Нұр Хан: Әскери сардар, спорт қайраткері және мемлекеттік қайраткер
Nur Khan
Нұр Хан: Пәкістан Әуе Күштерінің бас қолбасшысы, спорт сардары. Әскери және спорт басшылығымен елге үлкен үлес қосты, Азия Крикет Кеңесін құруға атсалысты.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пакистан әуе күштерінің бас қолбасшысы 1965-1969 жылдар
Pakistan Air Force C in C 1965 1969
Әуе күшіндегі және саясаттағы мансабы кезінде ол крикет, хоккей және сквош федерацияларының президенті/төрағасы болып қызмет еткенде елдің спорттық имиджін жақсартты. Ол спорттағы жаңа тактикалар мен идеяларды енгізіп, спортшылардың өнерін жетілдірді және оларды халықаралық аренада танымал етті. Сонымен қатар, ол Азия Крикет Кеңесін құру үшін белсенді түрде жұмыс істеді. Нұр Хан, алайда, өткір зиялы қабілетімен және еңбекке қабілетті басқару дағдыларымен ерекшеленді, бұл Пакистанның әскери және басшылық еткен ұйымдарына зор пайда әкелді.
During his career in the Air Force and the politics, he took charge of country's sportsmanship when he served as president/chairman of cricket, hockey, and squash where he introduced sport tactics and ideas that helped sporting performances and gained attention at the international venues. In addition, he also lobbied and pushed for the establishment of the Asian Cricket Council. Nur Khan, however, is regarded for his sharp intelligence and outstanding management skills that largely benefited the Pakistan's military and the organizations that he presided over.
Өмір тарихы, ерте өмір және Екінші дүниежүзілік соғыс
Мәлік Нұрхан 1923 жылдың 22 ақпанында Британдық Үндістанның Пәнджәб провинциясындағы Талаганг ауданына жақын орналасқан Тамман қаласында дүниеге келген. Ол әскери дәстүрі бар Аван әулетінен шыққан. Отбасы "Малик" (мәнінде – билеуші) атағын таратқан, бұл атақ көбінесе Аван отбасыларында қолданылады. Ол 1914 жылдың 23 қыркүйегінен 1916 жылдың қаңтарына дейін Франция мен Бельгияда 15-ші лансерлер полкімен қызмет етті (осы кезеңде ол Үндістанның 2-дәрежелі Орденімен марапатталды), содан кейін полк Месопотамияға ауыстырылды. Кейін ол Шығыс Персия кордонында Персияда қызмет етті, онда ресидар шеніне көтеріліп, Үндістанның Ерекше қызмет медалін алды. 1918 жылдың 3 қыркүйегінде рисальдар болып тағайындалды. 1920 жылдың 21 қыркүйегінде 14-ші Мюррейдің Жат лансерлері мен 15-ші лансерлер бірігіп, 20-шы лансерлер полкін құрды. 1927 жылдың 27 мамырында 20-шы лансерлердің рисальдар майорына көтерілді. Ол 1928 жылдың 1 мамырына дейін осы лауазымды атқарды. 1936 жылдың 28 қаңтарында зейнеткерлікке шыққанға дейін қызметін жалғастырды. 1935 жылдың 4 маусымында Британдық Үндістан Орденіне қабылданды. 1931 жылдың 1 тамызында құрметті лейтенант, ал 1935 жылдың 1 тамызында құрметті капитан шеніне ие болды. Оның әулеті Калабагтың Навабы Әмір Мұхаммед хан әулетінен бастау алады. Ұлыбританияда оның қосымша оқуы RAF-та пулеметші және бомбалаушы ұшқыш ретінде өтті. Аэропорт маршалы Асғар Хан салтанатты эстафетаны маршал Нұр Ханға тапсырды, бірақ оған Үндістан басқаруындағы Кашмирдегі жоспарланған операциялар туралы хабарламады, өйткені соңғысы оны өзі білмеді. Дегенмен, шығыс шекарадағы ұсақ шайқастардан кейін Әуе штабында әскерилердің құпия операцияларына күдік туды. Ол соғыс кезінде C-130 Hercules ұшақтарын пайдаланып, әскерилердің ілгерілеуіне қолдау көрсету үшін бомбалау миссияларын басқарды. Оның батылдығы мен еңбегі соғыстан кейін елдің барлық аймақтарында мақтауға ие болды. Ол соғыстың бағытын өз елінің пайдасына бұрғандығы үшін, алғашқы 24 сағаттың ішінде әуеде үстемдікке қол жеткізгендігі үшін марапатталды. Соғыстан кейін ол елде кеңінен танылып, құрметке ие болды. 1967 жылы Нұрхан Алты күндік соғыс кезінде Израильге қарсы Араб елдерінің Әуе күштеріне ерікті болып қызмет етуге ұсыныс жасады. Алты күндік соғыстан кейін Нұрхан Пәкістанға Президент Әйүп Хан басшылығымен Пәкістан Әуе күштерінің Бас қолбасшысы лауазымын аяқтау үшін оралды және 1969 жылы зейнеткерлікке шықты. 1960 жылы PIA-ның алғашқы реактивті ұшағы (Pan Am-нен жалға алынған Боинг 707-321) Малик Нұр Ханның басқаруымен ақырын бұрылыс жасады. Нұрхан 1959 жылдан 1965 жылға дейін PIA төрағасы болды. 1978 жылдың 20 қаңтарында 22 жолаушысы бар PIA ұшағы (Карачиде тұрғанда) қарулы адам тарапынан ұрланып, Үндістанға ұшып кетуді талап етті. PIA-ның сол кездегі төрағасы, әскери-әуе күштері маршалы (қайырымды) Нұр Хан ұшаққа өтіп, ұрлаушымен келіссөздер жүргізді. Ол ұрлаушыны қарусыздандыруға тырысқанда оқтан жарақат алды, бірақ оны жеңуге үміттенді.
Malik Nur Khan was born in the Tamman town located in the vicinity of Talagang District in Punjab Province, British India on 22 February 1923. He belonged to an Awan family which had a notable military tradition. The family carried the title of "Malik" (lit. Ruler), a title which is mostly used by Awan families. He served in France and Belgium with the 15th Lancers from 23 September 1914 to January 1916 (during which time he was awarded the Indian Order of Merit, 2nd class) when the regiment was transferred to Mesopotamia. It later served in Persia on the East Persia Cordon, where he was promoted Ressidar and awarded the Indian Distinguished Service Medal. He was promoted Risaldar 3 September 1918 and remained in the army when on the 21 September 1920 the 14th Murray's Jat Lancers and the 15th Lancers amalgamated to form the 20th Lancers. He was promoted Risaldar Major of the 20th Lancers on 27 May 1927, an appointment he was to hold until 1 May 1928 when he was appointed ADC to the General Officer Commanding, Eastern Command in India. He held this appointment until he retired on the 28 January 1936. He was admitted to the Order of British India 4 June 1935. He had been appointed Honorary Lieutenant 1 August 1931 and the Honorary Captain 1 August 1935. His family roots traces back to the family of Nawab of Kalabagh Amir Mohammad Khan. In the United Kingdom, his additional training took place as a gunnery and bomber pilot with the RAF. The outgoing Air Marshal Asghar Khan handed over the ceremonial baton to Air Marshal Nur Khan and did not brief him about the impending operations in Indian administered Kashmir since the latter was not aware of it himself. However, there were suspicions regarding the secret operations undertaken by the army in the Air AHQ due to subsequent skirmishes in the eastern border. He led the bombing missions during the war using the C 130 Hercules for that purpose in support to the army advances. His actions of valor and efforts won him the praise in all over the country after the war; he was credited with turning the tide of the war in his country's favor that gained air superiority in the first 24 hours. After the war, he was publicly honored and was famed figure in the country. In 1967, Nur Khan volunteered to serve in the allegiance of Arab countries' Air Forces against Israel during the Six Day War. After the Six Day conflict, Nur Khan returned to Pakistan to complete his tenure as Commander in Chief of Pakistan Air Force under President Ayub Khan and retired in 1969. In 1960, PIA's very first jetliner (a Boeing 707 321 leased from Pan Am) took a gentle turn under the command of Malik Nur Khan. Nur Khan was PIA's chairman from 1959 to 1965. On 20 January 1978, a PIA plane (while at Karachi) carrying 22 passengers was hijacked by a gunman and asked to be flown to India. The then chairman of PIA, Air Marshal (Retd) Nur Khan boarded the plane to negotiate with the hijacker. He was hit by a bullet while trying to disarm the hijacker but still managed to overpower him.
Хоккей
Нұрхан 1976 жылы Пәкістан хоккей федерациясының президенті болып тағайындалды және 1967-1969 және 1976-1984 жылдары Пәкістан хоккей федерациясының президенті қызметін атқарды. Оның президенттігі кезінде Пәкістан хоккей федерациясы 2 Олимпиада алтын медалін (1968 жылғы Мексика және 1984 жылғы Лос-Анджелес), 2 Хоккей әлем кубогын (1978 және 1982) және 2 Хоккей чемпиондары кубогын (1978 және 1980) жеңіп алды. Спортқа құштар болған ол тек қана 8 жыл бойы ел ішіндегі ойындарды табысты ұйымдастырды ғана емес, халықаралық хоккей аренасында да көрнекті рөл атқарды. Чемпиондар кубогы идеясы, жыл сайынғы хоккей турнирі, оның туындысы болды және 1978 жылы оның күш-жігері арқасында іске асырылды. Оның жеке бастамасымен FIH әлем кубогы және Чемпиондар кубогы турнирлерін енгізді, бұл турнирлер қазір Олимпиада ойындарымен бірге маңызды халықаралық жарыстардың қатарына жатады. Пәкістан хоккей федерациясының президенті ретінде ол Халықаралық хоккей федерациясына әлем кубогы мен Чемпиондар кубогын сыйға берді. Оның қызмет ету кезеңінде Пәкістан хоккей командасы «үлкен дублетті» (grand slam) орындады. Әлем кубогы мен Чемпиондар кубогы – хоккейдегі ең қиын жарыстар.
Nur Khan was handed the reins of Pakistan Hockey Federation as its president in 1976 and was President of the Pakistan Hockey Federation during 1967 – 1969, and 1976 – 1984. During his presidency, The Pakistan Hockey Federation won 2 Olympic Gold Medals (1968 Mexico & 1984 Los Angeles), 2 Hockey World Cups (1978 & 1982) and 2 Hockey Champions Trophy (1978 & 1980). Being a sports enthusiast, he not only ably facilitated the game at home for eight years. but also played an iconic role in international hockey arena. Conception of Champions Trophy, an annual hockey tournament, was his brain child that was realised in 1978 by his endeavours. On his personal initiative, the FIH introduced the World Cup Tournament and the Champions Trophy Tournament, which are now rated amongst the major international tournaments, alongside the Olympics. Being President Pakistan Hockey Federation, he donated World Cup Trophy and Champions Trophy to the International Hockey Federation. During his tenure Pakistan hockey team performed a grand slam. The World Cup and Champions Trophy are the toughest events in Hockey.
Крикет
1980 жылы ол Пәкістан крикетіне бақылау жөніндегі кеңес (БККБ; қазір Пәкістан крикет федерациясы деп аталады) президенті қызметіне де шақырылды, бұл крикет ісіндегі дұрыс емес жағдайды басқару үшін жасалды. Ол 1980 жылдан 1984 жылға дейін президент болып қызмет етті. Осы қызметінде ол Үндістанмен бірлесіп 1987 жылғы Крикет әлем чемпионатының өткізу құқығын жеңіп алуға көмектесті. Сондай-ақ ол 1987 жылғы әлем чемпионатының ұйымдастыру комитетінің құрамында болды және әлем чемпионатының бірнеше матчын Пәкістанға өткізуге ықпал етті. Омар Номан Пәкістандағы крикет тарихында былай деді: "Нұр Хан – ерекше басшы еді. Ол крикетті жақсы білмегенімен, оның тиімділігі мен болашақты көру қабілеті хоккей, сквош және крикеттің дамуына жағымды әсер етті".
In 1980, he was also brought in as President of Board of Control for Cricket in Pakistan (BCCP; currently known as Pakistan Cricket Board) to manage the disarrayed cricket affairs. He served as president from 1980 to 1984. In this capacity, he helped win the hosting rights for the 1987 Cricket World Cup with India. He was also part of the organising committee of the 1987 World Cup and was credited with bringing some of the World Cup matches to Pakistan. Omar Noman, in his history of cricket in Pakistan, said: "Nur Khan was an exceptional administrator. He did not know much about cricket, but his efficiency and vision had a positive effect on the development of hockey, squash, and cricket."
Скуаш
1951 жылдан 1963 жылға дейін пакистандықтар скваш спортында ең бағалы титул – Британ Ашық чемпионатын тоғыз жыл қатарынан жеңіп, керемет жетістіктерге қол жеткізді. Содан кейін ұзақ үзіліс болды. Келесі он жыл бойы Афтаб Джаваидтен басқа ешбір пакистандық бұл титулға ие бола алмады, ол тек финалға шықты. 1973 жылы Нұр Хан Пәкістан Халықаралық Әуе Жолдарының басшылығын екінші рет қабылдады. Ол бірден революциялық қадамдар жасады. PIA Colts жобасын іске қосты. Жас, дарынды жігіттер анықталып, оларға ай сайын стипендия берілді. Оларды жаттықтырып, PIA жол шығындарын көтеріп, халықаралық турнирлерге жіберді. Халықаралық аренада жақсы өнер көрсеткендер PIA-да тұрақты жұмысқа орналастырылды. Ынталандырулар осымен тоқтамады. Егер ойыншылар маңызды жарыстарда үлкен жетістікке жетсе, олар қызмет бабында жоғарылатылды. Бұл 70-ші жылдары әлемдік деңгейдегі пакистандық ойыншылардың – Қамар Заман, Гоги Аллауддин, Хидди Джахан, Мо Хан Джуниор және тағы да басқалардың көптеп шығуына әкелді. Әлемдік рейтингте алғашқы ондыққа 6-7 пакистандық кіретін. 1975 жылы Нұр Ханның өтінішімен, Англияда скваш клубын басқарған, төрт мәрте Британ Ашық чемпионы (1959–62) аңыз Азам Хан Қамар Заман мен Мохибулла Джуниорды Британ Ашық чемпионатына дайындады. Қамар Заман 12 жылдан кейін титулды Пәкістанға қайтарды. Ол скваш әлеміне Жәхангир Ханды, таза PIA Colts тәрбиесінде өскен, барлық уақыттағы ең ұлы скваш ойыншысын сыйлады. 1980 жылы бастау алған Пәкістан Ашық чемпионаты беделді турнирге айналды, ал елде Әлем Ашық чемпионаты да өткізілді.
From 1951 to 1963, Pakistanis achieved remarkable success in Squash winning the most coveted title, the British Open, all those thirteen years. Thereafter, it was a barren period. Any Pakistani failed to land the title over the next decade except one Aftab Javaid who managed to reach the final. Nur Khan took over the charge of Pakistan International Airlines for the second time in 1973. He immediately took revolutionary steps. He initiated the PIA Colts scheme. Young promising boys were spotted and given a monthly stipend. They were coached and sent to participate in international tournaments with PIA bearing the travel expenses. Whosoever performed well on the international circuit was given permanent employment in PIA. The incentives didn't end there. If any of the players achieved some major success in prime events, he was rewarded with a departmental promotion. All this led to a surfeit of world class Pakistani players in the 70s: Qamar Zaman, Gogi Allauddin, Hiddy Jahan, Mo Khan Junior and others. There used to be six to seven Pakistanis among the top 10 in the world rankings. In 1975, on Nur Khan's request, legendary Azam Khan, four time winner of British Open (1959–62), who was running a squash club in England, prepared Qamar Zaman and Mohibullah Junior for the British Open. Qamar Zaman brought back the title to Pakistan after 12 years. He gave the Squash World Jahangir Khan, a pure PIA colts product who became the greatest squash player of all time. Pakistan Open initiated in 1980 became a prestigious tournament and the country also hosted World Open.
Саясат және губернаторлық
1969 жылы Нұрхан әскери қызметтен зейнеткерлікке шықты, ал оның беделі президент Яхья Хан басқаратын үкіметте оған тағайындалуға мүмкіндік берді; бірақ реформалар талабына байланысты бұл тағайындама ұзаққа солмады. Оның қызмет мерзімі жаңартылды және президент Яхья оның зейнеткерлігін күштен жойып, өзінің әкімшілігінде CMLA орынбасары етіп тағайындады. Яхья Ханның үкіметінде 1969 жылдың тамыз айында ол коммуникация, денсаулық сақтау, еңбек және ғылым министрі болып тағайындалды. Алайда, Нұрхан 1969 жылдың 1 қыркүйегінде Батыс Пәкістанның губернаторы болып тағайындалды және елдің саяси және білім беру жүйесінде радикалды реформалар жасады. Ол даулы "Бірлік" бағдарламасын таратуды қолдады және 1970 жылы оның тоқтатылуын бақылады. Нұрхан кейіннен 1970 жылдың 1 шілдесінде "Бірлік" бағдарламасының таратылуын көргеннен кейін және 1970 жылы президент Яхьямен арадағы келіспеушіліктерге байланысты күтпеген жерден генерал-лейтенантқа ауыстырылды, сондай-ақ ол жаңа мерзімінен бас тартты. 1985 жылы ол Ұлттық Ассамблеяға сайлану үшін жалпы сайлауға қатысып, нәтижесінде партиялық емес саясатқа қатысуға шешім қабылдады. 1987 жылы ол Пәкістан Халық партиясына (ПХП) қосылып, 1988 жылы өткен жалпы сайлауда ПХП платформасы бойынша НА 44 сайлау округінен үміткер болды. Ол жеңіліске ұшырағанын мойындады және 1988 жылы саясаттан шықты.
In 1969, Nur Khan retired from his military service and his prestige led him to secure an appointment in Cabinet led by President Yahya Khan; but it was short lived due to his demands for reforms. His tenure was renewed and his retirement was overturned by President Yahya who appointed him as Deputy CMLA under his administration. In Yahya administration, he was inducted as cabinet minister of communications, health, labour, and science in August 1969. Nur Khan, however, was appointed as Governor of West Pakistan on 1 September 1969 who made radical reforms in country's political and educational structure. He supported the devolution of controversial One Unit program and oversaw its termination in 1970. Nur Khan was later unexpectedly replaced with Lieutenant General on 1 July 1970 after witnessing the termination of One Unit program and tendering resignation from his renewed term in 1970 over mutual disagreement with President Yahya. In 1985, he decided to enter in national politics as a nonpartisan after successfully participating in the general elections to be elected as a member of National Assembly. In 1987, he joined the Pakistan Peoples Party (PPP) and contested for the Constituency NA 44 on a PPP's platform in the general elections held in 1988. He conceded his defeat and eventually retired from the politics in 1988.
Мұра және еске алу
Оның Пәкістан әуе күштеріне сіңірген еңбегінің құрметіне 2012 жылы Чаклала ПАҚ базасы Нұр Хан атындағы ПАҚ базасы болып қайта аталды. 1965 жылғы әуе соғысының батыры саналатын, сол соғыстың өте алғашқы күні үш есе үлкен Үндістан әуе күштерімен теңдей шайқасқан Пәкістан әуе күштерін жетекшілік еткен адам, ол әділеттілігімен ғана емес, өткір зиялылығымен және еңбегімен де кеңінен құрметтелді.
In commemoration of his services rendered to Pakistan Air Force, PAF Base Chaklala was renamed as PAF Base Nur Khan in 2012. Considered the hero of the 1965 air war the man who led the Pakistan air force achieve parity over the three times larger Indian air force on the very first day of the 1965 war a man widely respected not only for his integrity but also for his sharp intelligence and outstanding management abilities.