Скотт Джоплиннің «Треемониша» операсы

Кіріспе

Тремониша (1911) – американдық регтайм композиторы Скотт Джоплиннің операсы. Оны кейде «рагтайм опера» деп те атайды, бірақ Джоплин оны осылай атаған жоқ және ол көптеген музыкалық стильдерді қамтиды. «Тремониша» операсының музыкасына увертюра мен прелюдия, түрлі речитативтер, хорлар, шағын ансамбль туындылары, балет және бірнеше ариялар кіреді. Опера 1972 жылы толық орындалғанға дейін көпке танылмаған еді. Джоплин 1976 жылы «Тремониша» үшін музыка саласындағы Пулитцер сыйлығымен марапатталды. Музыка тарихшысы Гилберт Чейз бұл қойылымды «жартылай ғажайып» деп атады, оның сөзіне сәйкес, «Тремониша» қайта жандандырылғанда «өзінің шығармашылық күшімен және моральдық үндеуімен мыңдаған шабыттанған тыңдаушылар мен көрермендерге жетті». Операның музыкалық стилі – 20 ғасырдың басындағы кең таралған романтикалық стиль. Ол «тартымды, ерекше және терең сезімдік» деп сипатталған.

1911 opera by Scott Joplin

Treemonisha (1911) is an opera by American ragtime composer Scott Joplin. It is sometimes referred to as a "ragtime opera", though Joplin did not refer to it as such and it encompasses a wide range of musical styles. The music of Treemonisha includes an overture and prelude, along with various recitatives, choruses, small ensemble pieces, a ballet, and a few arias. The opera was largely unknown before its first complete performance in 1972. Joplin was posthumously awarded the Pulitzer Prize for music in 1976 for Treemonisha. The performance was called a "semimiracle" by music historian Gilbert Chase, who said Treemonisha "bestowed its creative vitality and moral message upon many thousands of delighted listeners and viewers" when it was recreated. The musical style of the opera is the popular romantic one of the early 20th century. It has been described as "charming and piquant and deeply moving",

The opera celebrates African American music and culture while stressing that education is the salvation of African Americans. The heroine and symbolic educator is Treemonisha, who runs into trouble with a local band of conjurers, who kidnap her. At the time of the publication, he sent a copy of the score to the American Musician and Art Journal. Treemonisha received a glowing, full page review in the June issue. The review said it was an "entirely new phase of musical art and a thoroughly American opera (style)." Aside from a concert style performance in 1915 of the ballet Frolic of the Bears from act 2, by the Martin Smith Music School, the opera was forgotten until 1970, when the score was rediscovered. On October 22, 1971, excerpts from Treemonisha were presented in a concert at the Lincoln Center Library, with musical performances by William Bolcom, Joshua Rifkin and Mary Lou Williams joining a group of singers. The concert commemorated the recent publication of Joplin's collected works, which had been compiled and edited by Vera Brodsky Lawrence. The world premiere took place on January 27, 1972, as a joint production of the music department of Morehouse College and the Atlanta Symphony Orchestra in Atlanta, Georgia, using the orchestration by T. J. Anderson. The performance was directed by Katherine Dunham, former head of a noted African American dance company in her own name, and conducted by Robert Shaw. (He was one of the first major American conductors to hire both black and white singers for his chorale). The production was well received by both audiences and critics.</blockquote>

Опера афроамерикалық музыка мен мәдениетін мақтайды, сонымен қатар білім алудың афроамерикалықтардың құтқарылуы екенін баса назар аударады. Операның басты кейіпкері және символдық тәрбиешісі – Тремониша, ол жергілікті жыншылар тобымен келесіп, олар оны ұрлап кетеді. Ол шығарма жарияланған кезде, партитураның көшірмесін American Musician and Art Journal журналына жіберді. «Тремониша» туралы мақала маусымдық санында толық бетке тарап жарияланды. Мақалада бұл «музыкалық өнердің жаңа кезеңі және толыққанды американдық опера стилі» делінген. 1915 жылы Мартин Смит музыка мектебінде 2-ші актіден «Аюлардың ойыны» балеті концерттік орындалыста көрсетілгеннен басқа, опера 1970 жылға дейін ұмытылып кеткен, содан кейін партитура қайта табылды. 1971 жылдың 22 қазанында «Тремонишадан» үзінділер Линкольн орталығы кітапханасындағы концертте орындалды. Концертте Уильям Болком, Джошуа Рифкин және Мэри Лу Уильямс секілді музыканттармен бірге әншілер тобы өнер көрсетті. Концерт Джоплиннің жинақталған шығармаларының жақында жарық көргенін еске салды, оларды Вера Бродски Лоренс жинақтап, өңдеген. Әлемдік премьерасы 1972 жылдың 27 қаңтарында Морхаус колледжінің музыка бөлімі мен Атланта симфониялық оркестрінің бірлескен қойылымы ретінде Атланта, Джорджияда өтті, оркестрлік нұсқауын Т.Дж. Андерсон жасады. Қойылымды өзінің атымен танымал афроамерикалық би тобының бұрынғы жетекшісі Кэтрин Данхэм қойды, дирижерлік жасаған Роберт Шоу болды. (Ол хоры үшін ақ және қара әншілерді алғашқы ірі американдық дирижерлердің бірі болды). Қойылым көрермендер мен сыншылар тарапынан жақсы қабылданды.

Шабыт

Джоплиннің мақсаты – «Тремонишаны» еуропалық дәстүрдегі мазмұнды опера және көңілді музыка туындысы ретінде ұсыну болатын. Ол тек би кезеңдерінде ғана рагтайм үлгісін қолданды. Басты кейіпкер сияқты, ол да білімді, көп оқыған, әйелдер құқықтары мен афроамерикалық мәдениетін қолдаушы ретінде танымал еді. Джоплин туындыны 1884 жылдың қыркүйегінде, Александрдың дүниеге келген айы мен жылында жазды, бұл теорияны қуаттайды. Ол сондай-ақ, операда басты кейіпкердің ақ әйелдің үйінде білім алғанын атап көрсетеді. Берлин және басқа да музыка тарихшылары, сондай-ақ Джоплиннің әйелі опера сюжетінің осы бөлігі мен Джоплиннің бала кезіндегі музыкалық сабақтары мен Джулиус Вайспен болған оқулары арасындағы ұқсастықтарды байқады. Операның басты кейіпкері – Тремониша – ақ нәсілді әйелден білім алған қара нәсілді жасөспірім, «Жоплиннің ақ нәсілді музыка мұғалімінен білім алғанындай». Тарихшы Ларри Вольц «Тремонишадағы орта ғасырдың ортасындағы неміс опера стилінің әсері» айқын байқалатынын, оны Джоплиннің Вайсден алған білімімен байланыстырады. Берлин Лотти Джоплиннің (композитордың үшінші әйелі) Тремониша кейіпкерінің өз халқын надандықтан құтқару тілегі мен композитордың ұқсас ниеті арасындағы байланысты сезгенін айтады. Лотти Джоплин сондай-ақ Тремонишаны Скот Джоплин фортепианода ойнағанда онымен сөйлесетін рух ретінде сипаттайды, ол композицияны «қалыптастыратын» болады. «Ол оған құпияларды айтатын, өткен мен болашақ туралы хабар беретін», – деді Лотти Джоплин. Кейінгі сыншылар операны американдық тарихта ерекше орынға ие деп бағалады, оның кейіпкері «заманауи азаматтық құқықтар қозғалысы үшін ерте дауыс болды, әсіресе білім мен білімнің афроамерикалықтардың өркендеуіне маңыздылығын атап көрсетті». Кертистің қорытындысы да осыған ұқсас: «Тремониша соңында сауаттылықты, білімді, еңбекқорлықты және қоғамдық бірлікке ұмтылысты жарысқа дамудың ең жақсы жолы ретінде ұсынды». Берлин бұл туындыны «Америка Құрама Штаттарында жазылған көптеген опералардан әлдеқайда қызықты опера» деп сипаттайды. Алайда, ол Джоплиннің либреттосы композитордың «шебер драматур емес екенін» және либреттоның музыка деңгейінде еместігін көрсеткенін айтады.

Joplin's ambition was for Treemonisha to be both a serious opera in the European tradition and an entertaining piece of music. He drew on the ragtime idiom only in the dance episodes. Like the title character, she was educated, well read, and known to be a proponent of women's rights and African American culture. Joplin set the work in September 1884, the month and year of Alexander's birth, which contributes to that theory. He also notes that in the opera, the title character receives her education in a white woman's home. Berlin and other music historians, along with Joplin's widow, have noted similarities between this element of the opera's story and Joplin's own childhood music and other lessons with Julius Weiss. Treemonisha, the protagonist of the opera, is a black teenager who was educated by a white woman, "just as Joplin received his education from a white music teacher". Historian Larry Wolz agrees, noting that the "influence of mid nineteenth century German operatic style" is quite obvious in Treemonisha, which he attributes to Joplin learning from Weiss. Berlin notes that Lottie Joplin (the composer's third wife) saw a connection between the character Treemonisha's wish to lead her people out of ignorance, and a similar desire in the composer. Lottie Joplin also describes Treemonisha as a spirit who would speak to him while Scott Joplin played the piano, and she would "shape" the composition. "She'd tell him secrets. She'd tell him the past and the future," said Lottie Joplin. Later critics have also praised the opera as occupying a special place in American history, with its heroine "a startlingly early voice for modern civil rights causes, notably the importance of education and knowledge to African American advancement." Curtis's conclusion is similar: "In the end, Treemonisha offered a celebration of literacy, learning, hard work, and community solidarity as the best formula for advancing the race." Berlin describes it as a "fine opera, certainly more interesting than most operas then being written in the United States". By contrast, he says that Joplin's libretto showed the composer "was not a competent dramatist" and that the libretto was not of the same quality as the music.

Кескіннің қысқаша мазмұны

Treemonisha оқиғасы 1884 жылдың қыркүйегінде Техас штатының Текаркана қаласы (Жоплиннің балалық шағы) мен Арканзас штатындағы Қызыл өзен арасындағы оқшауланған орман ішіндегі бұрынғы құл плантациясында орын алады. Треймониша – жас босатылған әйел. Оған ақ әйел оқуды үйреткеннен кейін, ол өз қауымын ағартушылық пен ырым-жырымға бейім сиқыршылардың ықпалына қарсы жетектейді. Треймонишаны ұрлап алып, оны былбырлақтар ұясына тастауға әзірленгенде, оның досы Ремус оны құтқарады. Қоғам білімнің құндылығын және өз білімсіздігінің зиянын түсініп, оны өздерінің ұстазы және басшысы ретінде таңдайды. Опера Монишаға ("Бақыт қапшығы") бақыт әкелетін қапшықты сатуға тырысқан сиқыршы Зодзетрикпен басталады. Бірақ оның күйеуі Нед оны тоқтатып қалады. Зодзетрик қашып бара жатқанда, Треймониша мен Ремус халықтың ән шырқағанын естиді және қуанышпен күнді қарсы алуға дайындалады ("Мұңғақ қоңыршықтар"). Содан кейін Треймониша олар жұмыстан бұрын рингте ойнағысы келе ме деп сұрайды. Олар келіседі, ал Энди оларды ән мен бимен ("Біз айналып өтеміз") бастап кетеді. Халық билеп болғаннан кейін, Треймониша әйелдердің басына гүл шоқтарын таққанын байқайды және өзі де бір гүл шоғын ағаштан алуға тырысады ("Шеңбер"). Бірақ Мониша оны тоқтатып, осы ағаштың қасиетті екенін айтады. Мониша ария орындайды, Треймонишаның ағаш астында табылғаны туралы айтады ("Қасиетті ағаш"). Треймониша Мониша мен Недтің оның нағыз ата-анасы емес екенін білгенде қатты қайғырып, жылайды ("Таңқалды"). Содан кейін Мониша Треймонишаның қалай тәрбиеленгені және білім алғаны туралы айтады ("Треймонишаның тәрбиесі"). Пастор Оллток арбамен келіп, көршілермен сөйлесіп, олардың ырым-жырымға сенуін растайды. Ол халықтың назарын аударғанда, сиқыршылар Треймонишаны ұрлап кетеді ("Жақсы кеңес"). Оллток кеткеннен кейін, көршілер Треймонишаның жоғалып кеткенін түсінеді ("Ұйысқандықсыздық"). Ремус Треймонишаны құтқаруға аттанады. 2-ші акт Симон, тағы бір сиқыршының, ырым-жырым туралы ән айтуымен басталады ("Ырым-жырым"). Содан кейін Зодзетрик, Луддуд және Сефус Треймонишаның олардың жоспарларын бұзғаны үшін оған қандай жаза беру керектігін талқылайды ("Треймониша қауіпте"). Треймониша байланғанда, ерекше жаратылыстар оның айналасында би орындайды ("Аюлардың ойыны"). Симон мен Сефус Треймонишаны алып, алып былбырлақтар ұясына тастауға әзірленеді ("Быбылшықтар ұясы"), бірақ Ремус уақтылы келгенде, шайтан кейпінде сиқыршыларды қорқытып қуады ("Құтқару"). Келесі сахна төрт жұмысшының үзіліс туралы төрттік ән орындаған басқа плантацияда ашылады ("Біз біраз демаламыз / Мақта жинаушылардың әні"). Содан кейін Треймониша мен Ремус келіп, Джон Смит плантациясына қалай бару керектігін сұрайды. Олар кеткеннен кейін, жұмысшылар мүйіздің даусын естиді және олардың жұмыс күні аяқталғанын тойлайды ("Дина әпке мүйізге үрді"). 3-ші акт тасталған плантациядағы прелюдиямен ("3-ші актке прелюдия") басталады. Көршілерде Мониша мен Нед Треймонишаның жоғалуына қайғырады ("Мен баламды көргім келеді"). Ремус пен Треймониша қайтып келгенде, көршілер қуанады және олар Зодзетрик пен Луддудты, екі сиқыршыны ұстағанын көрсетеді ("Треймонишаның оралуы"). Содан кейін Ремус жақсылық пен жамандық туралы дәріс береді ("Жамандық ешқашан дұрыс емес (Дәріс)"). Энди әлі де сиқыршыларды жазалауды қалайды және оларға шабуыл жасау үшін көршілерді ашуландырады ("Зорлық-зомбылық"). Содан кейін Нед сиқыршыларға олардың табиғаты туралы айтады ("Құқықшылар алысқа және жақын жерде жүргенде (Дәріс)"). Треймониша Эндиді сиқыршыларды кешіруге ("Сиқыршылар кешірілді") көндіреді және оларды босатады. Луддуд сиқырмен айналысудан бас тартады, бірақ Зодзетрик өзінің жолын ешқашан өзгертпейтінін айтады. Содан кейін көршілер Треймонишаны жаңа басшы етіп сайлайды ("Біз сізге басшымыз ретінде сенеміз"), және олар салтанатты түрде жабылу биін ("Нағыз баяу сүйреу") билейді.

Treemonisha takes place in September 1884 on a former slave plantation in an isolated forest, between Texarkana, Texas (Joplin's childhood town) and the Red River in Arkansas. Treemonisha is a young freedwoman. After being taught to read by a white woman, she leads her community against the influence of conjurers, who are shown as preying on ignorance and superstition. Treemonisha is abducted and is about to be thrown into a wasps' nest when her friend Remus rescues her. The community realizes the value of education and the liability of their ignorance before choosing her as their teacher and leader. The opera opens with Zodzetrick, a conjurer, attempting to sell a bag of luck to Monisha ("The Bag of Luck"). However, her husband, Ned, wards him off. As Zodzetrick slinks away, Treemonisha and Remus hear the folks singing and excitedly prepare for the day ("The Corn Huskers"). Treemonisha then asks if they would like a ring play before they worked. They accept, and Andy leads the folks in a song and dance ("We're Goin' Around"). When the folks have finished dancing, Treemonisha notices that the women wear wreaths on their heads, and she herself tries to acquire one from a tree ("The Wreath"). However, Monisha stops her in her tracks, and tells her of how this certain tree is sacred. Monisha performs an aria, talking of Treemonisha's discovery under the tree ("The Sacred Tree"). Treemonisha is distraught to learn Monisha and Ned aren't her true parents and laments over it ("Surprised"). Monisha then tells of how Treemonisha was brought up and educated ("Treemonisha's Bringing Up"). Parson Alltalk then arrives in a wagon, talking to the neighborhood and confirming their belief in superstition. Whilst he distracts the folks, the conjurers kidnap Treemonisha ("Good Advice"). Once Alltalk leaves, the neighborhood realizes Treemonisha is gone ("Confusion"). Remus sets out to rescue Treemonisha. Act 2 opens with Simon, another conjurer, singing of superstition ("Superstition"). Zodzetrick, Luddud and Cephus then debate on Treemonisha's punishment for foiling their plans earlier in the day ("Treemonisha in Peril"). Whilst Treemonisha is bound, strange creatures perform a dance number about her ("Frolic of the Bears"). Simon and Cephus then take Treemonisha to be thrown in a giant wasps' nest ("The Wasp Nest"), but Remus arrives just in time, masquerading as the devil, scaring the conjurers away ("The Rescue"). The next scene opens on another plantation, where four laborers perform a quartet about having a break ("We Will Rest Awhile / Song of the Cotton Pickers"). Treemonisha and Remus then arrive, and ask for directions to the John Smith plantation. Once they have left, the workers hear a horn, and celebrate that their work is finished for the day ("Aunt Dinah has Blowed de Horn"). The third act opens with a prelude ("Prelude to Act 3") in an abandoned plantation. Back in the neighborhood, Monisha and Ned mourn about Treemonisha's disappearance ("I Want to See My Child"). When Remus and Treemonisha return, the neighborhood celebrate, and show that they have captured two of the conjurers, Zodzetrick and Luddud ("Treemonisha's Return"). Remus then lectures about good and evil ("Wrong is Never Right (A Lecture)"). Andy still wants to punish the conjurers, and riles up the neighborhood to attack them ("Abuse"). Ned then lectures the conjurers about their own nature ("When Villains Ramble Far and Near (A Lecture)"). Treemonisha persuades Andy to forgive the conjurers ("Conjurers Forgiven"), and sets them both free. Luddud decides to abandon conjuring, but Zodzetrick insists that he will never change his ways. The neighborhood then elect Treemonisha as their new leader ("We Will Trust You As Our Leader"), and they celebrate with a closing dance ("A Real Slow Drag").

Атланта симфониясы мен Морхаус хоре клубы

Треемонишаның әлемдік премьерасы 1972 жылы Роберт Шоу жетекшілігімен Атланта симфониясы мен Морхаус глей клубы ұсынды, ал музыкалық жетекшісі Венделл Уэлум болды. Сахналық режиссер Кэтрин Данэм еді.

Хьюстонның Үлкен опера театры

1976 жылы Хьюстон Гранд Операсы Крис Нэнс музыкалық жетекшісі және Франк Корсаро сахналық режиссері басшылығымен «Treemonisha» операсын алғаш рет сахнаға қойды. Операның жарияланған фортепианолық партитурасын бірлесіп редакциялаған және оның орындау құқықтарын бөліскен Вера Бродский Лоуренс көркемдік кеңесші ретінде жұмыс істейді. 1981 жылы компания бұл қойылымды қайта жаңғыртты және Сидни Смит PBS үшін түсірген видеожазбасын жасады. Бұл қойылымда Шулердің оркестрлеуі қолданылды, ал Кармен Балтроп Treemonisha, Делорес Айвори Monisha және Обба Бабатунде Zodzetrick рөлінде ойнады. Deutsche Grammophon 1976 жылы осы қойылымның аудио нұсқасын LP пластинкаларында бұрыннан-ақ жариялаған еді.

Иллинойс университеті, Урбана-Шампейн

1991 жылдың ақпанында Иллинойс университетінің Урбана-Шампейндегі Краннерт сахналық өнер орталығында «Тримониша» операсы толыққанды оркестрмен сүйемелделіп, костюмдермен қойылды.

Сент-Луис опера театры

2000 жылы Сент-Луис опера театры Рода Левиннің режиссерлігімен, Джеффри Хуардтың дирижерлігімен және Дианн Макинтайрдың хореографиясымен "Тремониша" операсын қойды. Орындаушылар құрамына Кристина Кларк (Тремониша), Джеральдин Макмиллан (Мониша), Натан Граннер (Ремус) және Кевин Шорт (Нед) кірді. 1976 жылғы Хьюстон Гранд Операсының қойылымы мен жазбасынан өзгеше, бұл қойылымда Джоплиннің бастапқы диалектісі қолданылды.

Парагон рагтайм оркестрі

[[Файл:Paragon02. jpg|thumb|Paragon Ragtime Orchestra дирижері Рик Бенджамин Treemonisha операсының толық оркестрлік нұсқасын жасауға бес жыл жұмсады. Бұл оркестрлік нұсқа Скотт Джоплин мен оның замандастарының шығармаларына сәйкес, 12 музыканттан тұратын театр оркестрі үшін арналған. 2011 жылы Бенджаминнің оркестрлеуіне арналған 204 беттік, кеңінен түсіндірмелермен жабдықталған кітап және екі CD дискі жарық көрді.

Канада

2023 жылдың маусым айында Скотт Джоплиннің «Тремониша – музыкалық жаңа өңдеуі» туындысы «Волкан театры» компаниясы, «Канад опера компаниясы», «Соулпеппер» және «Қозғалмалы аң» компанияларының бірлестігімен Торонтодағы Сент-Лоуренс өнер орталығындағы Блума Апел театрында әлемдік премьерасын ұсынады. Сахналық қойылымның оркестрлік жарақтауы мен аранжировкасын Джесси Монтгомери және Джанина Норпот жасады, ал кітабы мен либреттосын Лия Симон Боуэн өңдеді.

Африка

2022 жылы Оңтүстік Африканың Кейптаун қаласындағы 28 мүшелі Isango ансамблі Францияның Каен қаласындағы Театр де Каенде Тремонишаның жаңа өңделінген нұсқасын алғаш рет көрсетті. Марк Дорнфорд Мэй мен Паулина Малефане режиссерлік еткен, музыкалық жетекшісі Мандиси Дянтис, ал хореография авторы Лунгело Нгамлана болған бұл қойылымда Джоплиннің музыкасы маримбаға көшірілді және музыканттар мен әншілер екі рөлде ойнады.

Бейімделулер

Дирижер Андре Костеланец 1976 жылы "Тремониша" операсынан оркестрлік үзінділерді Columbia Records компаниясы үшін жазды. 1997 жылы Аарон Робинсон Мейн штатының Рокпорт қаласындағы Рокпорт опера үйінде Джудит Курц Богдановтың жаңа либреттосымен "Тремониша: Концерттік нұсқасы" атты қойылымды өткізді. 2008 жылдың маусым айында Сью Келлер "Тремониша" операсының қысқартылған оркестрлік хорлық нұсқасын жасады және аранжировкалады. Бұл қойылымға Скотт Джоплиннің Халықаралық Рагтайм қоры тапсырыс берді. Әншілер мен латунь аспаптар оркестрі үшін (4 труба, 4 тромбон, валторна, туба) жаңа аранжировка неміс композиторы Стефан Бейерден тапсырылды. Гунтер Шулердің "Тремониша" операсынан жасаған сюитасы 2013 жылы Лондонның Саутбанк орталығында "The Rest Is Noise" маусымы аясында орындалды.