Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Филологияда лапус (лат. lapsus - "қателік, қателесу, қате") - жазу немесе сөйлеу кезінде қасақана жасалған қателік.
Involuntary mistake made while writing or speaking
the term in philology
In philology, a lapsus (Latin for "lapse, slip, error") is an involuntary mistake made while writing or speaking.
Тергеулер
1895 жылы ауызша қалтырауды зерттеуді филолог және психолог Рудольф Меренгер мен Карл Майер бастады, олар көптеген мысалдарды жинап, оларды жеке типтерге бөлді.
In 1895 an investigation into verbal slips was undertaken by a philologist and a psychologist, Rudolf Meringer and Karl Mayer, who collected many examples and divided them into separate types.
Психоанализ
Фрейд 1897 жылдан бастап мұндай қателіктерге қызығушылық танытып, олардың санадан тыс мағынасы тұрғысынан тайғақтардың түсіндіруін жасады. Фрейдтің психоаналитикалық теориясына сәйкес, lapsus - бұл санасыз қалауды жасыратын бұрыс әрекет: құбылыстар сананың басып тастаған психикалық материалға толық емес түрде қайтарылуы мүмкін. Жак Лакан фрейдтік түсіндіруді толықтай қолдайды санасыз мотивация тайғақта, "жасырап кету кезінде әрбір сәтсіз іс-әрекет табысты, "жақсы бұрылған" деп айтпау үшін, сөз болып табылады". Жетістіктерде Себастьяно Тимпанаро Фрейдтің теорияларына қарсы келетін барлық осындай тайғақтардың механистік түсіндірмесін ұсына отырып, мәселені қайтадан талқылайтын болды.
Freud was to become interested in such mistakes from 1897 onwards, developing an interpretation of slips in terms of their unconscious meaning. Subsequently, followers of his like Ernest Jones developed the theme of lapsus in connection with writing, typing, and misprints. According to Freud's early psychoanalytic theory, a lapsus represents a bungled act that hides an unconscious desire: “the phenomena can be traced back to incompletely suppressed psychical material pushed away by consciousness”. Jacques Lacan would thoroughly endorse the Freudian interpretation of unconscious motivation in the slip, arguing that “in the lapsus it is clear that every unsuccessful act is a successful, not to say 'well turned', discourse”. In the seventies Sebastiano Timpanaro would controversially take up the question again, by offering a mechanistic explanation of all such slips, in opposition to Freud's theories.
Мотивация
Мерингер мен Майер сөздердің және дыбыстардың таныс ассоциацияларының және ұқсастықтарының лапусты пайда етудегі рөлін атап өтті. Фрейд мұндай факторлар себеп емес, тек "тілдің жағымдылықтарын" білдіреді деп қарсылық білдірді. Көптеген жағдайларда менің сөзімді мен қолданатын сөздер басқаларды ұқсас дыбыспен еске түсіреді немесе таныс қауымдастықтар олардан бөлініп шығады (бастапқыдан көшірілген баса назар аударылады) " деген жағдай қозғамайды. Тимпанаро кейіннен кез келген ақауды терең мотивациясыз механикалық түрде түсіндіруге болады деп тұрып, пікірталасты қайта жандырды. Дж. Л. Остин өз бетінше тайғақтарды белгілі бір кешенді емес, адам жағдайының сөзсіз ерекшелігі ретінде қарастырды, бұл ақталу мен түзету жұмыстарына үнемі дайындықты қажет етеді.
Meringer and Mayer highlighted the role of familiar associations and similarities of words and sounds in producing the lapsus. Freud objected that such factors did not cause but only "favour slips of the tongue in the immense majority of cases my speech is not disturbed by the circumstance that the words I am using recall others with a similar sound or that familiar associations branch off from them (emphasis copied from original)". Timpanaro later reignited the debate, by maintaining that any given slip can always be explained mechanically without a need for deeper motivation. J. L. Austin had independently seen slips not as revealing a particular complex, but as an ineluctable feature of the human condition, necessitating a continual preparation for excuses and remedial work.