Кіріспе
Израиль биологы Ева Яблонка (1952 жылы туған) - эволюциялық теоретик және генетик, эпигенетикалық мұрагерлікке қызығушылығымен танымал. Ол 1952 жылы Польшада дүниеге келген, 1957 жылы Израильге көшіп келген. Ол Тель-Авив университетінің ғылым және идеялар философиясының тарихы жөніндегі Кохн институтының профессоры. 1981 жылы ол Израильдің Ландау сыйлығын үздік ғылым магистрі (М. С.) 1988 жылы Маркус сыйлығы үздік докторлық диссертация үшін берілді. Д. жұмыс. Ол академиялық еркіндікті қолдайды, мұндай мәселелерде "академиялық және саяси мәселелерді бір-бірінен бөлек ұстауға болмайды" деп мойындайды, бірақ ол қарапайым шешімдерді жақтамайды және өзінің ұстанымын сипаттауға артықшылық береді.
Eva Jablonka (born 1952) is an Israeli evolutionary theorist and geneticist, known especially for her interest in epigenetic inheritance. Born in 1952 in Poland, she emigrated to Israel in 1957. She is a professor at the Cohn Institute for the History of Philosophy of Science and Ideas at Tel Aviv University. In 1981 she was awarded the Landau prize of Israel for outstanding Master of Science (M. Sc.) work and in 1988, the Marcus prize for outstanding Ph. D. work. She is a proponent of academic freedom, recognising that on such matters, "academic and political issues cannot really be kept apart", although she is not a proponent of simplistic solutions, and shows a preference to describe her own position.
Эволюциялық тақырыптар бойынша жұмыс
Яблонка эволюциялық тақырыптар, әсіресе эпигенетика туралы жариялайды. Оның эволюцияның генетикалық емес түрлеріне баса назар аударғаны эволюционисттік ойлаудың аясын басқа салаларға кеңейтуге тырысатындардың қызығушылығын тудырды. Джаблонка эволюциялық биологиядағы революцияның алдыңғы шебінде екендігі сипатталады және кеңейтілген эволюциялық синтездің жетекші қолдаушысы болып табылады. Эпигенетика тақырыбындағы алғашқы кітабы Эпигенетикалық мұрагерлік және эволюция: Ламарк өлшемдері (1995) Марион Лэмбпен бірге жазылған. Оның "Жануарлар дәстүрлері" (2000) атты кітабында, Айтан Авиталмен бірге жазылған, адамнан адамға емес жануарлар әлеміне мәдени берілудің кеңейтілген үлгілері, мәдени эволюция басқа жануарлардың эволюциясында маңызды рөл атқарғанын көрсету үшін. Джаблонка Лэмбпен бірге төрт өлшемдегі эволюция туралы (2005) жазды. Эволюциялық даму биологиясының әдісі мен молекулалық және мінез-құлық биологиясының соңғы зерттеулеріне сүйене отырып, олар гендердің ғана емес, ұрпақтан ұрпаққа кез келген жолмен берілетін тұқым қуалайтын түрлердің де берілуін дәлелдейді. Олардың пікірінше, мұндай өзгерістер төрт деңгейде болуы мүмкін. Біріншіден, қалыптасқан физикалық генетикалық деңгейде. Екіншіден, эпигенетикалық деңгейде берілген ДНК-ның "мағынасы" өзгеріске ұшырайды, онда даму процестеріндегі ДНК аудармасының өзгерісі кейін репродукция кезінде беріледі, содан кейін ДНК-ның өзінен-өзі реттілікті өзгертуге қайта оралуы мүмкін. Үшінші өлшем - мінез-құлық дәстүрлерін беру - Jablonka үшін ерекше қызығушылық тудырады. Мысалы, әлеуметтік оқыту арқылы бірнеше жануарлар түрінде тамақ артықшылықтарын берудің құжатталған жағдайлары бар, олар жағдай мүмкіндік бергенше ұрпақтан ұрпаққа тұрақты болып қалады. Төртінші өлшем - бұл символды мұра, ол адамға ғана тән, онда дәстүрлер біздің тіліміз, мәдениетіміз арқылы, сөйлеу және жазу арқылы қалай әрекет ету керектігі туралы біздің бейнелеуіміз арқылы беріледі. Жоғары деңгейлерді қарастырған кезде Джаблонка мен Лэмб өздерінің көзқарастарын эволюциялық психологияның, "мемдер" мен тіпті Хомскийдің әмбебап грамматика туралы идеяларынан ерекшелейді. Олардың пікірінше, эпигенетикалық, мінез-құлықтық және тіпті символикалық мұрагерлік тетіктері деңгейлері арасында тұрақты өзара іс-қимылдар бар, сонымен қатар ДНК-ға негізделген мұрагерлікке селекциялық қысым жасайды және кейбір жағдайларда тіпті ДНК-ның өзгеруіне тікелей көмектесе алады, сондықтан "эволюция дамып келеді". Өз мәтіндерін жандандыру үшін олар ой эксперименттерін қолданады және күмәнді ізденушімен диалог жасайды, IM Ifcha Mistabra, арамей тілінде, олар "қарсы болжам" деп айтады. 2019 жылы Джаблонка мен Симона Гинзбург "Сезімтал жанның эволюциясы: білім алу және сананың шығу тегі" атты еңбегін жариялады. Онда Джаблонка мен Гинзбург сананың пайда болуы туралы жаңа теорияны ұсынады, ол білімге негізделген. Өмірден өмірге өтуді белгілеу үшін қолданылатын әдістемелерден шабыт алып, авторлар минималды санаға өтуді белгілеудің критерийлерін ұсынады: ассоциативтік оқытудың күрделі түрі, олар оны шексіз ассоциативтік оқыту деп атайды. 2022 жылы Джаблонка мен Гинзбург "Аңды суретке түсіру: эволюция линзасы арқылы сана" атты еңбегін жариялады. Онда олар сананың не екені, оның қалай пайда болғаны және кім не нәрсе саналы екені туралы сұрақтарды қарастырды. Олар сана тек адамдарда ғана емес, сонымен қатар сегізбалық, ара сияқты жануарларда да бар екенін айтады, сондай-ақ ғарышкерлер мен жасанды интеллект туралы болжайды. Олар сондай-ақ музыка, құрал жасау, сезімталдық немесе бейнелі тіл сияқты адамдарды ерекшелендіретін нәрселерді зерттейді.
Қабылдау
Дж. Брюс Уолш эпигенетикалық тұқым қуалаудың эволюциядағы маңыздылығына қатысты "Эпигенетикалық тұқым қуалау және эволюция" кітабындағы Джаблонканың пікірлеріне күмәнмен қарады. Алайда Р. Дж. Берри бұл кітап эволюциядағы эпигенетикалық тұқым қуалаудың маңыздылығын айқын көрсетті және эволюциялық биологтарға кітапты ұсынды деп жазды. Ян Зима "Еволюция төрт өлшемде" кітабына оң пікір жазып, "кітапты кәсіби ғалымдарға да, биология туралы идеялар мен қазіргі ойлау тәсілдеріне қызығушылық танытатын барлық студенттерге де ұсынуға болады" деп қорытындылады. Стюарт Ньюман да кітапты оң бағалады. Томас Диккенс пен Кази Рахманның жазған эпигенетикалық механизмдері, мысалы, ДНҚ метилирлеу және гистонның модификациясы табиғи селекцияның бақылауымен генетикалық түрде мұра етіледі және қазіргі эволюциялық синтезде сынға алынбайды. Диккенс пен Рахман, алайда, Джаблонка мен Марион Лэмбтің Ламарк эпигенетикалық процестері туралы мәлімдемелеріне қарсы болды.
Еврей тіліндегі кітаптар
Ева Яблонка (1994) Тұқым қуалаушылық тарихы. Қорғаныс министрлігі баспасы, Израиль. Ева Яблонка (19941997) Эволюция: Израильдің Ашық университеті үшін эволюциялық биология бойынша оқулық. Ашық университет баспасы. 7 бірлік. 700 бетті.