to 1688. In 1715, the capital was shifted to Murshidabad. This resulted in Dhaka's decline. This transfer happened when the province's main tax officer, Murshid Quli Khan, who had transferred his office to Maksudabad (renamed Murshidabad after him) became governor. Murshidabad was located at a more central position in Bengal, whose administrative limits at the time also included Bihar and Orissa. In addition to changing the capital, Murshid Quli Khan modified the tax collection system. He collaborated with Jagat Seth to defeat the governor and secured the post of governor from the Mughal ruler through bribery. He also became diwan of Orissa. However, he faced problems from Maratha raiders present in Orissa. He crushed an uprising of the Afghans in Bihar and made the British pay 150,000 Tk for blocking Mughal and Armenian trade ships. His maternal grandson Sirajuddaulah succeeded him when he died in 1756. The Portuguese had traded through the government but other European powers traded through companies instead. A Dutch station was established at Chinsura but the Dutch directed their interests to Ceylon and Southeast Asia. In 1825, they exchanged Chinsura with the British for posts in Southeast Asia. In 1755, a Danish station was established at Serampore. In 1845, the British bought it. The French Company lasted longer. Their position was second to the British. The latter overtook the French. The first British factory was established in 1608 in western India. The British founded factories in Balasore, Cossimbazar, Dhaka, Hooghly and Patna. In 1681, a "presidency" was established. In 1690, Job Charnock established Calcutta. During this time the British came into conflict with Bengal's Mughal governors. In 1652, the British had been exempted from customs payments in exchange for giving yearly sums to the nawab. But the nawab foisted fees upon them, which the British opposed. The British met the nawab Shaista Khan in Dhaka in 1652 and secured the exemption again. British trading activities expanded during Shaista Khan's administration. Alivardi Khan disliked the British and French plans to secure their possessions. Alivardi Khan disputed the British application of Emperor Fakukhsiyar's order which had allowed the British unfettered trading privileges in the Mughal empire, as their tax exemptions meant lower revenues for Alivardi Khan. After their triumph at Plassey the British transformed Bengal into the center of their growing Indian colony. The British could fully obtain financial authority in Bengal if the diwani was given to the East India Company in place of the Nawab. When Mir Jafar died in 1765 the Emperor Shah Alam implemented that transfer. This guaranteed British authority in the province. while a semi feudal association was maintained with the Mughal empire. The diwani was used with the approval of the Mughal ruler. While the British East India Company was nominally a diwan, it was practically independent of the Mughals. The Battle of Plassey did not mark an end to native rule in Bengal. It marked an end to the Mughal system. The Mughal State was disintegrated, causing the principal governor of Bengal to become the de facto ruler. Capital amassed from Bengal by the East India Company was invested in various industries such as textile manufacturing in Great Britain during the initial stages of the Industrial Revolution. Company policies in Bengal also led to the deindustrialization of the Bengali textile industry during Company rule. The aim of the permanent settlement was that the zamindars would eventually invest in the development of agriculture and improve the economy of Bengal. The aim did not materialise because the zamindars did not have state backing for agrarian growth and because of newfound ways of generating wealth. A multilayered form of landholdings developed, which benefited from the land's revenue. This structure was most pronounced in the southern areas of modern Bangladesh. The permanent settlement scheme deprived peasants of any proprietary rights over the land. While Muslims had comprised most of the landlord class during Mughal rule, Hindus became prominent during the colonial rule. While Muslim landlords and Hindu occupants did exist, eastern Bengal witnessed an amalgamation of religion with class, with Hindu landlords presiding over mainly Muslim peasants. Hindu landlords were also prominent in western Bengal, but most peasants there were Hindus. This factor would become politically important by the end of the colonial rule. Another change during British rule was the system of cash cropping. During colonial rule cash cropping was organised and produced for international markets. It was significant because of the links it created between the Bengali countryside's economy with markets in Asia and Europe. The western portion of modern Bangladesh produced silk and sugar. The northern areas produced tobacco. Crops were associated with specific types of land organisation. Peasantry in the eastern areas were compelled by financial needs towards market production. The countryside's elite in the western and northern areas were protected from the immediate impact of market factors because they provided agrarian credit. The British abandoned the former official language, Persian, in the 1830s and English medum educational institutions prepared a small part of the Bengali elite for jobs in the lower and middle tiers of government. Muslims took up the British improvements more slowly and lagged behind the Hindus educationally and commercially. Hindus comprised most of the college students. There were changes in health. The population growth during colonial rule was because people had more knowledge of hygiene and increased access to hospitals and medication. Transport became less reliant on the rivers with the construction of bridges and railways. Improvements in technology aided communications. Despite the government's authoritarian form, the British tried out limited democratic systems in the later part of their rule due to political constraints. Old centers such as Dhaka and Murshidabad declined while the trading class became concentrated in Calcutta. Instead political grievances nor revolved around peasant rights and the commercialization of agriculture. The struggle was usually characterised by peasants and the middle class in opposition to the landlords, Western businessmen and the British administration. Many campaigns eventually ended the indigo industry. These were led by Wahhabi influenced Islamic missionaries. There had been prominent Hindu reformist movements in the early 1800s but no equivalent Muslim movement. A departure from this rule was the Faraizi movement which Haji Shariatullah started in 1828. It was a conservative Islamic movement grounded in Wahhabi ideology. It opposed the exaltation of saints and the repression by landlords and indigo traders. Shariatullah regarded India as a dar al harb and thus believed that festivals and Friday prayers should cease. His heir, Dudu Mia, expanded the movement and claimed that the landlords did not possess permanent land rights. The Faraizi movement eventually ended after his demise. Titu Mir led another Wahhabi campaign at the same time as the Faraizi movement. This movement was violent and opposed to the British presence. He died in 1831 during a confrontation with the British. Two years later his followers supported indigo farmers in a clash against the European planters and Hindu landlords. The protest was ultimately muted by 1860 when the peasants were granted more security. But not all rural rebellions were inspired by religion. This flowering in Bengal of religious and social reformers, scholars, and writers is described by historian David Kopf as "one of the most creative periods in Indian history". Bangladeshi people are also very proud of their national poet Kazi Nazrul Islam. He is greatly remembered for his active voice against the oppression of the British rulers in the 20th century. He was imprisoned for writing his most famous poem of "Bidrohee".
Бенгалияның бөлінуі, 1905 жыл
Бенгалияны бөлу туралы шешімді 1905 жылдың шілде айында Үндістанның вице-королі лорд Керзон жариялады. Бөлу 1905 жылдың 16 қазанында жүзеге асты және көптеген мұсылмандар тұратын шығыс аймақты көптеген индустар тұратын батыс аймақтан бөліп алды. Бенгал провинциясы бұрынғысынша екі жаңа провинцияға бөлінді: "Бенгал" (батыс Бенгал, сондай-ақ Бихар және Орисса провинцияларын қамтиды) және Шығыс Бенгал және Ассам, соңғысының астанасы Дакка болды. Бөлуге себептер әкімшілік мәселелер болды: Бенгалия географиялық тұрғыдан Франциядай үлкен және халық саны да одан көп еді. Керзон шығыс аймаққа жеткілікті көңіл бөлінбегенін және басқарудың нашар болғанын айтты. Провинцияны бөлу арқылы шығыста басқаруды жақсартуға болады, нәтижесінде халық жаңа мектептер мен жұмыс орындарынан пайда көреді. Батыс Бенгалдың бизнесі мен ауылдық өмірінде үстемдік құрған индустар, бұл бөлініс оларды Бихар және Орисса провинцияларын қосатын жаңа провинцияда азшылыққа айналдырады деп алаңдады. Үндістер бұл шараны "бөліп билеу" саясаты деп түсініп, наразылық білдірді. Британдықтар саяси белсенді мұсылмандарды өздерінің қолдаушылары деп есептеді және бөлініс мұсылмандар басымдығын қамтамасыз ететін провинцияны құрды. Мұсылмандар бөлініске бірауызды қолдау көрсетті. Индустар оны айыптады. Бөлініс Бенгалиядағы түрлі діндердің өкілдері арасындағы саяси бірліктің әлсіздігін көрсетті. Индустар мен мұсылмандар ерекше саяси топтарға айналды. Көптеген индустардан тұратын бходролоктар бөлініске қарсы науқанды бастап, оны индуизмді жаңартумен байланыстырды. Олар өздерінің отанын Калимен теңестіріп, "Банде Матарам" әнін гимн ретінде таңдады, бірақ мұсылмандар оған қарсы болды. Британдықтар дінді саяси идентификацияның негізі ретінде қолдады. Бұл қиын болды, өйткені мұсылман бірлігіне ішкі дау-дамайлар кедергі келтірді. 1800 жылдардың соңына дейін көптеген бенгалдық мұсылмандар мұсылман емес, көбінесе түрлі-түсті бенгалдық қоғамдың мүшелері болды. Олардың қабылдаған исламы бенгалдық ауылдық мәдениетке терең байланысты болды. Элиталық мұсылмандар өздерін ашраф (шетелдік текті) деп санап, Солтүстік Үндістанның ислам мәдениетін үлгі етіп алып, Бенгалиядағы "нағыз" исламның қорғаушылары болғысы келді. Олардың пікірінше, жергілікті шаруалар мен қолөнершілер ұстанатын ислам діні исламдық емес сенімдермен ластанған. Көптеген білімді мұсылмандар бенгал мәдениетін ұстанатын шаруаларды қабылдауға асықпаса да, бір мұсылман қауымының идеясы бөлініске дейін қалыптасты. Экономикалық мәселелер Бенгалиядағы индус-мұсылман қақтығысын күшейтті. Мұсылман тұрғындары негізінен индустардан тұратын жер иелері мен қарыз берушілерге қарсы өз құқықтарын талап ете бастады. Орта таптың мұсылмандары индустар элитасының кемсітуші көзқарасының салдарынан саяси мақсаттарына жете алмады. Зорлық-зомбылық діни идентификацияны күшейтіп, стереотиптерді қолдады. Индустар элитасы ауылдық мұсылмандарды британдық агенттер деп санады және оларды төмен санады. Мұсылмандар үшін индустар - ашкөз қанаушылар. Британдықтар 1911 жылы бөліністі кері қайтарып, Үндістан астанасын Делиге көшіру туралы шешім қабылдады. Жаңа Делидің ашылуы екі онжылдық құрылыстан кейін 1931 жылы өтті.
The decision to effect the Partition of Bengal was announced in July 1905 by the Viceroy of India, Lord Curzon. The partition took place on 16 October 1905 and separated the largely Muslim eastern areas from the largely Hindu western areas. The former province of Bengal was divided into two new provinces "Bengal" (comprising western Bengal as well as the province of Bihar and Orissa) and Eastern Bengal and Assam with Dacca as the capital of the latter. Partition was promoted for administrative reasons: Bengal was geographically as large as France and had a significantly larger population. Curzon stated the eastern region was neglected and under governed. By splitting the province, an improved administration could be established in the east, where subsequently, the population would benefit from new schools and employment opportunities. The Hindus of West Bengal who dominated Bengal's business and rural life complained that the division would make them a minority in a province that would incorporate the province of Bihar and Orissa. Indians were outraged at what they recognised as a "divide and rule" policy. The British regarded politically active Muslims as their supporters and the partition created a Muslim dominated province. The Muslims universally reacted to the division with approval. Hindus denounced it. The partition highlighted the flaw in the political unity of the members of different religions in Bengal. Hindus and Muslims became distinct political groups. The predominantly Hindu bhodrolok led the anti partition campaign and connected it with Hindu revivalism. They identified their homeland with Kali and selected Bande Mataram as anthem, which Muslims opposed. The British had promoted religion as a grounds for political identification. This had been difficult because Muslim unity had been hindered by significant internal differences. Most Bengali Muslims had been more a member of a religiously diverse Bengali community than a Muslim one, until the end of the 1800s. The Islam they practised had a significant foundation in the culture of the Bengali countryside. The elite Muslims identified themselves as ashraf (of foreign descent) and sought to copy North Indian Islamic culture and they saw themselves as the protectors of the true Islam in Bengal. To them, the Islam practised by the local peasants and craftsmen was contaminated by un Islamic associations. While a large number of well taught Muslims remained hesitant to accept the peasants who practised Bengali culture, the idea of a single Muslim community had come to exist just before partition. Economic issues increased Hindu Muslim conflict in Bengal. The Muslim occupants began to demand their rights against the mainly Hindu landed and moneylending class. Middle class Muslims were unable to achieve their political goals because of the Hindu elite's contemptuous attitude. The violence boosted religious identities and supported stereotyping. The Hindu elite regarded the countryside Muslims as British agents and inferior. To Muslims, the Hindus were cunning exploiters. The British reversed the partition in 1911 and declared they would move India's capital to Delhi. New Delhi was inaugurated after two decades of construction in 1931.
Пәкістан кезеңі
1906 жылдың соңында Даккада мұсылман лидерлерінің кездесуі өтті. Олар мұсылмандар үшін партия құрып, британдықтарға адал екенін жариялады, себебі мұсылмандардың мүддесін британдықтар ең жақсы қорғай алады деп сенді. 19 ғасырдың соңында шектеулі сайлау құқығы негізінде сайлау жүйесі енгізілді. Кейіннен сайлаушылар санын арттыру үшін сайлау құқығы кеңейтілді. Дегенмен, жалпыға бірдей сайлау құқығы ешқашан іске аспады, бірақ мұсылман лидерлері 1909 жылы мұсылмандар үшін жеке дауыс беру жүйесін қамтамасыз етті. 1916 жылғы Лакхнау шартында Мұсылман лигасы мен Үндістан Ұлттық Конгресі жеке сайлау округтерін және азшылықтар үшін провинциялық үлес салмағын қабылдады. Бұл мұсылман көпшілігі бар провинциядағы бенгалдық мұсылмандардың орын санын қырық пайызға дейін азайтты. Мұсылман лигасы бұл шешімге өкінді. 1920 жылға дейін сайлаулар партиялық сипатта өткізілмеді. Партиялық кандидаттар енгізілгеннен кейін тәуелсіз кандидаттар өз маңыздылығын сақтап қалды. Олар 1937 жылғы сайлауда Бенгалиядағы орын санын үштен бірін жеңіп алды. 1937 жылғы сайлаулар көрсеткендей, ешбір партия өз күшімен үкімет құра алмады. Кришак Пража партиясы Мұсылман лигасымен бірлесіп үкімет құрды. Бірақ қалған үш мұсылман провинциясында жеңіске жете алмады. Конгреске мүше емес мұсылман премьер-министрлері өз провинциялық мәселелерін бақылауда ұстап тұрып, Лиганы ұлттық деңгейде қолдауға келісті. Фазлул Хук бір мезгілде KPP және Мұсылман лигасының мүшесі болды. Конгресс үкіметтері Германияға қарсы соғыс жариялауға қарсылық білдіріп, вице-король лорд Линлитгоудың провинциялық үкіметтердің пікірін сұрамай жасаған әрекетіне наразылық танытып, отставкаға кетті. Пәнджаб, Бенгал және Синд провинцияларындағы мұсылман үкіметтері отставкаға кетпеді. Алайда, Фазлул Хук пен Лига арасында шиеленіс туды, себебі вице-король кеңесшілер кеңесін құрды, нәтижесінде Хук үкіметі құлап кетті. Фазлул Хук 1940 жылы Лахор резолюциясын ұсынды, содан кейін ол отставкаға кетті. Резолюцияда "мемлекеттер" деген сөз қолданылған, бұл резолюцияда біртұтас Пәкістан құру көздемегенін көрсетеді. Фазлул Хук 1941 жылдың соңында Мұсылман лигасынан қол үзген күйі өз үкіметін қайта құрды. Хаваджа Назимуддин мен Сухраварди бастаған Мұсылман лигасының мүшелері Фазлул Хуққа қарсы науқан жүргізді. 1943 жылы Гук губернатордың қысымымен отставкаға кетті. 1943 жылдың 24 сәуірінде Назимуддин губернатордың шақыруымен өзінің үкіметін құрды. Назимуддин үкіметіне вице-король лорд Уэвелл мен губернатор да жағымсыз қарады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Бенгалияда зор ашаршылық болды. Шамамен 3,5 миллион адам қайтыс болды, көбінесе Шығыс Бенгалияның ауылдық аймақтарында. 1945-1946 жылдарғы сайлаулар жауапты провинциялық үкіметті қайта орнатуға мүмкіндік берді. Олар – Үндістан Ұлттық Конгресі мен Мұсылман лигасы. Конгресс Бенгалияда жеңіске жете алмады. 1946 жылғы сайлаудың басты мәселесі – мұсылман отанын құру, яғни Пәкістан. Көптеген адамдар үшін бұл референдум сияқты болды. Бенгалия Мұсылман лигасы бөліну туралы науқанында жергілікті мәселелерге мән бермеді. Фазлул Хук басқарған KPP жеңіліске ұшырады. Мұсылман лигасы 117 орынның 110-ын мұсылмандар үшін жеңіп алды. Барлық мұсылман провинцияларының ішінде Бенгалия Мұсылман лигасына ең көп қолдау көрсеткені болды. 1946 жылы британ үкіметі миссия жіберіп, біртұтас Үндістан жобасын ұсынды. Бұл жоба еркін одақ құруды көздеді. Бенгалия үшін маңызды мәселе – жоспар бойынша оның бірлігін сақтау болды. Джинна бұл жоспарға келіссе, Нехру оны қабылдамады. Бодролок Бенгалияны бөлудің мұсылмандардың билігін қабылдаудан жақсырақ екеніне шешім берді. Мұсылман лигасы Бенгалияның бөлінуін қаламай, оны толығымен Пәкістанға қосуды көздеді. Алайда, Конгресс провинцияны бөлуді талап етті.
Dhaka was the scene of a meeting of Muslim leaders in late 1906. They created a party for Muslims and declared its loyalty to the British, believing that the British could best protect the interests of Muslims. The late 1800s had seen the introduction of a system of elections based on limited franchise. The franchise was broadened later to increase the number of voters. However, universal franchise never materialized but the Muslim leadership did secure a separate voting system for Muslims in 1909. In the Lucknow Pact of 1916 the Muslim League and Indian National Congress accepted both separate electorates and provincial weightage for minorities. This reduced Bengali Muslim seats to forty percent in a Muslim majority province. The Muslim League regretted this decision. Until 1920, the elections happened on a non party basis. When party candidature was introduced the independent candidates maintained their importance. They won a third of seats in Bengal in the 1937 elections. The 1937 elections showed that no party could establish a ministry on its own. The Krishak Praja Party established a ministry with the Muslim League. The League could not win the three other Muslim provinces. Muslim prime ministers who were not members of the Congress agreed to support the League nationally even as they would keep control of their provincial matters. Fazlul Huq was a member of both the KPP and the Muslim League. Congress ministries resigned to protest the declaration of war against Germany by viceroy, Lord Linlithgow, which he had done so without seeking the opinion of the provincial governments. The Muslim governments in Punjab, Bengal and Sindh did not resign. But a rift emerged between Fazlul Huq and the League when the viceroy created an advisory council, thus Huq's ministry fell. Fazlul Huq had advanced the Lahore Resolution in 1940, before resigning. The resolution had used the word "states" which indicated that a united Pakistan was not intended by this resolution. Fazlul Huq recreated his government, this time without the Muslim League, in late 1941. Muslim League members led by Khawaja Nazimuddin and Suhrawardy campaigned against Fazlul Huq. Huq resigned in 1943 under pressure from the governor. On 24 April 1943 Nazimuddin inaugurated his own ministry at the governor's invitation. Nazimuddin's ministry was seen unfavourably by both the viceroy, Lord Wavell, and the governor. Bengal experienced a great famine during the second world war. Approximately 3 and a half million died, mainly in the countryside of east Bengal. The 1945 1946 elections restored a responsible provincial government. They were the Indian National Congress and the Muslim League. The Congress was never able to win Bengal. The 1946 election was mainly contended over the question of creating a Muslim homeland: Pakistan. To many it represented a plebiscite. Bengal's Muslim League ignored local matters in its campaign over partition. The KPP of Fazlul Huq was defeated. The Muslim League captured 110 out of the 117 seats for Muslims. Out of all Muslim provinces, Bengal was the biggest supporter of the Muslim League. In 1946, the British government sent a mission, which ultimately advanced a scheme for a united India. The scheme encapsulated a loose union. A key point for Bengal was the maintenance of its unity under the scheme. The plan was agreed to by Jinnah but Nehru negated it. The Bhodrolok decided that dividing Bengal would be better than accepting the rule of Muslims. The Muslim League did not want Bengal to be divided, and wanted it fully included in Pakistan. However, the Congress demanded the partition of the province.
Бенгал тілінің қозғалысы
Ұлттық тіл мәселесі бойынша жік туды. Бенгал тілі қозғалысы – Бангладеште (сол кезде Шығыс Пәкістан деп аталған) бенгал тілінің Пәкістанның мемлекеттік тілі ретінде танылуын қолдаған саяси күш-жігер болды. Мұндай тану бенгал тілін мемлекеттік істерде пайдалануға мүмкіндік берер еді. Оны Мұфти Надимул Қуамар Ахмет басқарды. 1947 жылы Пәкістан мемлекеті құрылғанда, оның екі аймағы – Шығыс Пәкістан (сондай-ақ Шығыс Бенгал деп те аталады) және Батыс Пәкістан мәдени, географиялық және тілдік тұрғысынан бөлінді. 1948 жылдың 23 ақпанында Пәкістан үкіметі урду тілін жалғыз ұлттық тіл деп белгіледі, бұл Шығыс Пәкістанның бенгал тілінде сөйлейтін көпшілігі арасында кең ауқымды наразылық тудырды. Күшейіп бара жатқан діни шиеленістер мен жаңа заңға наразылық білдірген халыққа қарсы үкімет қоғамдық жиналыстар мен митингтерге тыйым салды. Дака университетінің студенттері мен басқа да саяси белсенділер заңға бағынбай, 1952 жылдың 21 ақпанында наразылық акциясын ұйымдастырды. Қозғалыс сол күні полиция студенттерге оқ атқанда өршіп, шегіне жетті. Осы оқиғалар Авами мұсылман лигасының, кейін Авами лигасы болып қайта аталған, басшылығымен кең ауқымды азаматтық наразылыққа әкелді. Жылдар бойы соғыс салдарынан орталық үкімет 1956 жылы бенгал тіліне мемлекеттік мәртебе берді. 1999 жылдың 17 қарашасында ЮНЕСКО 21 ақпанды Халықаралық ана тілі күні деп жариялады.
A rift developed over the question of the national language. The Bengali Language Movement was a political effort in Bangladesh (then known as East Pakistan), advocating the recognition of the Bengali language as an official language of Pakistan. Such recognition would allow Bengali to be used in government affairs. It was led by Mufti Nadimul Quamar Ahmed. When the state of Pakistan was formed in 1947, its two regions, East Pakistan (also called East Bengal) and West Pakistan, were split along cultural, geographical, and linguistic lines. On 23 February 1948, the Government of Pakistan ordained Urdu as the sole national language, sparking extensive protests among the Bengali speaking majority of East Pakistan. Facing rising sectarian tensions and mass discontent with the new law, the government outlawed public meetings and rallies. The students of the University of Dhaka and other political activists defied the law and organised a protest on 21 February 1952. The movement reached its climax when police opened fire on the students that day. The deaths provoked widespread civil unrest led by the Awami Muslim League, later renamed the Awami League. After years of conflict, the central government relented and granted official status to the Bengali language in 1956. On 17 November 1999, UNESCO declared 21 February International Mother Language Day.
Саясат: 1954-1971 жылдар
1952 жылғы оқиғалар Шығыс Пәкістан халқының Мұсылман лигасынан бас тартуына әкеп соқты. 1954 жылғы Шығыс Пәкістанның провинциялық сайлауында Лига 390 орынның бар болғаны 7-ін ғана жеңіп алды. Біріккен майдан сайлауда жеңіске жетті. 1956 жылға дейін, мемлекет бенгал және урду тілдерін мемлекеттік тілдер деп жариялағанға дейін, тіл қозғалысы жалғасты. Пәкістанның екі қанаты арасында елеулі айырмашылықтар туа бастады. Батыс Пәкістан жалпы халықтың аз бөлігі болғанымен, кірістерді бөлуде, өнеркәсіптік дамуда, ауыл шаруашылығы реформаларында және азаматтық даму жобаларында ең үлкен үлес иеленді. Пәкістанның әскери және азаматтық қызметтерінде панджабилер басымдық құрды. Бенгалдар британдықтар тарапынан "жауынгерлік қабілеті жоқ" ұлт ретінде қарастырылды. Бенгалдардың әскери қызметке қатысуы өте төмен болды. Британдықтар панджаби мұсылмандарын жұмысқа алуға көбірек бейімділік танытты. Пәкістан британдық Үндістан әскерінен мұра еткен армияда панджабилер үстемдік құрды. Бенгалдардың отбасыларында әскери қызмет дәстүрі болмағандықтан, бенгалдық офицерлерді тағайындау қиынға соқты. 1960 жылдардың ортасына қарай Шығыс Пәкістан элитасы өз мүдделерін қорғаудың жолы автономия екеніне келісімге келді. 1962-1968 жылдары губернатор болған Абдул Момен Хан оппозицияны қуғындап, бұқаралық ақпарат құралдарын цензуралады. 1965 жылы, Үндістан мен Пәкістан арасындағы соғыс жылы, режимнің беделі төмендеді. Шығыс Пәкістанда Үндістанға қарсы соғыс кезінде патриотизм жоғары болды, бірақ бұл ұлттық бірлікке қатысты соңғы оқиғалардың бірі болды. Шығыс Пәкістандықтар армия оларды Үндістанның күйреуінен қорғамағанын сезінді. 1966 жылы Авами лигасының жетекшісі Шейх Мүжибур Рахман Лахорда өткен оппозициялық саяси партиялардың ұлттық конференциясында "Біздің өмір сүру шартымыз" деп аталатын 6 тармақты жоспарды жариялады. Онда ол Шығыс Пәкістанның өзін-өзі басқаруын және саяси, экономикалық және қорғаныс автономиясын талап етті. Бұл тарихи "Алты тармақты" қозғалысқа әкеп соқты. Конфедерация құруға бағытталған алты талап бұрынғы автономия талаптарынан гөрі радикалдырақ болды. Әйүп Ханды биліктен құлатуға бағытталған Батыс Пәкістан қозғалысы Шығыс Пәкістанға тарады, онда ол бенгал ұлтшылдығының сипатын алды. 1969 жылдың наурыз айында Әйүп Хан отставкаға кетіп, оның орнына генерал Яхья Хан келді. Яхья саясаткерлерді келісуге тырысты. Ол 1970 жылы сайлау өтетінін және саяси ұйымдарға рұқсат берілетінін жариялады. Ол өзінің өкілеттігі уақытша екенін және оның міндеті жаңа конституция жасау үшін сайланған ассамблеяны өткізу екенін мәлімдеді. Ол "Бірлік схемасын" тоқтатып, халық өкілдігіне рұқсат берді, осылайша Шығыс Пәкістанға 300 орынның 162-сі берілді. Яхья ассамблея үшін құқықтық негіздемелік бұйрық (ҚНБ) жасады. Онда мемлекеттің федерализмі, исламның басымдығы, провинциялық автономия және федералды үкіметтің өкілеттіктерін орындауы және елдің тұтастығын қорғауы сияқты қағидалар белгіленді. Соңғы тұжырым Мүжибтің талаптарына қайшы келді. Яхья конституция ҚНБ-ға сәйкес келмесе қабылданбайтынын мәлімдеді. Мүжибтің партиясы алты тармаққа негізделген өз конституциясын әзірледі.
The 1952 events caused the people of East Pakistan to abandon the Muslim League. In East Pakistan's 1954 provincial elections, the League captured only 7 out of the 390 seats. The United Front won the elections. Until 1956, when the state declared that both Bengali and Urdu would be state languages, the language movement continued. Great differences began developing between the two wings of Pakistan. While the west had a minority share of Pakistan's total population, it had the largest share of revenue allocation, industrial development, agricultural reforms and civil development projects. Pakistan's military and civil services were dominated by the Punjabis. Bengalis had been designated as a "non martial" race by the British. Bengali participation in the military was very low. The British preferred to recruit Punjabi Muslims. The Punjabis dominated the army Pakistan inherited from British India's military. Because Bengalis did not have a tradition of military service in their families, it was hard to recruit Bengali officers. By the middle of the 1960s the East Pakistani elite concluded that the protection of their interests lay in autonomy. Abdul Momen Khan, who was governor in the 1962 1968 period, persecuted opposition and censored media. The regime became more unpopular during 1965, in the year of a war between India and Pakistan. Patriotism was high in East Pakistan during the war against India, but this was one of the last cases of national solidarity. East Pakistanis felt they had not been protected by the army from a possible Indian invasion. In 1966, Sheikh Mujibur Rahman, the leader of the Awami League, proclaimed a 6 point plan titled Our Charter of Survival at a national conference of opposition political parties at Lahore, in which he demanded self government and considerable political, economic and defence autonomy for East Pakistan in a Pakistani federation with a weak central government. This led to the historic Six point movement. The six points for a confederation were more extreme than previous calls for autonomy. A West Pakistani movement aimed at removing Ayub Khan spread to East Pakistan where it adopted Bengali nationalist connotations. Ayub Khan resigned in March 1969 and his position was taken by General Yahya Khan. Yahya tried to reconcile the politicians. He announced that elections would be held in 1970 and political organisation would be permitted. He declared that his own position was temporary and that his job was to run elections for an assembly who would be tasked with creating a new constitution. He ended the One Unit Scheme and permitted popular representation, thereby allowing East Pakistan 162 of the 300 seats. Yahya created a legal framework order (LFO) as a guideline for the assembly. It stipulated principles such as the federalism of the state, paramountcy of Islam, provincial autonomy with sufficient provisions for the federal government to carry out its duties and defend the country's integrity. The latter point clashed with Mujib's points. Yahya highlighted that a constitution would not be accepted if it did not adhere to the LFO. Mujib's party had drafted its own constitution based on six points.
Тәуелсіздік қозғалысы
1970 жылғы жалпы сайлауда Ауами лигасы Шығыс Пәкістанның 162 орынның 160-ын жеңіп алды. Зұлфиқар Әли Бхутто басқарған Пәкістан Халық партиясы Батыс Пәкістанда көпшілік орындарды иеленді. Яхья Бутто мен Муджиб арасында болашақ конституцияның нысаны туралы келісімге келу үшін келіссөздер ұйымдастырды. Муджиб өзінің көпшілігін және конституцияны өзінің алты талабына негіздеу ниетін білдірді. Бхуттоның пікірінше, екі көпшілік болған. Келіссөздер сәтсіз аяқталды. Муджиб Бхуттоның билікте үлесу туралы талабын қабылдамады. Бхутто 3 наурыздағы Ұлттық Ассамблея отырысына бойкот жариялады және Батыс Пәкістанның басқа да саясаткерлерін қатысудан үрейлендірді. Бхутто Яхьядан Ұлттық Ассамблея отырысын кейінге жылдыруды сұрады. 1 наурызда Яхьяның бұл әрекеті наразылық пен қақтығысқа ұласты. Шығыс Пәкістанның солшыл күштері Муджибке тәуелсіздікті дереу жариялауға қысым жасады. Батыс Пәкістан үкіметі мұндай оқиғаның алдын алу үшін әскерді орналастырды. Яхья Хан мен Бхутто наурыз айында Дакаға барып, мәселені шешудің соңғы әрекеті ретінде келіссөздер жүргізді. Алайда, үш тарап билікті беру туралы келісімге келе алмады. 23 наурызда Ауами лигасы Яхьяға 2 күн ішінде аймақтық автономияны беруді талап етті, әйтпесе Шығыс Пәкістан тәртіпсіздікке ұшырайды деп мәлімдеді. Келіссөздер жалғасып жатқанда, Яхья мәселені әскери жолмен шешуді жөн көрді. 25 наурыз түнде Яхья жасырын түрде Батыс Пәкістанға оралып, автономия күресінің жетекшілеріне шабуыл жасауға әскерилерге бұйрық берді. 3 наурызда студенттік лидер Шахжахан Сирадж "Свадхин Бангла Биплоби Паришад" бағынындағы қоғамдық жиын барысында Муджиб алдында Палтан Майданында "Садхинотар Иштехар" (Тәуелсіздік Декларациясы) оқыды. 7 наурызда Сухраварди Удьянда шейх Мужибтен ағымдағы қозғалыс туралы ақпарат есту үшін қоғамдық жиын өтті. Ол тікелей тәуелсіздік туралы айтпаса да, келіссөздер жалғасып жатқандықтан, тыңдаушыларын кез келген соғысқа дайындалуға шақырды. 27 наурызда Читтагонгте кешкі сағаттарда Бангладештің тәуелсіздігі жарияланды. Бұл – "Свадхин Бангла Бетар Кендра". Мен, майор Зиаур Рахман, Бангобондху Мужибур Рахманның тапсырмасы бойынша тәуелсіз Бангладеш Халық Республикасы құрылғанын жариялаймын. Оның тапсырмасымен мен Республиканың уақытша басшысы ретінде қызметке кірістім. Шейх Мужибур Рахманның атынан мен барлық бенгалдықтарды Батыс Пәкістан армиясының шабуылына қарсы күреске шақырамын. Біз отанымызды азат ету үшін соңғы демімізге дейін күресеміз. Алланың күшімен жеңіс біздікі болсын. "Жой Бангла!". Бангладеш Халық Республикасының Уақытша үкіметі 10 сәуірде Мехерпурда (кейіннен Үндістан шекарасына жақын Муджибнагар деп аталды) құрылды. Шейх Мужибур Рахман мемлекет басшысы болып жарияланды. Тәжұддин Ахмед премьер-министр, Сайед Назрул Ислам президент міндетін атқарушы, ал Хондакер Мостақ Ахмед – сыртқы істер министрі болды. Сол жерде Бангладеш қарулы күштері құрылып, "Муктифуджо" деп аталды. Кейін бұл күштер "Муктибахини" (азаттық күрескерлері) деп аталды. М. А. Г. Османи Қарулы Күштердің Бас штабына тағайындалды. Оқу-жаттығулардың көп бөлігі мен қару-жарақ Мехерпур үкіметі тарапынан ұйымдастырылды, оған Үндістан қолдау көрсетті. Пәкістан армиясы мен бенгалдық Мукти Бахини арасындағы шайқас күшейген сайын, шамамен он миллион бенгалдық, көбінесе индустар, Үндістанның Ассам, Трипура және Батыс Бенгалия штаттарына қашқан. Азаттық күрескерлері әскерді жеңе алмады. Олар Шығыс Пәкістанның бөлінуін қолдамаған бихарилер мен бенгалдарды жалдады. Пәкістан әскерінің де, азаттық күрескерлерінің де жеңіске жете алмайтыны анық болған соң, Үндістан біртіндеп басып кіруді бастады. Ол халықаралық аренадағы күш-жігерін күшейтті және Шығыс Пәкістандағы әскери іс-қимылдарын арттырды, бірақ геосаяси салдарларынан қорқып, соғыс жарияламады. 3 желтоқсанда Пәкістан Үндістанның әуежайларына шабуыл жасағанда Үндістан соғыс жариялауға мүмкіндік алды. Үндістан әскері мен Мукти Бахини жақсы қару-жарақпен, толыққанды әуе және теңіз басымдығымен және жергілікті халықтың көпшілігінің қолдауымен артықшылыққа ие болды. Пәкістан армиясы көптеген бенгалдарды өлтіріп, зорлады. Пәкістанға адал жасақтар соғыстың соңында бенгалдық зиялыларды өлтірді. Пәкістан әкімшілігі құлдырап, армия 16 желтоқсанда капитуляциялады.
The Awami League captured 160 of East Pakistan's 162 seats in the 1970 Pakistani general election. The Pakistan Peoples Party, led by Zulfikar Ali Bhutto, won a majority of seats in West Pakistan. Yahya organised talks between Bhutto and Mujib to arrive at a consensus on the form of the future constitution. Mujib asserted his majority and intent to base the constitution on his six points. Bhutto's argument was that there were two majorities. The talks failed. Mujib rejected Bhutto's demands for a share in power. Bhutto boycotted the National Assembly session of 3 March and intimidated other West Pakistani politicians from participating. Bhutto requested that Yahya delay the National Assembly session. On 1 March protests and confrontations broke out when Yahya did this. Leftists in East Pakistan pressured Mujib to immediately declare independence. The West Pakistani government deployed soldiers to deter such a possibility. Yahya Khan and Bhutto went to Dhaka in March as a last attempt to obtain a resolution. However, the three parties could not arrive at a consensus on the transfer of power. On 23 March the Awami League told Yahya that he was to issue regional autonomy within 2 days or East Pakistan would turn lawless. While the talks were still underway, Yahya opted for a military solution for the problem. On the night of 25 March, Yahya secretly went back to West Pakistan and commanded the military to attack the core members of the autonomy campaign. On 3 March, student leader Shahjahan Siraj read the 'Sadhinotar Ishtehar' (Declaration of Independence) at Paltan Maidan in front of Mujib at a public gathering under the direction of the Swadhin Bangla Biplobi Parishad. On 7 March, there was a public gathering in Suhrawardy Udyan to hear updates on the ongoing movement from Sheikh Mujib, the leader of the movement. Although he avoided directly referring to independence, as the talks were still underway, he warned his listeners to prepare for any imminent war. in Chittagong and read the declaration of independence of Bangladesh during the evening hours on 27 March. This is Swadhin Bangla Betar Kendra. I, Major Ziaur Rahman, at the direction of Bangobondhu Mujibur Rahman, hereby declare that the Independent People's Republic of Bangladesh has been established. At his direction, I have taken command as the temporary Head of the Republic. In the name of Sheikh Mujibur Rahman, I call upon all Bengalees to rise against the attack by the West Pakistani Army. We shall fight to the last to free our motherland. Victory is, by the Grace of Allah, ours. Joy Bangla. The Provisional Government of the People's Republic of Bangladesh was formed on 10 April in Meherpur (later renamed as Mujibnagar, a town adjacent to the Indian border). Sheikh Mujibur Rahman was announced to be the Head of the State. Tajuddin Ahmed became the Prime Minister, Syed Nazrul Islam became the acting president and Khondaker Mostaq Ahmed the Foreign Minister. There the war plan was sketched out with Bangladesh armed forces established and named "Muktifoujo". Later these forces were named "Muktibahini" (freedom fighters). M. A. G. Osmani was appointed as the Chief of the Armed Forces. The training and most of the arms and ammunitions were arranged by the Meherpur government which was supported by India. As fighting grew between the Pakistan Army and the Bengali Mukti Bahini, an estimated ten million Bengalis, mainly Hindus, sought refuge in the Indian states of Assam, Tripura and West Bengal. The freedom fighters were not able to beat the military. They recruited Biharis and Bengalis who did not support the separation of East Pakistan. When it became clear that neither the Pakistani military nor the freedom fighters could win, India gradually started its invasion. It increased its efforts at the international level and increased its military activities in East Pakistan but did not declare war out of fear of the geopolitical aftermath. India had its opportunity to declare war when Pakistan attacked Indian airfields on 3 December. The Indian military and Mukti Bahini had the edge with better weaponry, complete air and naval supremacy and support from most locals. The Pakistani army killed and raped many Bengalis. Pro Pakistan militias killed Bengali intellectuals near the war's end. Pakistan's administration collapsed and the army surrendered on 16 December.
Пәкістандықтардың капитуляциясы және оның салдары
1971 жылғы 16 желтоқсанда генерал-лейтенант А. А. К. Ниази, Шығыс Пәкістанда орналасқан Пәкістан армиясының қолбасшысы, бас тарту құжатына қол қойды және келесі күні Бангладеш («Бенгал елі») мемлекеті құрылды. Бас тарту кезінде жаңа мемлекетті дипломатиялық тұрғыдан мойындаған елдердің саны аз болды. 90 000-нан астам пәкістандық әскер Үндістан әскеріне тәслим болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыстан бері болған ең ірі тәслимдеу болып табылады. Жаңа мемлекет 1972 жылғы 11 қаңтарда Бангладеш деп атала бастады және конституция негізінде парламенттік демократияға айналды. Содан кейін, 19 наурызда Бангладеш Үндістанмен достық шартына қол қойды. Бангладеш БҰҰ-ға қабылдануға тырысты, көптеген елдер оның пайдасына дауыс берді, бірақ Қытай, Пәкістан өзінің маңызды одақтасы болғандықтан, вето құқығын қолданды. Пәкістанның маңызды одақтасы болған АҚШ Бангладешті мойындаған соңғы елдердің бірі болды. Үндістан мен Пәкістан арасындағы келісімді қамтамасыз ету үшін 1972 жылы Симла келісіміне қол қойылды. Келісімге сәйкес, Пәкістан Бангладештің тәуелсіздігін мойындады, ал Пәкістанның соғыс тұтқындары қайтарылды. Үндістан барлық соғыс тұтқындарына 1925 жылғы Женева конвенциясына қатаң сәйкес қарады. Ол бес айдың ішінде 93 000-нан астам пәкістандық тұтқынды босатып жіберді. Сонымен қатар, келісім арқылы соғыс кезінде Үндістан әскері Батыс Пәкістанда басып алған жерлердің көп бөлігі қайтарылды, бірақ Үндістан кейбір стратегиялық аймақтарды сақтап қалды, олардың ең маңыздысы – Каргил (сол Каргил 1999 жылы екі ел арасындағы соғыстың ошағына айналды). Соғыста қаза тапқандардың нақты саны әлі анықталған жоқ, ал қаза тапқандардың саны Бангладештің мәліметі бойынша 3 миллионнан, Пәкістанның мәліметі бойынша 26 000-ға дейін жетеді. Бір дереккөз бойынша 1,7 миллион адам қаза тапқан. Көптеген әйелдер пәкістандықтар, бенгалдықтар және бихарилер тарапынан зорталған. Үкімет оларға «бирангина» («батыл қаһарман қыздар») деген құрметті атақ берді, бірақ олар кейіннен кемсітуге ұшырады, олар көбінесе Пәкістанды қолдады. Бенгалдық халық оларды «бихарилер» деп белгілеп, соғыстан бұрын өлтірді, ал бихарилер соғыс кезінде пәкістандық армияға көмектесті. Мыңдаған адамдар қарсы геноцидке ұшырады және кем дегенде миллион адам үйсіз қалды. Көршілес Үндістан Уақытша үкіметке дипломатиялық, экономикалық және әскери қолдау көрсетті. Үкіметтің эмиграциядағы астанасы Калькутта болды. 1971 жылғы желтоқсанда соғыстың соңғы екі аптасында Үндістан армиясы араласып, Пәкістанның тәслим болуын қамтамасыз етті.
On 16 December 1971, Lt. Gen A. A. K. Niazi, CO of Pakistan Army forces located in East Pakistan, signed the Instrument of Surrender and the nation of Bangla Desh ("Country of Bengal") was finally established the following day. At the time of surrender only a few countries had provided diplomatic recognition to the new nation. Over 90,000 Pakistani troops surrendered to the Indian forces making it the largest surrender since World War II. The new country changed its name to Bangladesh on 11 January 1972 and became a parliamentary democracy under a constitution. Shortly thereafter on 19 March Bangladesh signed a friendship treaty with India. Bangladesh sought admission in the UN with most voting in its favour, but China vetoed this as Pakistan was its key ally. The United States, also a key ally of Pakistan, was one of the last nations to accord Bangladesh recognition. To ensure a smooth transition, in 1972 the Simla Agreement was signed between India and Pakistan. The treaty ensured that Pakistan recognised the independence of Bangladesh in exchange for the return of the Pakistani PoWs. India treated all the PoWs in strict accordance with the Geneva Convention, rule 1925. It released more than 93,000 Pakistani PoWs in five months. The accord also gave back more than of land that Indian troops had seized in West Pakistan during the war, though India retained a few strategic areas; most notably Kargil (which would in turn again be the focal point for a war between the two nations in 1999). The real number of victims during the war is still not certain. and estimates of those killed range from Bangladeshi estimates of 3 million to Pakistani estimates of 26,000. According to one source 1.7 million died. A large number of women had been raped by Pakistani, Bengali and Biharis. The government conferred upon them an honorary title of birangina ("brave heroines") but they suffered discrimination afterwards. who mostly supported Pakistan. Bengali mobs, who identified them as "Bihari", had killed them before the war and the Biharis had aided the Pakistani army during it. Thousands suffered a counter genocide and at least a million were made homeless. Neighboring India provided diplomatic, economic and military support for the Provisional Government. The government's capital in exile was Calcutta. The Indian military intervened in the final two weeks of the war in December 1971, ensuring the surrender of Pakistan.
Шейх Муджиб әкімшілігі
1970 жылы Пәкістанда өткен сайлауда жеңіске жеткен солшыл «Авами лигасы» Бангладеште тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы үкіметті құрды. «Авами лигасы» жетекшісі шейх Мүжибур Рахман 1972 жылдың 12 қаңтарында Бангладештің екінші премьер-министрі болды және ол елдің тәуелсіздік батыры және негізін қалаушы ретінде кеңінен танылды. Оның билігінде ұлт құру саясаты секулярлық бенгал ұлтшылдығы қағидаларына негізделді. Камал Хоссейн жасаған Бангладештің алғашқы Конституциясы 1972 жылы социалистік бағытталған либералды демократиялық парламенттік республиканың құрылымын белгіледі. Халықаралық аренада Рахман мен Үндістан премьер-министрі Индира Ганди 25 жылдық Үнді-Бангладеш достық, ынтымақтастық және бейбітшілік шартына қол қойды. Бангладеш Ислам ынтымақтастық ұйымына, Ұлттар Достастығына және Бейтарап елдер қозғалысына қосылды. Рахман американ және кеңес басшыларымен келіссөздер жүргізу үшін Вашингтон мен Мәскеуге шақырылды. 1974 жылғы Дели келісімінде Бангладеш, Үндістан және Пәкістан аймақтық тұрақтылық пен бейбітшілікті нығайтуға уәде берді. Келісім Пәкістанда ұсталған бенгалдық шенеуніктер мен олардың отбасыларының отанына оралуына және Дакка мен Исламабад арасында дипломатиялық қарым-қатынас орнатуға жол ашты. Жапония жаңа мемлекетке маңызды көмек көрсетуші елге айналды. Израиль Бангладешті ерте таныған елдердің бірі болғанымен, Дакка үкіметі 1973 жылғы араб-израиль соғысы кезінде Мысырды белсенді түрде қолдады. Қарсылығында Мысыр Бангладеш армиясына 44 танк сыйлады. Кеңес Одағы бірнеше эскадрилья МиГ-21 ұшақтарын жеткізді. Ішкі саясатта Рахманның режимі күшейе түсті. Радикалды социалистік «Жашод» бүліктері мен бизнес пен консервативті күштердің наразылықтары болды, олар «Авами лигасы» азаттық күресіне ең көп үлес қосып, оны өз есебіне жазды деп санайтын. 1974 жылы Рахман елдегі тәртіпсіздік пен жемқорлықты жою мақсатымен үш айлық төтенше жағдай режимін енгізді. Ол адам құқықтарын бұзды деген айыптарға ұшыраған «Жатия Ракки Бахини» атты жартылай әскери ұйымын құрды. «Жатия Ракки Бахини» Бангладеш армиясының көптеген бөлімдеріне де сенімсіздік тудырды. Экономикалық жағынан Рахман ауқымды ұлттықтандыру бағдарламасын бастады, бірақ ол күтілген нәтижелерді бермеді. Кеңес және үнділік көмектер де қажетті көлемде түспеді. 1974 жылғы Бангладеш ашаршылығы ауыр экономикалық соққы және гуманитарлық апатқа айналды. 1975 жылдың қаңтарында шейх Мүжиб айрықша өкілеттіктермен президенттік лауазымға тағайындалды, парламенттік жүйені таратып, бір партиялық мемлекет құрды. Әртүрлі саяси партиялар Бангладеш Кришак Шрамик Авами лигасына біріктірілді, ол БАКСАЛ деп белгілі болды.
The left wing Awami League, which had won the 1970 election in Pakistan, formed the first post independence government in Bangladesh. Awami League leader Sheikh Mujibur Rahman became the 2nd Prime Minister of Bangladesh on 12 January 1972 and is widely regarded as the nation's independence hero and founding father. Nation building under his regime was based on secular Bengali nationalist principles. The original Constitution of Bangladesh, drafted by Kamal Hossain, laid down the structure of a liberal democratic parliamentary republic with socialist influences in 1972. On the international stage, Rahman and his Indian counterpart Indira Gandhi signed the 25 year Indo Bangladeshi Treaty of Friendship, Cooperation and Peace. Bangladesh joined the Organization of the Islamic Conference, the Commonwealth of Nations and the Non Aligned Movement. Rahman was invited to Washington DC and Moscow for talks with American and Soviet leaders. In the Delhi Agreement of 1974, Bangladesh, India and Pakistan pledged to work for regional stability and peace. The agreement paved the way for the return of interned Bengali officials and their families stranded in Pakistan, as well as the establishing of diplomatic relations between Dhaka and Islamabad. Japan became a major aid provider to the new country. Although Israel was one of early countries to recognise Bangladesh, the government in Dhaka strongly supported Egypt during the Arab Israeli War of 1973. In return, Egypt gifted Bangladesh's military with 44 tanks. The Soviet Union supplied several squadrons of MiG 21 planes. Domestically, Rahman's regime became increasingly authoritarian. There was an insurgency by the radical socialist Jashod, as well as agitation by pro business and conservative forces, who felt the Awami League was unfairly taking exclusive credit for the liberation struggle. Rahman imposed a three month state of emergency in 1974 to clean up mismanagement and corruption. He formed the para military Jatiya Rakkhi Bahini, which was accused of human rights abuses. The Jatiya Rakkhi Bahini was also distrusted by many in the Bangladesh Army. Economically, Rahman embarked on a huge nationalisation programme that failed to deliver the benefits intended. Soviet and Indian aid also failed to materialise in the desired quantity. The Bangladesh famine of 1974 was a major economic blow and humanitarian crisis. In January 1975, Sheikh Mujib assumed the presidency with extraordinary powers, dissolved the parliamentary system, and established a one party state. Various political parties were merged into a sole legal national party, the Bangladesh Krishak Sramik Awami League, popularly known by its acronym BAKSAL.
Бірінші әскери тәртіп және Зия әкімшілігі
Төңкеріс басшылары вице-президент Хондакер Мостак Ахмадиді шейх Муджибтің тікелей ізбасары етіп тағайындады. Мұқтаж консерватор Ахмед әскери жағдай режимін енгізіп, шейх Муджибтің көптеген жақын серіктерін, соның ішінде Бангладештің тұңғыш премьер-министрі Таджуддин Ахмадты түрмеге қамады. Түрмедегі басшылар 1975 жылғы 3 қарашада атылды. Ахмед Бангладеш қарулы күштерінің басшылығын қайта құрып, елдегі болашақ әскери диктатураның жолын ашты. Генерал-лейтенант Зиаур Рахман (халық арасында Зия деп танылған) 1977 жылғы 21 сәуірде судья Саемнен президенттік лауазымды қабылдады. Зия Бангладеш Ұлттық партиясын (БҰП) құрды. 1979 жылы парламент сайлауы өтті, онда БҰП үлкен басымдыққа ие болды, ал Авами лигасы басты оппозициялық партия атанды. Президент Зия еркін нарықты қалпына келтірді, конституцияда социализмді «экономикалық және әлеуметтік әділдік» деп қайта анықтады және мұсылман көпшілігі бар елдермен ынтымақтастық пен Оңтүстік Азиядағы аймақтық ынтымақтастықты баса назар аударатын сыртқы саясатты қалыптастырды. Зия президенттігі кезінде Бангладеш қарқынды экономикалық және өнеркәсіптік өсімге қол жеткізді. Үкімет елдің алғашқы экспорттық өңдеу аймақтарын құрды, жұмыс істегендерге азық-түлікпен көмектесетін бағдарламаны іске қосты, шаруашылықтарды ұжымдастырудан бас тартып, жеке сектордың дамуына көмектесті. Зияның үкіметіне қарсы жиырма бір рет төңкеріс талпынысы жасалды, оның ішінде әуе күштерінің қатысуымен жасалған әрекеттер де болды.
The coup leaders installed Vice President Khondaker Mostaq Ahmad as Sheikh Mujib's immediate successor. A staunch conservative, Ahmad promulgated martial law and jailed many prominent confidantes of Sheikh Mujib, including Bangladesh's first Prime Minister Tajuddin Ahmad. The jailed leaders were executed on 3 November 1975. Ahmad reshuffled the leadership of the Bangladesh Armed Forces, paving the way for the country's future military dictatorship. Lt Gen Ziaur Rahman (popularly known as Zia) assumed the presidency from Justice Sayem on 21 April 1977. Zia formed the Bangladesh Nationalist Party (BNP). Parliamentary elections were held in 1979, in which the BNP gained a landslide majority and the Awami League became the principal opposition party. President Zia restored free markets, redefined socialism as "economic and social justice" in the constitution and crafted a foreign policy which emphasised solidarity with Muslim majority countries and regional co operation in South Asia. Bangladesh achieved rapid economic and industrial growth under Zia's presidency. The government built the country's first export processing zones. It operated a popular food for work programme, reversed the collectivisation of farms and promoted private sector development. Zia faced twenty one attempted coups against his government, including one by the air force.
Екінші әскери тәртіп және Ершад әкімшілігі
Саттардың орнына бас судья А. Ф. М. Ахсануддин Чоудхури тағайындалды. Генерал-лейтенант Хусейн Мұхаммед Ершад әскери жағдайды жариялады және әскери жағдайды басқарудың бас әкімшісі болды. Ол өзін Министрлер Кеңесінің төрағасы етіп тағайындады, ал әскери-теңіз және әуе күштерінің басшыларын әскери жағдай әкімшіліктерінің орынбасарлары етіп бекітті. Ершад Бангладештің сыртқы саясатын антисоветтік блоққа бағытталды. 1983 жылы Ершад президенттік лауазымды иеленді. Ершадтың әскери жағдай режимі кезінде саяси қуғын-сүргін кеңінен таралды. Дегенмен, үкімет әкімшілік реформалар сериясын жүзеге асырды, әсіресе орталықсыздандыру бағытында. Елдің он сегіз ауданы алпыс төрт ауданға бөлінді. Сондай-ақ, "упазила" жүйесі құрылды. Оның маңызды шараларының бірі – негізінен мемлекеттік меншікте болған экономиканы жекешелендіру (өндірістің 70%-ға жуығы мемлекеттік меншікте болды) және жеңіл өндіріс, шикізат және газеттермен қатар ауыр өнеркәсіпке жеке инвестицияларды ынталандыру болды. Шетелдік компаниялар Бангладеш өнеркәсібіне инвестиция салуға шақырылды, сондай-ақ өндірісті қорғау үшін қатаң протекционистік шаралар қабылданды. Барлық саяси партиялар мен кәсіподақтарға тыйым салынды, жемқорлық және саяси арандату үшін өлім жазасы қарастырылды. Ершадтың билікке келуі жалпы алғанда оңды бағыт ретінде қарастырылды, себебі Бангладеш ауыр экономикалық қиындықтарға тап болған еді. Елде азық-түлік тапшылығы күшті болды. Үкімет сондай-ақ 4 миллиард такаға жететін ауыр бюджет тапшылығына тап болды, ал Халықаралық валюта қоры Бангладеш өзінің кейбір қарыздарын төлемегенше, қосымша несие бермейтінін мәлімдеді. 1984 жылдың көп бөлігінде Ершад оппозициялық партиялардың әскери жағдай кезінде жергілікті сайлауға қатысуын талап етті. Алайда, оппозицияның қатысудан бас тартуы Ершадты бұл жоспардан бас тартуға мәжбүр етті. Ершад 1985 жылғы наурыз айында өзінің басшылығына қатысты ұлттық референдумда өзінің режиміне халықтың қолдауын іздеді. Ол сайлауға қатысушылардың аздығына қарамастан, үлкен басымдықпен жеңіске жетті. Екі айдан кейін Ершад жергілікті кеңес төрағаларын сайлауды өткізді. Үкіметке жақтас кандидаттар көпшілік лауазымдарды жеңіп алып, Президенттің амбициялық орталықсыздандыру бағдарламасын іске қосты. 1986 жылдың басында саяси өмір одан әрі либералданды, сондай-ақ үлкен қоғамдық митингтер өткізу құқығы сияқты қосымша саяси құқықтар қалпына келтірілді. Сонымен қатар, Ершадтың әскери жағдайдан өтуге арналған саяси құралы ретінде құрылған Джатия (Ұлттық) партиясы құрылды. Президент Зияның жесірі Бегум Халеда Зия басқаратын БНП бойкотқа қарамастан, 1986 жылғы мамыр айында парламенттік сайлау белгіленген уақытында өтті. Джатия партиясы Ұлттық Ассамблеядағы 300 орынның басым бөлігін жеңіп алды. Президент Мұжибтің қызы шейх Хасина Уаджид басқаратын Авами лигасының қатысуы сайлауда заңсыздықтар орын алды деген кең тараған айыптамаларға қарамастан, сайлауға сенімділік берді. Ершад армия штабының бастығы лауазымынан кетіп, қазан айына жоспарланған 1986 жылғы президенттік сайлауға дайындық мақсатында әскери қызметтен зейнеткерлікке шықты. Әскери жағдай әлі де күшінде екенін ескермеген БНП мен АЛ қарсылық білдірген кандидаттарды ұсынудан бас тартты. Ершад қалған кандидаттарды оңай жеңіп, дауыс берудің 84%-ын алды. Ершадтың үкіметі сайлауға қатысудың 50%-дан астамын мәлімдегенмен, оппозиция басшылары мен шетелдік баспасөздің көп бөлігі сайлауға қатысудың әлдеқайда төмен пайызын есептеп, дауыс берудің бұзылуы туралы мәлімдеді. 1986 жылғы қарашада оның үкіметі жетінші конституциялық түзету жобасын қабылдауға қажетті Ұлттық Ассамблеяның үштен екі көпшілігін жинады. Бұл Ершад пен оның режимін әскери билік жылдарында жасалған әрекеттер үшін сотталудан қорғады, сондай-ақ оппозициялық партиялар Ұлттық Ассамблеяда өздерінің сайланған орындықтарын иеленді. Алайда 1987 жылғы шілдеде үкімет жергілікті әкімшілік кеңестеріне әскери өкілдіктерді енгізу туралы даулы заң жобасын асығыс қабылдап алғаннан кейін, оппозиция Парламенттен шығып кетті. Заң жобасының қабылдануы оппозициялық қозғалысты қозғауға көмектесті, ол тез қарқын алды, бұл Бангладештің оппозициялық партияларын алғаш рет біріктірді. 1974 жылғы "Ерекше өкілеттіктер туралы" заңға сәйкес үкімет оппозиция белсенділерін тұтқындауға кірісті. Осы тұтқындауға қарамастан, оппозициялық партиялар наразылық шерулері мен бүкіл ел бойынша ереуілдерді ұйымдастыруды жалғастырды. 29 қарашада жоспарланған 72 сағаттық ереуілдің алдын алу үшін Ершад 27 қарашада төтенше жағдай режимін жариялады. Парламент 6 желтоқсанда таратылды, ал жаңа сайлау 1988 жылғы наурыз айына белгіленді. Конституцияның бастапқы секулярлық сипатына қайшы. 1989 жылға қарай жергілікті кеңес сайлаулары халықаралық байқаушылар тарапынан бұрынғы сайлаулардан гөрі аз зорлықпен және әділ өткені деп есептелді. Алайда, Ершадтың билігіне қарсылық 1990 жылдың соңына қарай жиі жалпы ереуілдер, студенттік наразылықтар, қоғамдық митингтер және құқық тәртібінің жалпы құлдырауы арқылы қайта күшейді. 1994 жылғы наурызда парламенттік сайлауға қатысты дау, оппозиция үкімет сайлауды бұрмалаған деп мәлімдеген, оппозицияның Парламентті мерзімізсіз бойкоттауына әкелді. Оппозиция Халеда Зияның үкіметінің отставкаға келуін және жалпы сайлауды бақылау үшін уақытша үкімет тағайындалуын талап ету үшін қайта-қайта жалпы ереуілдер ұйымдастырды. Достастық хатшылығының көмегімен дауды таратуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1994 жылғы желтоқсан айының соңында келісімге келуге жасалған тағы бір әрекет сәтсіз аяқталғаннан кейін, оппозиция Парламенттен жаппай кетті. Оппозиция үкіметтің отставкаға келуін күштеу үшін шерулер, демонстрациялар және ереуілдер науқанын жалғастырды. Шейх Хасинаның Авами лигасы сияқты барлық ірі оппозициялық партиялар 1996 жылғы 15 ақпанда жоспарланған жалпы сайлауды бойкоттауға уәде берді. 1996 жылғы наурыз айында, саяси жағдайдың ушығуына байланысты, отырған Парламент 1996 жылғы маусымда жаңа парламенттік сайлау өткізу үшін бейтарап уақытша үкіметтің билікке келуіне рұқсат беру үшін конституциялық түзетуді қабылдады.
Sattar was replaced by the chief justice A. F. M. Ahsanuddin Chowdhury. Lieutenant General Hussain Muhammad Ershad proclaimed martial law and became the Chief Martial Law Administrator. He appointed himself as the President of the Council of Ministers and the naval and air force chiefs as deputy martial law administrators. Ershad geared Bangladesh's foreign policy more towards the anti Soviet bloc. In 1983, Ershad assumed the presidency. Political repression was rife under Ershad's martial law regime. However, the government implemented a series of administrative reforms, particularly in terms of devolution. The eighteen districts of the country were divided into sixty four districts. The upazila system was also created. Among his major actions were to privatise the largely state owned economy (up to 70% of industry was in public ownership) and encourage private investment in heavy industries along with light manufacturing, raw materials, and newspapers. Foreign companies were invited to invest in Bangladeshi industry as well, and stiff protectionist measures were put in place to safeguard manufacturing. All political parties and trade unions were banned, with the death penalty to be administered for corruption and political agitation. Ershad's takeover was generally viewed as a positive development, as Bangladesh was in a state of serious economic difficulty. The country was facing significant food shortages. The government also faced a severe budget deficit to the tune of 4 billion takas, and the IMF declared that it would not provide any more loans until Bangladesh paid down some of its existing debts. During most of 1984, Ershad sought the opposition parties' participation in local elections under martial law. The opposition's refusal to participate, however, forced Ershad to abandon these plans. Ershad sought public support for his regime in a national referendum on his leadership in March 1985. He won overwhelmingly, although turnout was small. Two months later, Ershad held elections for local council chairmen. Pro government candidates won a majority of the posts, setting in motion the President's ambitious decentralisation programme. Political life was further liberalised in early 1986, and additional political rights, including the right to hold large public rallies, were restored. At the same time, the Jatiya (National) Party, designed as Ershad's political vehicle for the transition from martial law, was established. Despite a boycott by the BNP, led by President Zia's widow, Begum Khaleda Zia, parliamentary elections were held on schedule in May 1986. The Jatiya Party won a modest majority of the 300 elected seats in the National Assembly. The participation of the Awami League—led by the late President Mujib's daughter, Sheikh Hasina Wajed—lent the elections some credibility, despite widespread charges of voting irregularities. Ershad resigned as Chief of Army Staff and retired from military service in preparation for the 1986 presidential elections, scheduled for October. Protesting that martial law was still in effect, both the BNP and the AL refused to put up opposing candidates. Ershad easily outdistanced the remaining candidates, taking 84% of the vote. Although Ershad's government claimed a turnout of more than 50%, opposition leaders, and much of the foreign press, estimated a far lower percentage and alleged voting irregularities. In November 1986, his government mustered the necessary two thirds majority in the National Assembly to pass the seventh constitutional amendment bill, protecting Ershad and his regime from prosecution for actions taken under the years of military rule. and the opposition parties took their elected seats in the National Assembly. In July 1987, however, after the government hastily pushed through a controversial legislative bill to include military representation on local administrative councils, the opposition walked out of Parliament. Passage of the bill helped spark an opposition movement that quickly gathered momentum, uniting Bangladesh's opposition parties for the first time. The government began to arrest scores of opposition activists under the country's Special Powers Act of 1974. Despite these arrests, opposition parties continued to organise protest marches and nationwide strikes. In order to prevent a 72 hour strike planned for 29 November, Ershad declared a state of emergency on 27 November. Parliament was dissolved on 6 December, and fresh elections scheduled for March 1988. in contrast to the original secular nature of the Constitution. By 1989, the local council elections were generally considered by international observers to have been less violent and more free and fair than previous elections. However, opposition to Ershad's rule began to regain momentum, escalating by the end of 1990 in frequent general strikes, increased campus protests, public rallies, and a general disintegration of law and order. In March 1994, controversy over a parliamentary by election, which the opposition claimed the government had rigged, led to an indefinite boycott of Parliament by the entire opposition. The opposition also began a programme of repeated general strikes to press its demand that Khaleda Zia's government resign and a caretaker government supervise a general election. Efforts to mediate the dispute, under the auspices of the Commonwealth Secretariat, failed. After another attempt at a negotiated settlement failed narrowly in late December 1994, the opposition resigned en masse from Parliament. The opposition then continued a campaign of marches, demonstrations, and strikes in an effort to force the government to resign. All major opposition parties, including Sheikh Hasina's Awami League, pledged to boycott national elections scheduled for 15 February 1996. and in March 1996, following escalating political turmoil, the sitting Parliament enacted a constitutional amendment to allow a neutral caretaker government to assume power and conduct new parliamentary elections in June 1996.
Екінші уақытша үкімет (1996)
Бас судья Мұхаммед Хабибур Рахман елдің конституциялық уақытша үкімет жүйесі бойынша Бангладештің 1-ші Бас кеңесшісі болды. Осы кезеңде президент Абдурахман Бисвас генерал-лейтенант Әбу Салех Мұхаммед Насимді саяси қызметтеріне қатысты айыптаулар бойынша қызметтен босатып, оның жауап ретінде төңкеріс жасауға әрекет етуіне себеп болды. Босатылған әскери басшы Богра, Майменсинг және Джессор қалаларындағы әскерлерге Даккаға қарай жорыққа шығуға бұйрық берді. Алайда Савардың әскери қолбасшысы президентті қолдап, төңкерісші күштерді тоқтату мақсатында елордаға және оны қоршаған тас жолдарға танктарды орналастырды, сондай-ақ паромдық қатынасты тоқтатты. Генерал-лейтенант Насим кейін Дакка гарнизонында тұтқындалды. Бас кеңесші 1996 жылдың 12 маусымында еркін және әділ сайлау өткізді. Авами лигасы парламентте 146 орынмен ең көп дауыс алған партия болып шықты, одан кейін БНП 116 орынмен және Джатия партиясы 32 орынмен келді.
The chief justice Muhammad Habibur Rahman became the 1st Chief Advisor of Bangladesh under the country's constitutional caretaker government system. During this period, President Abdur Rahman Biswas sacked army chief Lieutenant General Abu Saleh Mohammad Nasim for alleged political activities, causing the general to attempt a coup in response. The sacked army chief ordered troops in Bogra, Mymensingh and Jessore to march towards Dhaka. However, the military commander of Savar sided with the president and deployed tanks in the capital and its surrounding highways, and also suspended ferry services, as part of operations to deter the coup forces. Lt Gen Nasim was later arrested in Dhaka Cantonment. The Chief Advisor successfully held free and fair elections on 12 June 1996. The Awami League emerged as the single largest party, with 146 seats in parliament, followed by the BNP with 116 seats and Jatiya Party with 32 seats.
Хасина әкімшілігі (1996-2001)
1996 жылғы маусымда өткен сайлауда Шейх Хасинаның Авами лигасы 300 орынның 146-сын жеңіп, көпшілік дауысқа жетпеді. Дегенмен, ол 1996 жылғы маусымда «Ұлттық келісім үкіметі» деп атаған үкімет құрды. 1999 жылғы маусымда БНП және басқа оппозициялық партиялар парламент отырыстарына қатысудан бас тарта бастады. Оппозициялық партиялар жалпыұлттық ереуілдердің санын көбейтті, 1997 жылы алты күндік ереуілден 1999 жылы 27 күнге дейін жетті. 1999 жылдың басында құрылған төрт партиялық оппозициялық одақ, үкімет оппозиция талап еткен шараларды қабылдамаса, парламенттік және жергілікті өкімет сайлауларын бойкоттайтынын мәлімдеді. Үкімет бұл шараларды қабылдамады, нәтижесінде оппозиция барлық сайлауды бойкоттады. Халида Зия Қытаймен стратегиялық серіктестік орнатып, Пекинмен қорғаныс ынтымақтастығы туралы келісімге қол қойды. 2001 жылғы тамыздағы уәдесіне және барлық сайлауды бақылаушы топтар сайлауды еркін және әділ деп жариялағандарына қарамастан, Шейх Хасина соңғы сайлауды айыптады, нәтижелерін мойындамады және парламентке бойкот жариялады. 2002 жылы ол партиясының депутаттарын парламентке қайтарды, бірақ 2003 жылғы маусымда Авами лигасы мемлекеттік министрдің Хасинаға қатысты сындарлы сөздеріне және парламент спикерінің бейтарап еместігіне наразылық білдіріп, тағы да парламенттен шығып кетті. 2004 жылғы маусымда АЛ парламентке қайтып келді, бірақ талаптарының ешқайсысы орындалмады. Олар 2005 жылғы маусымдағы бюджеттік сессияны бойкоттауды жариялағанға дейін парламентке жиі-жиі қатыспады. Халида Зияның басқаруы экономикалық өсімнің жақсаруымен, сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулармен және елдің секулярлық және консервативтік күштері арасындағы шиеленістің күшеюімен сипатталды. Авами лигасы басқаратын оппозицияға қарсы бірнеше саяси қылмыстар жасалды. 2004 жылы бұрынғы премьер-министр Шейх Хасина қастандықтан мүжілді. 2005 жылы Бангладештің Джамаатүл Муджахидин тобы бірнеше террористик шабуылдар жасады. Лига БНП мен Джамаатты радикализмнің өршуіне қатысқан деп айыптады. Бангладеш аумағын Солтүстік-Шығыс Үндістанның бүлікшілері пайдаланғаны туралы айыптауларға байланысты көршілес Үндістанмен қарым-қатынас нашарлады.
Sheikh Hasina's Awami League won 146 of 300 seats in the June 1996 elections, just short of a majority. However, with the support of Jatiya party she formed what she called a "Government of National Consensus" in June 1996. In June 1999, the BNP and other opposition parties again began to abstain from attending Parliament. Opposition parties staged an increasing number of nationwide general strikes, rising from six days of general strikes in 1997 to 27 days in 1999. A four party opposition alliance formed at the beginning of 1999 announced that it would boycott parliamentary by elections and local government elections unless the government took steps demanded by the opposition to ensure electoral fairness. The government did not take these steps, and the opposition subsequently boycotted all elections. Khaleda Zia also developed a strategic partnership with China and signed a Defense Cooperation Agreement with Beijing. Despite her August 2001 pledge and all election monitoring groups declaring the election free and fair, Sheikh Hasina condemned the last election, rejected the results, and boycotted Parliament. In 2002, however, she led her party legislators back to Parliament, but the Awami League again walked out in June 2003 to protest derogatory remarks about Hasina by a State Minister and the allegedly partisan role of the Parliamentary Speaker. In June 2004, the AL returned to Parliament without having any of their demands met. They then attended Parliament irregularly before announcing a boycott of the entire June 2005 budget session. Khaleda Zia's administration was marked by improved economic growth, corruption allegations and growing rifts between the country's secular and conservative forces. A series of high profile assassinations targeted the Awami League led opposition. Former Prime Minister Sheikh Hasina narrowly escaped an assassination attempt in 2004. The Jamaatul Mujahadeen Bangladesh launched several terrorist attacks in 2005. The League accused the BNP and Jamaat of having complicity in the rise of militancy. Relations with neighbouring India deteriorated over allegations that Bangladeshi territory was allowed to be used by Northeast Indian insurgents.
Төртінші уақытша режим (2006-2008 жылдар)
БНП-ның өкілеттігі аяқталғаннан кейін ауқымды саяси дағдарыс басталды, себебі Авами лигасы басқаратын коалиция Бас кеңесші лауазымына бейтарап кандидатты талап етті. Апталар бойы жалғасқан ереуілдер, наразылықтар мен блокадалар елді парализге түсірді. Президент Иажуддин Ахмед Бас кеңесші міндетін атқарды, бірақ оппозицияның алдағы сайлаудың бұрмалануына қатысты алаңдаушылығын сейілте алмады. Бангладеш баспасөзі президентті БНП-ның ықпалында әрекет еткен деп айыптады. Әскерилер азаматтық әкімшілікке көмекке жіберілгеніне қарамастан, зорлық-зомбылық акциялары тоқтамады. 2007 жылдың 11 қаңтарында президент Ахмед төтенше жағдай жариялады және әскерилердің, әсіресе армия бас қолбасшысы генерал Моин У Ахмедтің қысымымен Бас кеңесші лауазымынан кетті. Орталық банктың бұрынғы басқарушысы Фахруддин Ахмед Бас кеңесші болып тағайындалды, ал кабинет көптеген технократтармен қайта құрылды. Әскери қолдауға ие болған уақытша үкімет сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес бастады, оның нәтижесінде 160-тан астам саясаткер, кәсіпкер және бюрократ, соның ішінде бұрынғы премьер-министрлер Халида Зия мен Шейх Хасина, сондай-ақ Халиданың екі ұлы тұтқындалды. 2007 жылдың тамызында Дака университетінде студенттер демократияны қалпына келтіруді талап етіп наразылық акцияларын ұйымдастырды, бірақ олар коменданттық сағатпен басылды. Халида мен Хасина 2008 жылы босатылды. Төтенше жағдай екі жылға созылды. 2008 жылғы желтоқсан айында өткен жалпы сайлауда Авами лигасы басқаратын коалиция, соның ішінде Джатия партиясы да, үлкен жеңіске жетті.
A major political crisis erupted after the end of the BNP's tenure, as the Awami League led coalition demanded a neutral candidate for Chief Advisor. Weeks of strikes, protests and blockades paralysed the country. President Iajuddin Ahmed assumed the responsibilities of Chief Advisor but failed to allay the fears of the opposition of an impending rigged election. The Bangladeshi press accused the president of acting under the influence of the BNP. Violent protests continued even as the military was deployed in aid of civil administration. On 11 January 2007, a state of emergency was declared by President Ahmed, who resigned from the office of chief advisor under widely reported pressure from the military, particularly the army chief General Moeen U Ahmed. The former governor of the central bank, Fakhruddin Ahmed, was appointed as the Chief Advisor and the cabinet was reshuffled with many technocrats. The military backed caretaker government started an anti corruption drive, which saw the arrest of over 160 politicians, businessmen and bureaucrats, including former prime ministers Khaleda Zia and Sheikh Hasina, as well as Khaleda's two sons. Student protests in Dhaka University demanded the restoration of democracy in August 2007, but were suppressed by a curfew. Khaleda and Hasina were released in 2008. The state of emergency lasted for two years. The December 2008 general election saw a landslide victory for the Awami League led coalition, which also included the Jatiya Party.
Хасина әкімшілігі (2009 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
Билікке келгеннен кейін екі ай ішінде Шейх Хасинаның екінші үкіметі БДР көтерілісіне тап болды, бұл әскери бөлімдермен шиеленісті тудырды. Хасина көтерілісшілер мен әскерилердің наразылығынан туындаған қауіп-қатерге қарсы күресті. Ол 1971 жылғы геноцидтің аман қалған бенгалдық исламшылдармен байланысты адамдарды соттау үшін халықаралық қылмыстық трибуналды құрды. Трибуналдың әділдігі мен бейтараптығына сын айтылды. Терроризмге қарсы күрес көршілес Үндістанмен қарым-қатынасты жақсартты. Бангладеш пен Үндістан аймақтық байланыс пен саудаға көбірек назар аударды. 2010 жылы Бангладеш Жоғарғы Соты конституцияның негізгі қағидасы ретінде секуляризмді қайта бекітті. Соғыс қылмыстары трибуналы 2013 жылғы наурызда Шахбаг наразылықтарында көрініс тапқан секуляризмді қолдау үшін қоғамдық пікірді жұмылдырды. Оған жауап ретінде 2013 жылғы мамырда «Хефазат-е-Ислам» тобының жетекшілігімен ірі ислами жұмылдыру өтті. Лига мен БНП арасындағы қатал тартыс, көбінесе «Бегумдар шайқасы» деп аталады, жалғасуда. Хасина үкіметі конституцияға 15-ші түзету арқылы уақытша үкімет институтын жойды. Бұл қадамды БНП сайлау процесін Лиганың пайдасына бұрмалау әрекеті ретінде қарады. 2013 жылы Жоғарғы Сот «Джамаат-е-Ислами» партиясын конституцияны бұзады деген сылтаумен тіркелуден және сайлауға қатысудан тыйым салды. Жалпы сайлауға дейін Лига, БНП және «Джамаат» арасындағы көшедегі зорлық-зомбылық күшейді. 2014 жылы БНП жалпы сайлауды бойкоттады. Сайлауды АҚШ, Ұлыбритания, Еуропалық Одақ және Біріккен Ұлттар Ұйымы сынға алды. Шейх Хасина үшінші рет премьер-министр болып сайланды. 2015 және 2016 жылдары Бангладеште азшылықтар мен дінсіздерге бағытталған қастандықтар көбейді. 2016 жылғы шілдеде қарулы адамдар бір жоғары деңгейлі мейрамхананы қоршап алғаннан кейін елдегі ең ауыр террористик шабуылда 20 адам қаза тапты. «Ирак және Левант Ислам мемлекеті» көптеген шабуылдарға жауапкершілікті мойындады, бірақ Хасина үкіметі жергілікті террористік ұйымдардың кінәлі екенін мәлімдеді. 2017 жылы елге рохинджа босқындарының жаңа толқыны келді. 2017 жылғы тамыздың басында Мьянма қауіпсіздік күштері Солтүстік Рахин штатында рохинджаларға қарсы «тазалау операцияларын» бастады – мыңдаған рохинджаларды өлтірді, мыңдаған адамдарды қатыгездікпен ұрып-сапқылады және жүз мыңдаған адамдарды Бангладешке қарай қуды. Конфликттің алғашқы төрт аптасында 400 000-нан астам рохинджа босқыны (Мьянмадағы қалған рохинджалардың шамамен 40%) елден қашып, үлкен гуманитарлық дағдарыс тудырды. Мьянма мен Бангладеш үкіметтері 2017 жылғы 23 қарашада рохинджа босқындарын Рахин штатына қайтару туралы өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойды. Алайда, онжылдықтың соңына дейін Бангладеште 740 000-нан астам босқын қалды, бұл елдің экономикасы мен инфрақұрылымына қысым жасады. 2018 жылғы жалпы сайлауда Шейх Хасина басқаратын Авами лигасы тағы да үлкен жеңіске жетті. Оппозицияның әлсіздігіне, негізгі көшбасшылары түрмеде немесе эмиграцияда болуына байланысты, сайлауда зорлық-зомбылық пен дауыс беру процесіне араласу туралы айыптаулар орын алды. Алайда, бұл Авами лигасы үкіметіне тұрақтылықты және ел үшін маңызды инфрақұрылымдық жобаларды, соның ішінде Падма көпірін және Дака метрополитенін аяқтау мүмкіндігін берді. 2024 жылғы қаңтарда премьер-министр Шейх Хасина Бангладештің негізгі оппозициялық Бангладеш Ұлттық партиясы бойкоттаған даулы жалпы сайлауда төртінші рет қатарынан жеңіске жетті.
Within two months of assuming office, Sheikh Hasina's second government faced the BDR Mutiny, which provoked tensions with sections of the military. Hasina successfully tackled the threat from mutineers and enraged elements in the military. She formed the international crimes tribunal to prosecute surviving Bengali Islamist collaborators of the 1971 genocide. The tribunal has criticism over its fairness and impartiality. An anti terror crackdown dramatically improved relations with neighbouring India. Bangladesh and India have increasingly focused on regional connectivity and trade. In 2010, the Supreme Court of Bangladesh reaffirmed secularism as a fundamental principle in the constitution. The war crimes tribunal mobilised public opinion in favour of secularism, which was manifested in the March 2013 Shahbag protests. In response, a huge Islamist mobilisation also took place led by the Hefazat e Islam group in May 2013. The intense bickering between the League and BNP, often dubbed the Battle of the Begums, has continued. The Hasina government abolished the provision of caretaker government in the constitution through the controversial Fifteenth Amendment. The move was seen by the BNP as an attempt to corrupt the election process in favour of the League. In 2013, the hard line, right wing, Islamic party, Jamaat e Islami was banned from registering and therefore contesting in elections by the High Court, citing their charter violates the constitution. Street violence between the League, BNP and the Jamaat intensified in the run up to the general election. In 2014, the general elections were boycotted by the BNP. The elections were criticized by the United States, United Kingdom, European Union and the United Nations. Sheikh Hasina was sworn in for a third tenure as prime minister. In 2015 and 2016, Bangladesh saw increasing assassinations targeting minorities and secularists. The country's worst terrorist attack saw the death of 20 people after an upmarket restaurant was sieged by gunmen in July 2016. The Islamic State of Iraq and Levant has claimed responsibility for many of the attacks, although the Hasina government insists local terror outfits are more likely to be responsible. In 2017, the country faced fresh challenge from incoming Rohingya refugees. Starting in early August 2017, the Myanmar security forces began "clearance operations" against the Rohingya in northern Rakhine state – killing thousands of Rohingya, brutalizing thousands more, and driving hundreds of thousands out of the country into neighboring Bangladesh. In the first four weeks of the conflict, over 400,000 Rohingya refugees (approximately 40% of the remaining Rohingya in Myanmar) fled the country (chiefly to Bangladesh) creating a major humanitarian crisis. The governments of Myanmar and Bangladesh signed a memorandum of understanding on 23 November 2017 regarding the repatriation of Rohingya refugees to Rakhine State. However, till the end of the decade over 740,000 refugees remained in Bangladesh creating pressure on the country's economy and infrastructure. The 2018 General elections brought another landslide victory for the Awami League led by Sheikh Hasina. While the opposition was already weak due to key leaders being in either jail or exile, the elections were further marred by violence and claims of vote rigging. However, this gave the Awami League Government stability and opportunity to complete key infrastructure projects for the country including the Padma Bridge and the Dhaka Metro Rail. In January 2024, Prime Minister Sheikh Hasina secured her fourth straight term in Bangladesh's controversial general election, which was boycotted by the main opposition Bangladesh Nationalist Party.
Читтагонг таулары аймағындағы қақтығыс
Читтагонг таулы аймағы – Бангладештің Мьянмамен және Солтүстік-Шығыс Үндістанмен шектесетін оңтүстік-шығыс таулы шекарасы. Бұл аймақ Британдық Бенгалия билігінде автономия құқығына ие болған. Пакистан оның автономиялық мәртебесін жойды және аймақтың жергілікті халқын қоныстандырған даулы Каптаи су тоғанын салды. Бангладеш тәуелсіздік алғаннан кейін Шейх Мүжибур Рахман үкіметі бенгал ұлтшылдығын қабылдаған конституцияны қабылдады, ол елдің этникалық азшылықтарын мойындаудан бас тартты. Таулы аймақтан сайланған парламент депутаты Манабендра Нараян Ларма аймақтың жергілікті халқының конституциялық құқықтарын тануды талап етті. Ол Бангладеш Конституциялық Ассамблеясында елдің ұлттық анықтамасы ретінде "бангладеши" терминін қолдануды талап етіп, маңызды сөз сөйледі, бенгал тілін емес. 1970-ші және 1980-ші жылдары үкімет бенгал халқымен келісімге келуге тырысты. Бұл әрекеттерге тау тайпалары қарсылық көрсетті және көршілес Үндістанның жасырын қолдауымен "Шанти Бахини" атты партизандық күшін құрды. Тайпалық қарсылық қозғалысының нәтижесінде, Бангладеш үкіметтері таулы аймақты әскерилендірілген аймаққа айналдырды. Ұзақ жылдар бойығы тәртіпсіздіктерден кейін Бангладеш үкіметі мен тайпа басшылары арасында Читтагонг таулы аймағының бейбіт келісіміне қол қойылды, ол үш таулық округтің сайланған кеңесіне шектеулі автономия берді.
The Chittagong Hill Tracts is the south eastern mountainous frontier of Bangladesh with Myanmar and Northeast India. The area enjoyed autonomy under British Bengal. Its autonomous status was revoked by Pakistan, which built the controversial Kaptai Dam that displaced the area's indigenous people. When Bangladesh became independent, the government of Sheikh Mujibur Rahman adopted a Bengali nationalist constitution, which denied recognition of the country's ethnic minorities. Manabendra Narayan Larma, a member of parliament form the hill tracts, called for constitutional recognition of the indigenous people of the area. He gave a notable speech at the Constituent Assembly of Bangladesh demanding the use of "Bangladeshi" as the country's nationality definition, instead of Bengali. During the 1970s and '80s, there were attempts by the government to settle with the Bengali people. These attempts were resisted by the hill tribes, who, with the latent support of neighbouring India, formed a guerrilla force called Shanti Bahini. As a result of the tribal resistance movement, successive governments turned the Hill Tracts into a militarised zone. Following years of unrest, the Chittagong Hill Tracts Peace Accord was formed between the government of Bangladesh and the tribal leaders which granted a limited level of autonomy to the elected council of the three hill districts.