Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эйнр Эйндридсон Тамбарскельфир (шамамен 980 ж. 1050) (Ескі норвегиялық: Einarr Þambarskelfir, Қазіргі норвегиялық: Einar Tambarskjelve) - XI ғасырдағы ықпалды норвегиялық ақсүйек және саясаткер. Ол Олаф Харальдсонға қарсылық білдірген феодалдарды басқарды. Снорри Стурлусонның "Хеймскрингла" атты еңбегінде оған бірнеше рет сілтеме жасалған. Оның фамилиясы, Тамбарскельфир, екі түрлі түсіндірмеге ие. Біріншіден, ол "жарық" дегенді білдіретін "жарық" сөзінен алынған. Осылайша, аты ұзын садақ шеберін білдіреді. Екіншісі, ол "аяқ" дегенді білдіретін "аяқ" сөзінен шыққан, әрі ол "аяқпен ойнаған" деп аударылады, бұл оның дене бітіміне әсер етпеуі керек. Немесе ол "аяқ" қасы болуы мүмкін.
Einar Eindridesson Thambarskelfir (c. 980–c. 1050) (Old Norse: Einarr Þambarskelfir, Modern Norwegian: Einar Tambarskjelve) was an influential Norwegian noble and politician during the 11th century. He headed the feudal lords in their opposition to Olaf Haraldsson. Several references are made to him in Snorri Sturluson's Heimskringla. His cognomen, Thambarskelfir, has two strongly differing explanations. One is that it is derived from , meaning "shaking bowstring". Thus, the name suggests a master of the longbow. The other is that it is derived from , meaning "belly", and that it translates to "wobbly belly", surely an unflattering reflection of his physical build. Or it could be the “belly” of the bow.
Олаф Харальдсонның билігі
Патша Олаф Триггвасон шайқас кезінде жоғалып кетті, бірақ оның денесі Сволдер шайқасынан кейін табылмады. Алайда, Эйнар аман қалып, келесі онжылдықтарды саяси сулардың өзгеруі арқылы өткізді. Эйнар Ерлинг Скьяльгссонмен бірге 1016 жылы Несжар шайқасында Олаф Харальдссонға қарсы Ладе ері Свейнн Хаконарсонды қолдады. Свенн соғыстан кейін елден қашып кетуге мәжбүр болса, Эрлинг жаңа патшамен қиын одаққа қосылуға мәжбүр болды, ал Эйнарға еш зақым келмеді. Ол Мелхусқа қайтып оралып, патшаның қарсыласы болып қалды. Сондықтан да 1028 жылы даниялықтардың Олаф Харальдсонды құлатуға тырысқанында, ол оларды қолдады. Алайда ол Штиклестад шайқасында шаруалар әскеріне қосылмаған. Бұл есептеуден гөрі сәттілікке байланысты болды. Олафтың Тронделагта болғаны туралы хабарлар шыққанда, Эйнар Англияда болды, ол Англия-Дания королі Кнут Ұлыға саяси сапармен барды. Алайда бұл қадамның пайдасы көп болды. Стиклестадтан кейін көптеген норвегиялық ақсүйектер король Кнут оларды өзінің орнына Норвегияның билеушілері етіп тағайындауға уәде бергенін сезінді. Эйнар Тэмбарскельфир Олафтың ең ескі қарсыласы болғандықтан, оның табиғи таңдау болатынын күтті. Алайда, англо-дандық патша оның орнына өзінің ұлы Свейнді вице-король етіп тағайындады, іс жүзінде оның анасы Эльфгифуны өзінің жақында қол жеткізген жеріне жауапты етті. Бұл Айнарды қатты ашуландырды.
King Olaf Tryggvason disappeared during the battle, though his corpse was never found after the Battle of Svolder. Einar, however, survived, and spent the next decades maneuvring through shifting political waters. Einar, together with Erling Skjalgsson, supported Lade jarl Sveinn Hákonarson against Olaf Haraldsson at the Battle at Nesjar in 1016. While Sveinn had to flee the country after the battle, and Erling was forced to join an uneasy alliance with the new king, Einar remained unscathed. He returned to Melhus and remained an opponent of the king. Therefore, when Danish influences sought to overthrow Olaf Haraldsson in 1028, he supported them. However, he did not join the peasants' army at the Battle of Stiklestad. This was more due to luck than calculation – when news of Olaf's presence in Trøndelag broke, Einarr was in England, making a political visit to the Anglo Danish King Cnut the Great. However, this move would later pay off handsomely. After Stiklestad, many Norwegian noblemen felt that King Cnut had promised to install them as rulers of Norway in his place. Einar Thambarskelfir expected that he would be the natural choice, being the oldest opponent of Olaf. However, the Anglo Danish king instead made his son Svein a viceroy, in effect placing his mother Ælfgifu in charge of his recent conquest. This greatly infuriated Einar.
Билікке көтерілу
Свенн Кнутсонның билік етуі кезінде оған қысым күшейген сайын, Эйнар өзінің ең үлкен саяси шеберлігін жасады. Ол Гардарикиге (кейін Ресей) барып, Олафтың он бір жасар заңсыз ұлы Магнусты (кейін "Жақсы" деп аталды) тапты. Ол Стиклестадтың бұрынғы шаруа әскерінің басшысы Калв Арнесонмен саяси одақ құрып, марионетка король Магнус пен Ұлы Кнуттың ұлы Хартакнуттың арасында келісімге келді. Осылайша, Эйнар Норвегияның іс жүзіндегі билеушісі болды, егер ол өзі Магнустың әкесімен Стиклестадта шайқасқан болса, ол бұл сәтте ешқашан ұстай алмас еді. Калв Арнесон мен Торир Хунд, екі ақсүйек, екеуі де маңызсыз болып кетті; соңғысы, мүмкін, киелі патшаны өлтіргені үшін кешірім іздеу үшін Иерусалимге баруға мәжбүр болды. Магнус жасы ұлғайған сайын біраз билікті өз қолына алса, Эйнар өзінің билігі кезінде өте ықпалды тұлға болып қала берді.
As the pressure grew more intense on him during Sveinn Knutsson's viceroy reign, Einar made his greatest political masterstroke. He traveled to Garðaríki (later Russia), where he found Olaf's eleven year old illegitimate son Magnus (later dubbed 'the Good'). Forming a political alliance with former Stiklestad peasant army leader Kalv Arnesson, he then proceeded to broker an agreement between the puppet king Magnus and the newly installed Danish ruler, Harthacnut, son of Cnut the Great. Thus, Einar became the de facto ruler of Norway, a position he at this point never could have held if he himself had fought Magnus's father at Stiklestad. Kalv Arnesson and Thorir Hund, two nobles who did, both faded out into insignificance; the latter perhaps forced to go to Jerusalem in search of forgiveness for killing the holy king. While Magnus did assume some power as he grew older, Einar remained a very influential figure throughout his reign.
Ауаның өзгеруі
Алайда 1045 жылы Ейнардың сәттілігі бітті. Осы кезде Олаф Харальдссонның туғаннан туған ағасы Харальд Сигюрдсон, кейіннен Хардрада ("қатаң билеуші") деп аталды, Константинополде әскери қолбасшы ретінде жинаған үлкен байлығымен оралды. Бұрынғы монарх Харальд Пейрхейр орнатқан мұрагерлік заңдарға сәйкес, Харальд таққа заңды түрде дәулет білдірді, ол бұл талапты алға қоюдан тартынбады. 1046 жылы Магнус Айнардың кеңесінен бас тартып, Харальдтың өзінің экономикалық күшін әскери билікке айналдыратынын ойлап, Харальдқа ортақ монарх болуға рұқсат берді. Бір жылдан кейін Магнус қайтыс болып, ерік-жігері мықты Харальд жалғыз монарх болды. Харальд билікті орталықтандыруға бел буған, ал айтысып жүрген ақсүйектер мен шаруа басшыларына шыдамдылық танытпаған. Осылайша, ол да дәл осындай қатаң шешім қабылдаған Эйнар Тамбарскельфирмен соқтығысу бағытына түсіп қалады. Осыдан кейін қақтығыс басталып, азамат соғысы басталады, ал Эйнар халыққа танымал емес және қатыгез Харальдқа қарсы тағы бір шаруалар әскерін құра бастады. Алайда бұл жұмыс аяқталмай тұрып, Харальд татуласуға тырысқандай көрінді. Ол Эйнардан Нидаростағы фермасында кездесуді сұрады, сонда екеуі отырыс жасап, келісімге келуі мүмкін еді. Әрине, Харальдтың мұндай ниеті болған жоқ. Ол өзінің қолдауы тым күшті болып кетпес бұрын, Эйнарды алып тастау керек деп шешті. Осылайша, патшаның фермасына жеткенде, Эйнар мен оның ұлы Эйндридті өлтіреді. Оның жесірі Берглот Хоконсдаттер әскер жинап, патшаның қожалығына қастандық үшін кек алу үшін шабуыл жасады, бірақ патша одан қашып құтылуға тырысады.
However, around 1045 the aging Einar ran out of luck. At this point, Olaf Haraldsson's half brother Harald Sigurdsson, later dubbed Hardrada (roughly "harsh ruler"), returned with a vast fortune amassed as a military commander in Constantinople. According to the succession laws put in place by the earlier monarch Harald Fairhair, Harald had a legitimate claim to the throne, a claim he did not hesitate to put forward. Fearing that Harald would turn his economic power into military power, Magnus against Einar's advice let Harald become joint monarch in late 1046. Only a year later, Magnus died, and the strong willed Harald became sole monarch. Harald was determined to centralize power, and had little patience with the quarreling nobles and peasant leaders. Thus, he was bound to end up on a collision course with the equally determined Einar Thambarskelfir. Conflict ensued, threatening civil war, and Einar began raising another peasants' army against the increasingly unpopular and tyrannical Harald. However, before this work was completed, Harald appeared to seek reconciliation. He asked Einar for a meeting at his farm in Nidaros, so that the two could sit down and broker an agreement. Harald, of course, had no such intentions. He had decided that Einar had to be removed before his support was too powerful. Thus, when arriving at the king's farm, Einar and his son Eindride were assassinated. His widow Bergljot Håkonsdatter raised an army and attacked the king's farm to avenge the murder, but the king manage to escape her.
Бағалау
Сагаға сәйкес, Эйнар Тамбарскельфир 1031 жылы Олафты құтқарып, 1035 жылы Магнусты Норвегияның регенті ретінде қалпына келтіруде маңызды рөл атқарды. Эйнар Тамбарскельфирдің өлімі Норвегияның ортағасырлық саясатының екі маңызды дәуірін аяқтады. Біріншіден, ол Лейдтер отбасының соңғы мүшесі, ол осы деңгейдегі саяси рөлді атқарады. Екіншіден, ол Норвегияда билікке талапкерлік танытпастан, Харальд Пәліштің мұрагерлік заңдарына негізделген билікке ұмтылған соңғы дворян. Осы кезден бастап барлық ықтимал патшалар - олардың ежелгі патшамен қарым-қатынасы қаншалықты күмәнді болса да - Харальд Пейрхейрден тараған деп мәлімдейді.
According to the saga, Einar Thambarskelfir played a crucial role both in terms of the sanctification of Olaf in 1031 and in the restoration of Magnus as Norwegian regent in 1035. The death of Einar Thambarskelfir concludes two important eras of Norwegian medieval politics. Firstly, he is the last of the Lade family to play a political role at this level. Secondly, he is also the last nobleman to seek power in Norway without a claim based on the succession laws of Harald Fairhair. From this point on, all potential kings – however dubious their alleged relation to the ancient king – would claim to be descended from Harald Fairhair.
Мұра
Тронделаг округінің Мелхус муниципалитетінің гербінде Skaun-дың әйгілі басшысы және садақшысы Эйнар Тамбарскельфирді бейнелейтін садақшы бейнеленген.
The coat of arms of Melhus municipality in Trøndelag county shows an archer, symbolizing the famous chief and archer from Skaun, Einar Thambarskelfir.
Басқа дереккөздер
Фергюсон, Роберт. Викингтер: тарих (Нью-Йорк қаласы: Пингвин тобы. 2009)
Ferguson, Robert. The Vikings: A History (New York City: Penguin Group. 2009)