Кіріспе

Кристалл Палас Паркі - Лондонның оңтүстік-шығысындағы тарихи парктер мен бақтар тізілімінде ІІ* дәрежеде тіркелген үлкен саябақ. Ол 1850 жылдары Кристалл сарайдың орнын ауыстыруға бағытталған ойын-сауық алаңы ретінде салынған. Бұл сол кездегі ең үлкен шыны ғимарат Лондонның орталық бөлігінен Кент пен Суррей шекарасындағы осы аймаққа көшірілді. Парк айналасында өскен қала маңы сол атпен белгілі. Сарай 1851 жылғы Ұлы көрменің кейін Хайд-парктен көшіріліп, 1936 жылы өртеніп жойылғанға дейін парктің орталық бөлігін қалыптастыру үшін кейбір өзгерістер мен кеңейтулермен қайта салынған. Паркте динозаврлардың толық өлшемі бар, олар пейзажда, лабиринтте, көлдерде және концерттік ыдыста орналасқан. Бұл жерде Ұлттық спорт орталығы орналасқан, бұған дейін футбол стадионы 1895 жылдан 1914 жылға дейін ФА кубогының финалын өткізді, сондай-ақ Кристалл Пэлас ФК-нің матчтары 1905 жылы құрылғаннан бастап, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде клубты ауыстыруға мәжбүр болғанға дейін. Лондон округінің крикет клубы 1900 жылдан 1908 жылға дейін Кристалл-Палас паркі крикет алаңында матчтар өткізді, олар жабылып, крикет алаңы көптеген басқа бірінші сыныпты крикет матчтарын өткізді және алғаш рет Кент округінің крикет клубы 1864 жылы бірінші сыныпты алаң ретінде пайдаланған болатын. Парк Норвуд қырқасының ортасында, оның ең биік нүктелерінің бірінде орналасқан. Бұл жотадан солтүстікке қарай Лондонның орталығына, шығысқа қарай Елизавета II көпірі мен Гринвичке, ал оңтүстікке қарай Кройдон мен Норт-Даунсқа көз жеткізіледі. Парк Лондонның ірі қоғамдық саябағы болып қала береді; оны LCC, содан кейін GLC ұстайды, бірақ 1986 жылы GLC жойылғаннан кейін парк пен оның басқаруы Лондонның Бромли ауданына көшірілді. Паркте Лондонның ең үлкен апталық ашық ауада өтетін фермерлік базарларының бірі бар. Соңғы жылдары саябақта Wireless Festival және South Facing Festival сияқты музыкалық іс-шаралар ұйымдастырылды.

Тарих

1851 жылы Хайд-парктегі Ұлы көрменің соңында Джозеф Пакстон Хайд-парктегі Кристалл сарайының сақталуын сұрады, бірақ үкімет сарайды алып тастау туралы жарлық шығарды. Пакстон "Кристалл Палас" компаниясын 70 000 фунтқа Хайд Парк Кристалл Паласын сатып алу үшін құрды, сондай-ақ Кент штатындағы Сиденхэм төбесіндегі кеңейтілген Кристалл Паласты салу үшін жаңа сайт құрды, оның жалпы құны 1,3 миллион фунт стерлинг болды. 389 акр жер орманды жерлерден және Пэнг Плейс деп аталатын Пэкстонның досы және теміржол кәсіпкері Лео Шустерге тиесілі сарайдан тұрады. Бұл жер 19-ғасырдың басында Пэнге Коммонның солтүстік бөлігін құраған, ол Ұлы Солтүстік Орманға жақын орналасқан ағаш жайылымдарының үлкен аумағы. 1852 және 1854 жылдар аралығында жаңа жерде кеңейтілген және қайта жобаланған Кристалл сарайы Sir Joseph Paxton's Crystal Palace Company компаниясы салған саябақта қайта салынған. Парктің жері мен бақтарын дамыту (Суррей мен Кент арасындағы шекарада орналасқан) қайта салынған Кристалл сарайынан әлдеқайда көп шығынға ұшырады. Эдвард Милнер итальян бағын және фонтандарды, Ұлы лабиринтті және ағылшын пейзаждық бағын жобалады, ал Рафаэле Монти фонтан бассейндері мен урналар, таццалар мен вазалар айналасындағы сыртқы мүсіндердің көп бөлігін жобалау мен салуға жалданады. Салынған фонтандар сериясы сарайдың екі шетінде Изамбард Кингдом Брунелдің жобалауымен екі 87 метрлік биіктіктегі су мұнарасын салуды талап етті. Скульптор Бенджамин Уотерхаус Хокинске 1854 жылы паркте жаңадан табылған динозаврлар мен басқа да құрып кеткен жануарлардың 33 өміршең үлгісін жасау тапсырылды. Сондай-ақ, саябаққа Чарльз Дарвиннің мегатерий бас сүйегін сыйға тартқан. Қайта салынған Кристалл сарайы 1854 жылы маусым айында Виктория патшайымның құрметіне ашылды. Паркка темір жол арқылы кіру 1854 жылы Кристалл сарайының темір жол стансасы ашылғанда мүмкін болды. 1864 жылы Томас Вебстер Раммелл 600 метрлік пневматикалық теміржолды экспериментке енгізді. 1865 жылы тағы бір станция, Кристалл Палас (Жоғары деңгей) темір жол станциясы ашылды, бірақ бұл станция 1954 жылы жабылды. Парк алғашқы күндерінен бастап түрлі спорттық іс-шараларға пайдаланылды. Кристалл Палас Парк Крикет алаңы 1857 жылы осы жерде құрылған. 1894 жылы екі үлкен фонтанға шөп салынады, ал оңтүстік алабы 1895 жылы футбол стадионына айналдырылды. Оңтүстік су мұнарасы өрттен зақымдануына байланысты көп ұзамай қиратылды. 1941 жылы солтүстік су мұнарасы қиратылған, мүмкін, екінші дүниежүзілік соғыста неміс бомбалаушыларының әуе шабуылдары кезінде бағыт алу үшін пайдаланылатын жер белгілерін жою үшін. 1872 жылы Кристалл сарайының бір бөлігінде 1866 жылы өрттен кейін бос қалған 400 фут ұзындықтағы теңіз аквариумы салынды, бірақ ол қаржылық жетістікке жетпеді. Оның үлкен бөлігі солтүстік су мұнарасын бұзу кезінде қираған. Кристалл сарайының хабар тарату станциясы 1950 жылдары аквариумның бір бөлігінде салынған. Паркте 1928 жылы ашылған алғашқы жылдамдықты автожолдардың бірі де болды. Кристалл Палас Глейзерлері 1933 жылға дейін Оңтүстік және Ұлттық лигаларда жарысты, ол кезде промоция Нью-Кростағы трассаға көшті. Ауқымды алаң соғыстан бұрын мотоцикл жарыстарына, ал 1950 жылдан кейін автокөлік жарыстарына пайдаланылды. Бұл "Кристалл Палас" трассасы ретінде белгілі болды. Жолдың үлкен бөліктері әлі күнге дейін саябақ айналасындағы кіру жолдары ретінде сақталған. Сұлбаның өзі 1972 жылғы соңғы жарыстан кейін пайдаланылмай қалды, бірақ ол Grand Prix Legends жарыс симуляциясында цифрлық түрде қайта құрылды және 2010 жылы сайысты қайта ашу үшін 10 жыл бойы жүргізілген науқан жұмыстары сарайдағы Моторспортпен аяқталды. Ұлттық спорт орталығы (ҰСО) 1964 жылы ескі футбол алаңында салынған. 2005 жылы Лондон мэрі мен Лондон даму агенттігі (LDA) 2012 жылғы жазғы Олимпиада және Паралимпиада ойындарына Лондонның қатысуы аясында NSC-ді өз бақылауына алды, ал қазір оны олардың атынан Гринвич Leisure басқарады. Паркте бір кездері шаңғы трассасы да болған. Үлкен Лондон кеңесі жойылғаннан кейін 1986 жылы саябақтың меншік құқығы Лондонның Бромли ауданына берілді, ол бұл жерде бірқатар қалпына келтіру жұмыстарын бақылады. Парктің үштен бірі 2001 және 2003 жылдар аралығында қалпына келтірілді, соның ішінде динозаврлар фигуралары.

ХХІ ғасыр және Кристалл сарайының парк қоры

2007 жылы Лондонның даму агенттігі саябақ үшін 70 миллион фунт стерлингке жуық шығындар жұмсалған бас жоспарды әзірледі. Бас жоспарға 2010 жылдың желтоқсан айында құрылыс салуға рұқсат берілсе де, қаражат ешқашан анықталмаған. 2015 жылы Бромли кеңесі 2007 жылғы Бас жоспардың бейімделген нұсқасына қаражат бөлді. Бұл қалпына келтіру жоспарына 40 миллион фунт стерлингтің қор жинақтау жоспары кірді (негізінен екі тұрғын үй құрылысы және грант беру органдары арқылы) жаңа қайырымдылық қоры басқаратын тұрақты бизнес моделін құру үшін, ол ақыр соңында саябақтың жалғыз қамқоршысы болады. Парк 2023 жылы Трасттың меншігіне беріледі деп күтілуде.

Қызықты жерлер

Паркте 1873 жылы алғаш рет ашылған сэр Джозеф Пэкстонның үлкен бюсті бар. Оны Уильям Ф. Вуддингтон мүсіндеп, бастапқыда Гранд-Сентрал-Волктегі орталық бассейнге қарай сарай ғимаратына қарай орналасқан. Италиялық террасалар скульптураларымен бірге Кристалл сарайының қираған жерінен сақталған. "Кристалл сарайдағы" динозаврлар - "геологиялық" ландшафты бар динозаврлар мен жойылған сүтқоректілердің мүсіндерінің тобы, парктің оңтүстік-шығыс жағындағы "теңіз көлі" мен оның айналасында орналасқан. Гей Горилланың мүсіні Дэвид Уинннің мүсіні 1961 жылы Кристалл Палас паркіне орнатылды. Паркте тегін лабиринт бар. Оның диаметрі 160 фут, ал жалпы ауданы 2000 шаршы метрді құрайды. Бұл лабиринт 1870 жылы құрылған және ол елдің ең үлкен лабиринттерінің бірі болды. Кейін ол бұзылып кетті, бірақ 1987 жылы Лондонның Бромли ауданында қайта отырғызылды. 2009 жылы лабиринт ішінде сурет өнері орнатылды, ол Girl Guide қозғалысының жүз жылдығын атап өту үшін қалпына келтірілді. Лабиринттің кіреберісіндегі хабарламада парктің Қыздар нұсқаушыларының құрылуымен байланысы туралы хабарланады: 1909 жылы паркте өткен Бойскауттар митингісі кезінде қыздар тобы Лорд Роберт Баден Пауэллге қыздар үшін ұқсас қозғалысты құруды талап ету үшін жақындады. Баден Пауэлл бұл өтінішке оң жауап берді және көп ұзамай өзінің Қыздар нұсқаулары туралы жоспарын жариялады. Ұйым 1910 жылы құрылған кезде алты мың қыз қосылды. Бактың солтүстік бұрышында Кристалл Палас Боул, табиғи амфитеатр, онда 60 жыл бойы ашық аспан астында жазғы концерттер өткізілді, соның ішінде Пинк Флойд, Элтон Джон, Эрик Клэптон және Бич Бойз. Боул 1980 жылы 7 маусымда Лондонда Боб Марлидің ең үлкен және соңғы концерті өтті, ол 2020 жылдың қазан айында көк тақта орнатылған кезде еске алынды. Сахна 1996 жылы Иан Ричи жобалаған тұрақты құрылыммен қайта салынған, ол RIBA Стирлинг сыйлығына ұсынылды, бірақ кейіннен ол күйреуге ұшырап, музыка орны ретінде белсенді емес болды. 2020 жылы Лондонның Бромли ауданы кеңесі жергілікті іс-қимыл тобымен "құрылысшыл және қоғамдастыққа бағытталған бизнес ұсыныстарды табу үшін сүйікті концерт платформасын қайта жандандыру" үшін жұмыс істеп жатқанын мәлімдеді. Паркте Бірінші дүниежүзілік соғыс туралы ескерткіш қоңырау орнатылған. Кристалл-Палас бір кездері Корольдік әскери-теңіз флотының оқу полигоны ретінде пайдаланылған және H.M.S. Victory VI деп аталды. Қоңырау 1931 жылы парктегі террасада ашылды (осы жер "кварталдық палуба" деп аталды), бірақ 1970 жылдары қазіргі жерге көшірілді. Кристалл Палас Музейі Кристал Палас Компаниясы салған жалғыз сақталған ғимаратта орналасқан. Ол 1880 жылы Кристал Палас Компаниясының Практикалық Инженерлік мектебі үшін сынып ретінде салынған. Парк - бұл Чизлехерст, Эрит, Темза бөгеті және Темзмид сияқты жерлерге байланысты Жасыл шынжырлар жүрісінің бастау нүктелерінің бірі. Лондонды айналдыратын Капитал рингтің 3-бөлімі парк арқылы өтеді.

Ұсынылған өзгерістер

1980 жылдан бастап Кристалл Палас паркін қайта дамыту бойынша бірқатар ұсыныстар жасалды. Парк 1986 жылы Ұлы Лондон Кеңесінің жойылғаннан кейін Лондонның Бромли ауданына берілді. Жергілікті тұрғындар арасында көптен күрес жүргізіліп келе жатқан мәселе - бастапқы Кристалл сарайының орналасқан жеріне немесе Ұлы Лондон Кеңесінің жасағандай, оны саябақ ретінде қалдыруға. 1989 жылы Бромли бұл жерді қонақ үй және демалыс мақсаттары үшін дамытуды ұсынды, бұл 1990 жылғы Бромли Лондонның Борджоу Кеңесінің (Кристалл Палас) Заңын қабылдаумен аяқталды, бұл сайттағы дамуды шектейді. 1997 жылы 53 000 шаршы метр бос уақытты өткізуге арналған алаң, оның ішінде 20 экранды мультиплекс бар жобалау ұсынысы ұсынылды. Бұл ұсынысқа бір айдан кейін құрылған жергілікті "Кристалл Палас" науқаны қарсы шықты. 2003 жылы Бромли кеңесіне шыныдан жасалған заманауи ғимараттың жоспары ұсынылды. 2007 жылы Лондонның даму агенттігі 67 миллион фунт стерлингтік бас жоспарды жасады, оның ішінде жаңа спорт орталығы, сарайдың контурларын еліктейтін ағаш шатырлары, парк арқылы Пакстон осьінің жаяу жүргінші жолын қалпына келтіру, сонымен қатар парктің екі бөлігінде тұрғын үй салу туралы даулы ұсыныс бар. 2010 жылы ол үкіметтің қолдауына ие болды, ал 2012 жылы жергілікті топ - Кристалл Палас Қоғамдық Қауымдастығының талабы бойынша Жоғарғы Сот бұл жоспарды бекітті. 2011 жылдың қаңтар айында Кристалл Пэлас футбол клубының иелері клубты қазіргі Сельхерст Парк үйінен НСК-нің орнына көшіру жоспарларын жариялады. Алайда, Тоттенхэм Хотспур ФК 2012 жылғы жазғы Олимпиададан кейін Олимпиада стадионын қайта дамыту жоспарларының бір бөлігі ретінде, 25 000 орындық стадионға айналдыруды жоспарлап отыр. 2013 жылы қытайлық құрылысшы қираған Кристалл сарайының көшірмесін салу жоспарын ұсынды. Алайда, Бромли кеңесі 2015 жылы құрылыс салушымен жасалған келісімді тоқтатты. 2020 жылдың ақпан айында Бромли кеңесі 2007 жылғы бас жоспардан бейімделген 40 миллион фунт стерлингтік паркті қалпына келтіру жобасына жоспарлау өтінімін ұсынды.