Кіріспе

Аргиллит (/pron/'/ɑːr//dʒ//ᵻ//l//aɪ//t/) – негізінен қатқан саз бөлшектерінен тұратын ұсақ түйірлі шөгінді тау жынысы. Аргиллит тәрізді жыныстар негізінен литифтелген саздар мен лайлардан пайда болады. Олардың құрамында әртүрлі мөлшерде ұсақ тозаң бөлшектері кездеседі. Аргиллиттер, егер шистайға тән қабатты құрылымы қалыптасса, шистайға ауысады. Жақсы литифтелмеген аргиллиттерді балшық тас деп те атайды. Бұл тау жыныстары құрамымен әртүрлі болғанымен, әдетте алюминий мен кремнийдің жоғары мөлшерін, сондай-ақ сілтілі және сілтілі жер металлдарының иондарын қамтиды. Осы шөгінділер мен тау жыныстарын сипаттау үшін пелит немесе пелиттік термин де қолданылады. Аргиллиттердің метаморфизмі нәтижесінде шифер, филлит және пелиттік шифер түзіледі.

Белті супертоп

Белті супертобы, кеш кембрий (мезопротерозой) дәуіріне жататын тау жыныстарының жиынтығы, қалың аргиллит қабаттарын, сондай-ақ басқа метаморфозданған немесе жартылай метаморфозданған сазды тастарды қамтиды. Ол негізінен Монтана штатының батысында, оның ішінде Ащы түбір аңғары мен Ащы түбір таулары, Миссула аймағы, Флатхед көлі және Глейшер ұлттық паркі, сондай-ақ Идахо штатының солтүстігінде таралған. Сонымен қатар, солтүстік-шығыс Вашингтон және батыс Вайомингте шағын кездесу орындары бар. Белті супертобының терең күлгін, шарап қызыл, қызыл, көк, бирюза және жасыл аргиллиттерінің көрнекті жерлерін Монтана штатының солтүстік-батысындағы Глейшер ұлттық паркінде және Монтана штатының батыс-орталық бөлігіндегі 15-ші тас жолы бойындағы Вольф Крик каньонында көруге болады.

"Қара шифер"

Британдық Колумбия жағалауындағы Хайда Гвайидің хайда мүсіндері – қатты, ұсақ қара балшықтан, аргиллиттен жасалған, кейде "қара тақта" деп аталатын ежелгі өнердің құнды мүліктері. Қара тақта тек Грехам аралындағы Скидегейт қаласының жанындағы Слейтчук тауындағы карьерде ғана кездеседі, ол Слейтчук өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан. Бір кезде, шамамен 1900 жылы, ол Виктория қаласына өңдеу үшін жіберілді; бүгінде аргиллитті пайдалану құқығы Хайда халқына тиесілі. Аргиллиттен жасалған мүсіндер хайда өнерімен тығыз байланысты және Солтүстік-Батыс жағалауындағы өнер түрлерінің арасында тек бір мәдени топқа ғана тән өнердің синонимі болып табылады. Хайда халқы алғаш рет 1800 жылдары оны саудаға шығарып, теңізшілерге сата бастағаннан бері бұл өнер жоғары сапалы және бүкіл әлемде бағаланған. Қазіргі хайда мүсіншілері осы дәстүрді жалғастыруда.