Кіріспе

жоқ Венесуэлада 2006 жылғы 3 желтоқсанда 10 қаңтарда басталатын алты жылдық мерзімге президентті сайлау үшін президенттік сайлау өткізілді. Бұл бәсекеде ең алдымен президенттік билікті билеген Уго Чавес пен Зулия губернаторы Мануэль Росалес және оппозициялық партия "Жаңа дәуір" арасында болды. 2004 жылы референдумда жеңіске жеткеннен кейін, президент Чавес 2006 жылы екінші толық мерзімге қайта сайлануға үміттенді. Оппозиция алғашқы сайлауды өткізбеді, оның орнына кандидаттар ең үлкен штаттың (Зулия) губернаторы Мануэль Росалеске қолдау көрсету туралы консенсусқа келді. Чавес жоғары танымалдылықтан пайдаланып, сайлау науқаны барысында көпшілік пікірлер бойынша алдыңғы орында болды. Ол 1947 жылғы сайлаудан бері халық дауысының ең үлкен пайызына қарай және Венесуэла тарихында ең үлкен дауыс алуымен қайта сайланды.

Қайтарып алынған үміткерлер

Jesús Caldera Infante FOGADE-тің бұрынғы президенті, Жаңа прогрессивті альянсты білдіреді. 29 қарашада ол кандидатурасын алып тастап, Росалесті қолдады. Бенджамин Раусео жаңадан құрылған "ПИЕДРА" партиясының қолдауымен стенд-ап комедианты. Сайлауға үш апта қалғанда, ол сайлау алдындағы уәдесіне сәйкес (егер ол пікір сауықтыруда бірінші немесе екінші орынға ие болмаса, орнынан түсуге дайын) өзінің кандидатурасын алып тастады, бірақ ол Чавестің не Росалестің жақтауына қол қоймады, әрі өзінің жақтастарына екеуіне де дауыс беруді тапсырды.

Алдын ала сайлау

Оппозиция басшылары бір кандидатты қалай таңдау керектігін талқылады. "Азаттық бірінші" партиясының мүшесі Хулио Борхес 2006 жылдың тамызында бастауыш сайлау өткізуді ұсынды. Азаматтық қоғамның "Сумате" ұйымы 2006 жылдың 13 тамызында өтетін алғашқы сайлауға 2006 жылдың желтоқсан айында өтетін президент сайлауына оппозиция кандидатын таңдау үшін процедураларды ұсынды. Кандидаттардың арасында: Мануэль Росалес (Жаңа дәуір), Теодоро Петков (тәуелсіз), Серхио Омар Кальдерон (Copei), Вилиам Охеда (Un Solo Pueblo), Сесилия Соса (Федералды республикалық партия), Энрике Техера Пари (тәуелсіз) және Висенте Брито (республикалық қозғалыс). Басты кандидаттар Хулио Борхес пен Теодоро Петков, пікір сауықтырудың қолдауына сүйене отырып, Мануэль Росалеске қолдау көрсету үшін алдын ала кандидатурадан бас тартуға келісті. Отыздан астам саяси және азаматтық ұйымдар Росалеске қолдау білдірді. Демократиялық әрекеттердің кәсіподақ бюросы, сондай-ақ оның аймақтық құрамдас бөліктері мен көптеген партия басшылары желтоқсандағы сайлауда жалғыз оппозициялық кандидатты қолдайтынын мәлімдеді. 9 тамызда Сумат 13 тамыздағы алғашқы сайлау өткізілмейтінін мәлімдеді, өйткені кандидаттар Мануэль Росалесті жалғыз оппозициялық кандидат ретінде қолдауға шешім қабылдады. Мария Корина Мачадо "алғашқы бастама өзінің мақсатына жетті және Сумат таза сайлау және азаматтардың құқықтарын құрметтеу үшін жұмыс істеуді жалғастыра береді" деді.

Чавес

Чавестің сайлауалды кампаниясының жетекшісі Рафаэль Лакава бұл кампания Венесуэланың ұлттық егемендігін қорғау және әлемдегі бейбітшілікті нығайту бағытында жүргізілетінін айтты. Unión Radio хабарлауынша, Лакава науқанның тақырыбы "елдің Солтүстік Американың отаршысы болуына жол бермеу" болуы тиіс екенін айтты. Associated Press агенттігінің хабарлауынша, Чавес өзінің сайлауалды науқанын "Вашингтонның желтоқсанда өтетін президент сайлауын бұзып, Венесуэланың тұрақсыздығын бұзуға тырысып жатқанын ескертіп" бастады. El Universal басылымы Чавестің "Бұл сайлау процесінде тек екі кандидат бар, олар Уго Чавес пен Джордж Буш" дегенін жазды. Чавес, егер сайланса, 2004 жылғы референдумдағыдай петицияларға қол қоюдың қажеті жоқ, 2010 жылы мерзім ортасында референдум өткізуді жеке өзі шақырамын деп уәде берді, ол референдумда жеңіске жетіп, халықтан конституцияға мерзімсіз қайта сайлауды енгізуді сұраймын деп уәде берді. 26 қарашада Чавес өзінің соңғы митингісін Каракаста өткізді. Рейтер агенттігі жүз мыңдаған адам қатысқанын болжады. Чавестің жақтастары бірнеше көшеде жиналды.

Розальдер

Росалес өзінің үкіметтік бағдарламасының арқауы әлеуметтік арена болуы тиіс екенін айтып, ол "салауатты және жақсы анықталған" бағдарлама болады, оның ішінде "мұнай табысының екі ось арқылы әділ бөлінуі" бар жұмыссыздарға ең төменгі жалақы және кембағалдарға тікелей үлесі ". Соңғысы "Ми Негра" деп аталады, бұл - мұнай өнеркәсібінің пайдасының 20% -ын ай сайынғы депозиттермен кедейлерге берілетін дебеттік карта. Дегенмен, сауалнамаға сәйкес, Венесуэла халқының 59% Ми Негра бағдарламасын қабылдамай, тұрақты жұмыс орындарын таңдады. Лос-Анджелес Таймс газеті Росалес Чавестің "көптеген шетелдік көмек бағдарламалары, үкімет жер мен ғимараттарды басып алуды мақұлдады және қылмыс көбейіп барады деген түсінік" үшін осал екенін айтты. Розалес: "Біз шаруаларға жер бөлеміз, бірақ жеке меншік қағидатын құрметтейтін, сондай-ақ адам құқықтары мен әлеуметтік әділеттілікті құрметтейтін жолмен сатып аламыз", - деді. Росалес мұнайды тартуды тоқтатады, "Венесуэла кедейлік деңгейін төмендеткенше, Кубаға арзандатылған мұнайды сатуды қоса алғанда". Associated Press агенттігі Росалес Чавесті "әскери күшейтуге тым көп қаржы жұмсады" деп айыптап, "Венесуэланың мұнай байлығын кедейлерге көмектесуге, білім беру мен денсаулық сақтауды жақсартуға" жұмсауға уәде берді, Чавестің "АҚШ-пен ықтимал соғыс туралы мәлімдемесін" мазақтап, "Венесуэланың шынайы соғысы көшедегі қылмысқа қарсы болуы керек" деді. Росалес ел ішінде бірнеше ірі митинг өткізді; ең үлкені - Каракастағы "Лас Аваланшас". Росалес кампаниясын мүмкіндігінше көп адамға жеткізу үшін бірнеше штатта митингтер өткізілді. Сайлау науқанын аяқтау үшін Мануэль Росалес Каракаста үлкен жиын өткізді, Ассошиэйтед Пресс хабарлауынша, онда жүздеген мың адам жиналды.

Талқылау өткізілмеген

Росалес қоғамдық пікірталасты талап етіп, Чавеске пікірталасты көрсететін телеарнаны таңдап алу керектігін айтты. Ол сондай-ақ "Мен оны (Чавесті) мен бірге барлық телеарналар арқылы көтерілетін дебатты күтіп отырмын, сонда Венесуэла халқы оның ел туралы қандай жобасы мен көзқарасы бар екенін, біздің де қандай жобамыз бар екенін білетін болады" деді. Чавес Росалеспен пікірсайысқа қатыспайтынын мәлімдеді, себебі "оппозиция кандидаттарының тіпті алтыншы сыныптағы баламен немесе қызмен пікірсайысқа түсе алмайтынын" айтты.

Чавес

Чавес өзінің сайлауалды кампаниясын 10 Millones de votos (10 миллион дауыс) деген ұранмен бастады. 2006 жылдың 17 тамызында ұлттық сайлау штабында (Коммандо Миранда) ант берген кезде Чавес 10 миллион дауыс алу қиын болатынын мойындады. Cifras Escenarios компаниясы жүргізген сауалнамада Венесуэлалықтардың 76,7%-ы махаббат туралы хабарды ұнатқаны анықталды. Бұл сөздердің ағылшынша аудармасы былай: "Мен бәрін сүйіспеншілікпен істедім". Ағаштар мен өзендерді жақсы көретінім үшін суретші болдым. Білімді, білімді сүйгендіктен, ең сүйікті ауылымнан шығып, білім алдым. Спортты жақсы көру үшін мен футболшы болдым. Отанды сүю үшін мен солдат болдым. Халықтың сүйіспеншілігі үшін мен Президент болдым, сіздер мені Президент еттіңдер. Осы жылдар бойы мен сүйіспеншілікпен билік жүргіздім. Сүйіспеншілік үшін біз "Барио Адентро" атты концертке бардық. Біз сүйіспеншілікпен "Робинсон" миссиясын жасадық. Біз Меркалды сүйіспеншілікпен жасадық. Біз бәрін махаббат үшін істедік. Әрі қарай да көп жұмыс істеу керек. Маған көбірек уақыт керек. Маған сіздің дауысыңыз керек. Сүйіспеншілікке деген сіздің дауысыңыз.

Халықаралық нарықтар

Халықаралық нарықтар Чавестің жеңісін көрді. BNP Paribas компаниясының Rafael de la Fuente компаниясы "Базар Чавестің жеңісін күтеді, олар тіпті оған күмән келтірмейді" деп мәлімдеді. "Менің көзқарасымда 20 ұпайлық жеңіске жету мүмкін. Патрик Эстеруэлас (Еуразия тобы) Чавестің 60% жеңіске жеткенін айтты. Сондай-ақ, жоғары дауыс беру Чавеске пайда әкелетінін айтып, Goldman Sachs "Чавес логистикалық және қаржылық мемлекеттік ресурстарды кеңінен бақылауға және негізгі институттарға ықпал етуіне байланысты сайлауда жеңіске жету үшін сүйікті болып табылады" деп пікір білдірді.

Жүріс-тұрысы

Төрт ұйымға сайлауды бақылау үшін ресми бақылаушыларды жіберуге рұқсат берілді: Картер орталығы, Еуропалық одақ, Меркосур және Америка мемлекеттері ұйымы. Бесінші ұйымға рұқсат берілмеді: Cortes Generales (Испания парламенті). Сайлау учаскелері таңғы сағат 6-да ашылды, бірақ El Universal газетінде кейбір сайлау орталықтарында сайлаушылар таңғы сағат 3-тен бастап кезек күтіп отырғаны туралы хабарланды. Сайлау учаскелері сағат 16:00-де жабылады. Росалес сайлауалды штабы кейбір сайлау орындарын жабудағы бұзушылықтарды айыптап, "План Республика" - сайлау процесін күзетуге жіберілген қарулы күштер - сайлаушылар кезекке тұрмаса да, кейбір сайлау орталықтарын жабуға жол бермейді деп мәлімдеді. Росалес өкілі сонымен қатар жабық орталықтардың қайта ашылуы туралы да ескертті. CNE мүшесі Висенте Диас кейіннен сайлаушылар кезекке тұрмаған барлық сайлау учаскелері жабылуы керектігін және ешқандай жағдайда ешқандай кабинеттер қайта ашылмауы керектігін растады. Картер орталығы сайлау "адал, ашық және ешқандай бұзушылықсыз" өтті деп қорытындылады. Езекиль Замора (CNE бұрынғы вице-президенті), Фредди Малпика (Universidad Simón Bolívar бұрынғы ректоры), Гильермо Салас (USB профессоры), Хорхе Тамайо (UCV профессоры), Рамиро Эспарагоза (UCV профессоры), төрт статистика сарапшысы және үш компьютерлік инженерлер жүргізген зерттеу 2007 жылдың қаңтар айында 2006 жылғы президенттік сайлауда "әлеуметтік статистикалық сәйкессіздіктер болды, оппозициялық кандидат нәтижелерді мойындағанына қарамастан". Олардың пікірінше, көптеген сайлау орталықтарының сайлау нәтижесі Росалеске дауыс берудің статистикалық жағынан өте тұрақты таралуын көрсетті. Бұл жүйеліліктер дауыс беру машиналарына орнатылған сандық шектердің мүмкін нәтижесі деп болжайды. Сонымен қатар, сайлау орталықтарының көпшілігінде тұрақты статистикалық түрде 25% дауыс беруден бас тартқан және таралу белгілері жоқ. Олар Венесуэланың сайлау жүйесінің кемшіліктерін түсіну және кез келген болашақ сайлау процесінде "минималды ашықтық" болу үшін деректерді одан әрі зерттеуді ұсынды.

Басқа мәселелер

Оппозиция үкіметтің президентті қолдағысы келмейтін мемлекеттік қызметкерлерге әділетсіз қысым жасағанын мәлімдеді. Олар энергетика министрі және PDVSA басшысы Рафаэль Рамирестің мемлекеттік мұнайшыларға президент Уго Чавесті қолдауға немесе жұмыстан кетуді талап еткен видеосын жариялады. Ол сонымен қатар PDVSA қызыл түсті деп айтты "жоғарыдан төменге дейін" ((PDVSA es roja, rojita de arriba abajo). Ол сонымен қатар PDVSA "жұмыскерлері осы революциямен бірге, ал олар басқа жаққа кетуі керек. Маямиға бар". Оппозициялық БАҚ-тар 14 минуттық видеоны қайта-қайта жариялап отыр. Президент Чавес PDVSA директорына қолдау білдіріп, оны мұнайшыларға күніне 100 рет осындай сөз сөйлеуге шақырды. CNE оппозицияның наразылықтарын ескере отырып, Рафаэль Рамиреске қатысты тергеу бастады және Рамиреске ақырында айыппұл салынды.

Сайлау аудиттері

Халықаралық бақылаушылар саны көп болғанымен, CNE дауыс беру нәтижелерін ашық және ашық аудитке алды. 11118 автоматтандырылған сайлау орындарының әрқайсысы бірнеше жоғары технологиялық сенсорлы DRE дауыс беру машиналарымен жабдықталды, олардың бірі "сайлау үстелі" немесе "добуш беру үстелі". Жалпы алғанда, бүкіл ел бойынша 32 331 дауыс беру машинасы қолданылды. Дауыс бергеннен кейін әрбір машина қағаздан бюллетень немесе VVPAT шығарады, оны сайлаушы қарап шығады және машинаның үстеліне тиесілі бюллетеньдерге салады. Сайлау автоматтары жеке жұмыс істейді, олар дауыс беру аяқталғанға дейін желіден ажыратылады. Берілген сайлау орталығының әрбір сайлау учаскесінде дауыс беру сессиясының жабылуы кезектер бос болғаннан кейін немесе сағат бойынша, дауыс беру үстелінің төрағасының қалауы бойынша сайлаушылардың жетіспеушілігімен анықталады.