Elderly people in Japan

Кіріспе

Жапониядағы қарт адамдардың жағдайы және қоғамдағы соңғы өзгерістер Бұл мақалада Жапониядағы қарт адамдардың жағдайы мен қоғамдағы соңғы өзгерістер қарастырылады. Жапония халқы қартайып барады. 1950 жылдары 65 жастан асқандардың саны 5% шамасында тұрақты болды. Алайда, кейінгі онжылдықтарда бұл жас тобы кеңейіп, 1989 жылға қарай халықтың 11,6% -ына дейін өсті. 2000 жылға қарай 16,9%-ға, ал 2020 жылға қарай 25,2%-ға жетеді деп күтілуде. Бұл үрдістің ең ерекше ерекшелігі, басқа да индустриалды елдердің үрдістерімен салыстырғанда, оның жылдамдығы болды. АҚШ-та 65 жастан асқандардың 7%-дан 14%-ға дейін өсуіне 75 жыл қажет болды; Ұлыбритания мен Германияда бұл өсімге 45 жыл қажет болды. Жапонияда осындай өсімге 24,5 жыл ғана уақыт кетті, 1970 жылдың соңында 7% -дан, ал 1995 жылдың басында 14% -дан асты.

Жас деңгейі мен қарттар

Қарт жастағы адамдар әлеуметтік міндеттерден босап, отбасылық шаруашылыққа немесе бизнеске көмектеседі, бірақ басты жауапкершілікті өз мойнына алмайды, әлеуметтік қарым-қатынас жасайды және отбасынан құрметпен қамқорлық пен қоғамдастықтың құрметін алады. 1980 жылдардың соңында қарт адамдар арасында өзін-өзі өлтірудің жоғары (бірақ төмендеуі) және тез өлімге дұға ететін ғибадатханалардың әлі де бар екендігі бұл идеалдың әрқашан орындалмайтынын көрсетті. Жапонияда "Ақсақалдарды құрметтеу күні" деп аталатын ұлттық мереке бар, бірақ көптеген адамдар үшін бұл жай ғана тағы бір мереке. Автобустар мен пойыздарда арнайы бөлінген орындықтардың үстінде белгілер қойылып, адамдарға өз орындарын қарт жолаушыларға қалдыруды ескертеді. Жапонияның көптеген қарт адамдары толыққанды өмір сүруде, яғни жалақысы көп жұмыс істеп, ересектегі балаларымен тығыз қарым-қатынаста болды. Соғыстан кейінгі кезеңнің басым бөлігінде Жапонияда зейнетке шығудың стандартты жасы 55 болса да, 80-жылдары 65 жастан асқан адамдар жұмыс істеуге көбірек ықтимал болды. 1987 жылы осы жастағы ерлердің 36 пайызы және әйелдердің 15 пайызы жұмыс істейтін. Алайда, зейнеткерлік зейнетақының жақсаруы және ауыл шаруашылығы немесе басқа да өзін-өзі жұмыспен қамту мүмкіндіктерінің төмендеуі 1960 жылдан бері қарттардың еңбекке қатысуы төмендеп келеді. 1986 жылы жапондықтардың 90%-ы 65 жастан кейін де жұмыс істегісі келетінін айтты. Олар бұл шешімге қаржылай және денсаулық жағдайына байланысты шешім қабылдағанын айтты. Басқа факторлар, мысалы, мықты еңбек этикасы және ерлердің әлеуметтік байланыстарының жұмыс орнында шоғырлануы, сонымен қатар маңызды болуы мүмкін. Алайда, жұмыс әрдайым қол жетімді болған жоқ, ал зейнеткерлікке шыққаннан кейін жұмыс істеген ерлер мен әйелдер жалақысы мен беделін айтарлықтай қысқартты. 1981-1986 жылдар аралығында 60 жастан асқандардың мемлекеттік зейнетақыны негізгі табыс көзі деп есептейтіндер саны 35%-дан 53%-ға дейін өсті, ал табысы ең көп жалақыға байланысты адамдар саны 31%-дан 25%-ға дейін төмендеді, ал балаға байланысты адамдар саны 16%-дан 9%-ға дейін төмендеді. ХХ ғасырдың соңында үш ұрпақтан тұратын отбасы емес, ядролық отбасыға қарай үрдіс болды, бұл қарт адамдарды, басқа құндылықтарға бейімделген және қартайған кезде ұлының отбасымен бірге өмір сүретінін күткен, өздері қалдырады. Баламен бірге өмір сүретіндер саны 77%-дан 1970 жылы 65%-ға дейін төмендеді, бірақ бұл көрсеткіш басқа да индустриалды елдерге қарағанда әлдеқайда жоғары болды. Жапониядағы зейнеткерлер үйінде тұратын қарттар саны да 1970 жылы шамамен 75000-нан 1987 жылы 216000-ға дейін өсті. Дегенмен бұл топ жалпы қарт халықтың аз бөлігі ғана. 65 жастан асқан топтың 32% -ы жалғыз немесе тек жұбайымен бірге тұратын адамдар. Бір мемлекеттік сауалнамаға жауап бергендердің жартысынан азы ата-анаға қамқорлық жасауды үлкен ұлының міндеті деп санайды, ал 63 пайызы қарт ата-анаға қамқорлық жасау балалардың табиғи міндеті деп жауап берді. Бірге тұрудың мақсаты өзгерген сияқты, ол ауыл шаруашылығы қоғамының күткен шарасынан индустриалды қоғамдағы ауру немесе жесірлік сияқты жағдайлармен күресудің мүмкіндігіне айналды. Қариялардың денсаулығына қоғамның көп көңіл бөлініп отыр. Алайда, қарт, төсекте жатқан немесе есінен танып қалған адамға қамқорлық жасау жауапкершілігі әлі де негізінен отбасы мүшелеріне, әдетте, келіндерге жүктеледі.

Old age ideally represents a time of relaxation of social obligations, assisting with the family farm or business without carrying the main responsibility, socialising, and receiving respectful care from family and esteem from the community. In the late 1980s, high (although declining) rates of suicide among older people and the continued existence of temples where one could pray for quick death indicated that this ideal was not always fulfilled. Japan has a national holiday called Respect for the Aged Day, but for many people it is merely another holiday. Buses and trains carry signs above especially reserved seats to remind people to give up their seats for elderly riders. Many older Japanese continued to live full lives that included gainful employment and close relationships with adult children. Although the standard retirement age in Japan throughout most of the postwar period was 55, people aged 65 and over in Japan were more likely to work than in any other developed country in the 1980s. In 1987 about 36% of men and 15% of women in this age group were in the labor force. With better pension benefits and decreased opportunities for agricultural or other self employed work, however, labor force participation by the elderly has been decreasing since 1960. In 1986 about 90% of Japanese surveyed said that they wished to continue working after age 65. They indicated both financial and health reasons for this choice. Other factors, such as a strong work ethic and the centering of men's social ties around the workplace, may also be relevant. Employment was not always available, however, and men and women who worked after retirement usually took substantial cuts in salary and prestige. Between 1981 and 1986, the proportion of people 60 and over who reported that a public pension was their major source of income increased from 35% to 53%, while those relying most on earnings for income fell from 31 to 25% and those relying on children decreased from 16 to 9%. In the late twentieth century, there has been a trend toward a nuclear family instead of a three generation household that leaves the elderly, who are accustomed to different values and who expected to live with their son's family during old age, by themselves. The proportion living with children decreased from 77% in 1970 to 65% in 1985, although this rate was still much higher than in other industrialised countries. The number of elderly living in Japan's retirement or nursing homes also increased from around 75,000 in 1970 to more than 216,000 in 1987. But still, this group was a small portion of the total elderly population. People living alone or only with spouses constituted 32% of the 65 and over group. Less than half of those responding to a government survey believed that it was the duty of the eldest son to care for parents, but 63% replied that it was natural for children to take care of their elderly parents. The motive of co residence seems to have changed, from being the expected arrangement of an agricultural society to being an option for coping with circumstances such as illness or widowhood in a post industrial society. The health of the aged receives a great deal of the society's attention. Responsibility for the care of the aged, bedridden, or senile, however, still devolves mainly on family members, usually daughters in law.

Қартаю және қарт адамдар

Жапонияда саясаткерлер мен медицина мамандары халықтың азаюы, жұмыс күшінің азаюы және қарттарға күтім жасаудың қымбаттауымен қалай күресуге болатынын ойластырып жатыр, алайда қарттардың өздері туралы пікірлер елеусіз қалып отыр. Көптеген қарттар тек психикалық және физикалық денсаулық проблемаларымен күресу үшін ғана жұмыс күшінде қалуды қаламайды, сонымен қатар олар әлеуметтік қызметке қатысуға немесе хобби, демалыс және "икигай" (бұрынғы мағынасы "өмірдің мақсаты") сияқты хоббилерге ие болуға ынталандырылады. Өздерін жұмыспен қамтып, өнімді болу үшін ақсақалдар азаматтық қоғам ұйымдары мен қоғамдық жобаларда ерікті жұмыс істейді, ал кейбіреулері Жапонның шетелдегі еріктілер корпусының қамқорлығымен шетелдегі даму жобаларына қосылады.

Еңбек күшінің қартаюы мен зейнеткерлікке шығу

Жапония халқы қартайған сайын, жұмыс күші де ұлғайды. 1990 жылы жұмыс күшінің 20%-ын 55 жастан асқан жұмысшылар құрады. Еңбек министрлігі 2000 жылға қарай жұмыс істейтін халықтың шамамен 24% (төрт жұмысшының бірі) осы жас тобында болады деп болжады. Бұл демографиялық өзгерістер макроэкономикалық және микроэкономикалық проблемаларды тудырады. Ұлттық деңгейде Жапония зейнетақы жүйесін қаржыландыруда қиындықтарға тап болды, ал зейнетақы жүйесінің болашағы 2005 жылғы Өкілдер палатасына сайлауда басты тақырып болды. Корпоративтік деңгейдегі проблемаларға кадрлық шығындардың өсуі мен жетекші лауазымдардың жетіспеушілігі жатады. Жапондық компаниялардың көпшілігінде жалақылар жұмысшының жасына қарай көтеріледі. Жастар аз жалақы алатындықтан, жұмыс берушілер оларды көбірек қызықтырады, ал жұмыс табу қиындығы жасы ұлғая түсуімен бірге артады. Бұл үрдісті әртүрлі жас топтары бойынша жұмыссыздық деңгейі және мемлекеттік жұмыспен қамту басқармалары қарастыратын бос жұмыс орындарына әр жас тобы бойынша өтініш берушілердің саны көрсетеді. Жапон халқының жасы ұлғая түскен сайын, мұндай үрдістердің өсуі мүмкін. Жапондық компаниялардың көпшілігі қызметкерлердің белгілі бір жасқа толғанда зейнеткерлікке шығуын талап етеді. Соғыстан кейінгі кезеңнің басым бөлігінде бұл жас 55-ке жетеді. Мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру төлемдері әдетте 60 жастан басталатындықтан, жұмысшылар бес жылдық бос уақытты толтыру үшін қайтадан жұмысқа орналасуға мәжбүр болады. Алайда 1986 жылы Жапония парламенті зейнетақы жасын 60 жасқа дейін көтеру үшін фирмаларға түрлі ынталандырулар беретін заң қабылдады. Көптеген жапондық компаниялар өздерінің зейнетке шығу жасын көтерді, бұл заңға жауап ретінде. Жапондықтардың зейнетке шығу саясаты күшінде болса да, көптеген компаниялар жұмысшыларына 60 жастан асқаннан кейін де жұмыс істеуге рұқсат береді, бірақ, әдетте, жалақысы төмен болады. 60 жастан асқан адамдар әр түрлі себептермен жұмыс істейді: зейнетақының жеткіліксіз табысын толықтыру үшін, өмірлеріне мән беру үшін немесе қоғаммен байланыста болу үшін. Кейбір компаниялар, әсіресе шағын және орта бизнес (ШОБ) жұмыс орындарын кедергісіз ету, жұмыс міндеттерін қайта бөлу және "ересектерге бағытталған" жетілдіру жүйелерін "қазан" құру сияқты әртүрлі бейімделулерді енгізді. Жапония халқы қартайған сайын, мемлекеттік зейнетақы жүйесінің қаржылық жағдайы нашарлайды. Премиялардың күрт өсуін болдырмау үшін үкімет 1986 жылы жәрдемақы деңгейін азайтып, жәрдемақылар басталатын жоспардың белгіленген жасын 60 жастан 65 жасқа дейін көтеру арқылы жүйені реформалады. Қайта қарастырылған жүйе бойынша жұмыс беруші мен жұмысшының тең үлесте төлейтін жарналары жалақының шамамен 30% -ына тең болады деп күтілді, бұл бұрынғы жүйе бойынша жалақының 40% -ына қарсы. Алайда, 60-65 жас аралығындағыларға жұмыс табуда қиындықтар туындады. 1990 жылы компаниялардың 90%-ы өз қызметкерлеріне зейнетақы төлемдері түрінде зейнетақы төледі. Кейбір компаниялар төлем сомасын қызметкердің негізгі жалақысына негіздеген, ал басқалары негізгі жалақыдан тәуелсіз формулаларды қолданған. Бұл жүйе ұзақ қызмет еткендерді сыйлауға арналғандықтан, еңбек еткен жылдардың санына қарай ақы ақысы бірте-бірте көтерілетін.

As Japan's population aged, so did its workforce. In 1990 about 20% of the work force was made up of workers aged 55 and over. The Ministry of Labor predicted that by 2000 about 24% of the working population (almost one in four workers) would be in this age group. This demographic shift brings about both macroeconomic and microeconomic problems. At the national level, Japan is having troubles financing the pension system, and the future of the pension system was a major topic in the 2005 House of Representatives election. At the corporate level, problems include growing personnel costs and the shortage of senior positions. In most Japanese companies, salaries rise with worker age. Because younger workers are paid less, they are more attractive to employers, and the difficulty in finding employment increases with age. This pattern is evidenced by the unemployment rates for different age groups and by the number of applicants per job vacancy for each age group in openings handled by public employment offices. As the Japanese population ages, such trends may grow. Most Japanese companies require that employees retire upon reaching a specified age. During most of the postwar period, that age was 55. Because government social security payments normally begin at age 60, workers are forced to find reemployment to fill the five year gap. However, in 1986 the Japanese Diet passed a law to provide various incentives for firms to raise their retirement age to 60. Many Japanese companies raised the retirement age they had set, partly in response to this legislation. And despite mandatory retirement policies, many Japanese companies allow their employees to continue working beyond the age of 60, although generally at reduced wages. People over 60 continue to work for varied reasons: to supplement inadequate pension incomes, to give meaning to their lives, or to keep in touch with society. Some companies, specifically small and medium sized companies (SMEs) have incorporated various adaptations such as making workplaces barrier free, reallocating work tasks, and establishing "elderly oriented 'improvement systems'" kaizen in order "to ensure the motivation and performance of elderly workers through various adaptations of their work content and environment". As Japan's population ages, the financial health of the public pension plan deteriorates. To avoid massive increases in premiums, the government reformed the system in 1986 by cutting benefit levels and raising the plan's specified age at which benefits began from 60 to 65. Under the revised system, contributions paid in equal share by employer and employee were expected to be equivalent to about 30% of wages, as opposed to 40% of wages under the old system. However, problems then arose in securing employment opportunities for the 60 to 65 age group. In 1990 some 90% of companies paid retirement benefits to their employees in the form of lump sum payments and pensions. Some companies based the payment amount on the employee's base pay, while others used formulas independent of base pay. Because the system was designed to reward long service, payment rose progressively with the number of years worked.