Кіріспе

Өсімдік түрі

Asphodelus albus, жалпы атауы ақ асфодель – Asphodelus туысына жататын көп жылдық шөптесін өсімдік.

Сипаттама

Ақ асфодельдің биіктігі 5 метрге жетеді. Жалпақ сабақ етті, қалың тамырлармен (жерорталық сабақтармен) қолдалады. Сабақтың түбінен шығатын жапырақтары ойыс тәрізді және көгілдір жасыл (балауызды қабықпен жабылған), шамамен ені және ұзындығы болады. Ақ түсті екі жынысты гүлдері құбыр тәрізді, диаметрі алты сопақ жапырақшалы. Гүлдеу мерзімі сәуірден маусымға дейін созылады. Жұмыртқа пішіндес сары-жасыл тұқымдық қапшықтары әдетте ұзындығында болады.

Кіші түрлер

Asphodelus albus subsp. carpetanus Z. Díaz & Valdés
Asphodelus albus subsp. delphinensis (Gren. & Godr.) Z. Díaz & Valdés
Asphodelus albus subsp. occidentalis (Jord.) Z. Díaz & Valdés
Asphodelus albus subsp. villarsii (Verl. ex Billot) I. Richardson & Smythies

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл өсімдік Жерорта теңізі аймағына тән. Ол көбінесе Испанияның орталық бөлігіндегі шалғынды далалар мен бұталы жерлерде, Францияның оңтүстік-батысында және Оңтүстік Альп таулары бойымен Батыс Балқанға дейін, белгілі бір биіктікке дейін таралған. Сондай-ақ, Африка құрлығында, негізінен Ливия аумағында кездеседі. Ізашардың жоғары құрамы бар топырақтар қолайлы.

Мәдениетте

Ақ асфодель – асфодель шалғысының ерекше белгісі. Көне Грецияда ақ асфодель қайғы мен өліммен байланысты болған. Көне Грецияда ақ асфодельдің тамырлары негізгі тағам ретінде қолданылған: Үлкен Плинийдің мәліметінше, бір өсімдікте 80-ге дейін түйір пайда болуы мүмкін. Шарль де Леклюз бір өсімдікке 200 түйір бекітілгенін жазған. Теофраст қуырылған сабағы мен тұқымдарын да тамақ ретінде пайдалануға болатынын айтқан. Асфодель Эпименидтің өмірін ұзартқан деп есептеледі. 1887 жылы «Макмиллан» журналында сипатталған Грециядағы қабірлерге асфодель отырғызу салты, өлгендерге тамақ беру мақсатында болған болуы мүмкін. Ол 1551 жылы Англияда декоративтік өсімдік ретінде таныстырылды, ал 1887 жылы «Алжирде алкоголь өндірісі үшін кеңінен қолданылған».