Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британ Колумбиясының таулары, Канада.
Mountain in British Columbia, Canada
Осы аймақтың иеленуші халқы – Сквамиштер, «Шеф» тауын рухани маңызы бар орын деп есептейді. Таудың Сквамиш тіліндегі атауы – Siy̓ám̓ Smánit. Siy̓ám̓ әдетте «басшы» деп аударылады, бірақ шын мәнінде ол әлеуметтік мәртебе), ал олардың дәстүрлерінде бұл таудың Xáays (осы тілде Трансформер ағайындылары деп белгілі) құдайларымен тасқа айналған ұзақ үй екендігі айтылады. Сквамиш жырларында таудың тік бетінен жарық – екі баслы алып теңіз жыланы Синулхканың терісінен қалған із, яғни коррозия белгісі. Гранодиориттің пайда болуы, көбінесе, ондаған миллион жыл бойы үстіндегі тау жыныстарының эрозиясы арқылы, ал соңғы 2,5 миллион жылда мұздық эрозия процестерінің басымдығымен жүрді. Жер бетіне шыққаннан кейін, бастапқы гранодиориттің пішіні мұздық эрозиямен қалыптасты, ол «Шефтің» биік тік қабырғаларын жасады, сондай-ақ фьорд – Хоу Саундты қазды. Мұздық эрозияның классикалық белгілері кең таралған, әсіресе жылтыратылған, сызылған беттерде. Құрылымның ең жоғарғы бөлігінде байқалатын жылтырлық және сызықтар, мұздың қалыңдығының ең жоғары деңгейінде бүкіл құрылымның қалың мұзбен көмілгенін көрсетеді. «Шефтің» үш шыңын бөліп тұратын және анықтайтын керемет шатқалдар тік және шамамен солтүстік-оңтүстік бағытындағы терең жарықтардың (жарылымдардың) тізбегі бойындағы үлкен тас блоктарының сынуы мен массалық құлауының нәтижесі болып табылады. «Шеф» – сөнген жанартаудың тамыры болуы мүмкін, себебі Сквамиш аймағында 86 миллион жыл бұрыннан бастап, Гарибальди жанартау белдеуінің вулканизм қызметі басталғанға дейін (шамамен 2-3 миллион жыл бұрын) ешқандай жанартау белсенділігі болған жоқ. Сквамиш аймағында Гарибальди жанартау белдеуінің вулканизм қызметі соңғы мұз дәуірінің аяқталуымен немесе одан кейін тоқтады.
The Squamish, the indigenous people from this area, consider the Chief to be a place of spiritual significance. The Squamish language name for the mountain is Siy̓ám̓ Smánit. Siy̓ám̓ is usually translated as "chief", though it is really a social ranking), and their traditions say it is a longhouse transformed to stone by Xáays, as the Transformer Brothers are known in this language. The great cleft in the mountain's cliff face in Squamish legend is a mark of corrosion left by the skin of Sínulhka, a giant two headed sea serpent. Exhumation of the granodiorite body probably occurred mostly by erosion of overlying rocks over tens of millions of years, with glacial erosion processes dominating exhumation over the last 2.5 million years. Once exposed at the surface, the original granodiorite body was shaped by glacial erosion, which is responsible for the tall steep walls that define the Chief, as well as the excavation of Howe Sound, a fjord. Classic hallmarks of glacial erosion are ubiquitous, especially polished, striated surfaces. Polish and striations observable at the very summit of the formation require that, at the peak of glaciation, the entire formation was buried under a substantial thickness of ice. The striking gullies that separate and define the three summits of the Chief are the result of fracturing and mass wasting of large blocks along a series of vertical, and roughly north south oriented deep seated fracture sets (joints). The Chief may be the root of an extinct volcano because no volcanic activity has occurred in the Squamish area from about 86 million years ago to the beginning of Garibaldi Volcanic Belt volcanism about 2 3 million years ago. In the Squamish area, Garibaldi Volcanic Belt volcanism ceased during or shortly after the end of the last ice age.
Топография және ерекшеліктері
Басшы шамамен үш шаршы шақырымдай аумақты құрайды. Қорыта айтқанда, бірнеше терең шатқалдармен бөлінген бірнеше шың бар. Көп жағдайда, әсіресе батыс беткейінде, шыңдар мен орман арасында тік жартастар орналасқан.
The Chief measures approximately three square kilometres. In summary, there are several summits separated by several deep gullies. Steep cliffs separate the summits from the forest floor in many places, especially the western faces.
Жаяу жүру жолдары
Үш негізгі шыңның бәріне Басшының күтіміндегі артқы жағындағы жаяу жолдары арқылы жетуге болады. Бұл жолдар тік және тасты. Көптеген биік жерлерде "жолдың" қысқа бөліктері тым тік немесе сырғалғандықтан, көмек үшін тізбектер мен баспалдақтар жартасқа бекітілген. Бас шыңның басты көрікті жері – Бас жолымен немесе тауға өрмелеу арқылы қол жетімді үлкен граниттік беті. Көптеген шыңдардан 99 тас жолы мен төмендегі өзенді көруге болады. Шыңдарда қоршаулар мен қауіпсіздік құрылғылары жоқ, сондықтан жартастан құлау қаупі бар.
All of the three main summits are accessible via the Chief's maintained backside hiking trails. These trails are steep and rugged. In several high places there are short sections of "trail" that are so steep or slippery, that chains and ladders have been bolted to the rock for aid. The main attraction at the chief is the large granitic façade which is accessed by the chief trail or by rock climbing. The several peaks offer a view of the Sea to Sky Highway 99 and the river below. The summits have no railings or safety installations, making it possible to fall off the face of the cliff.
Құрқық
Бас таудың үш басты шыңы бірнеше терең жарықтармен бөлінген, олар қуыстар деп аталады. Бұл жарықтар тік және ішінара қиыршық тас пен құм-қиыршық тас аралас қалдықтармен толтырылған. Олар негізінен мұздықтардың әсерінен пайда болғанға ұқсайды. Оңтүстік қуысы: Бас таудың ең үлкен және көзге түсетін қуысы, ол Бірінші шыңды Екінші шыңнан бөліп тұрады. Солтүстік қуысы: Бас таудың солтүстік жағындағы қараңғы және тар қуыс, ол Екінші шыңды "Зодиак шыңынан" бөледі. Солтүстік-Солтүстік қуысы: одан да қараңғы және тар, бұл қуыс "Зодиак шыңын" Үшінші шыңнан бөліп тұрады. Бас таудың оңтүстік жағында, Оқтөбе қуысы деп аталатын тағы бір кішкентай қуыс бар, ол Оқтөбе аймағын Бас таудың қалған бөлігінен шамалы бөліп тұрады. Бұл қуыс өте бұталы және жоғарыда аталған негізгі қуыстарға қарағанда әлдеқайда аз айқын.
The three main summits of the Chief are separated by several deep clefts known as the gullies. These chasms are steep and are partially filled with debris, mostly talus and scree. They were apparently excavated primarily by glacier action. South Gully: the Chief's biggest and most noticeable gully, it separates First Peak from Second Peak. North Gully: a dark and narrow gully near the north end of the Chief, it separates Second Peak from the "Zodiac Summit". North North Gully: even darker and narrower, this gully separates the "Zodiac Summit" from Third Peak. There is an additional smaller gully near the south end of the Chief called Bullethead Gully which somewhat separates the Bulletheads region from the rest of the Chief. This gully is very bushy and is much less dramatic than the main gullies mentioned above.
Алжапқыш
Apron – бұл кеңінен жайылған, көлбеу тау жыныстарының аймағы, ол тас жолдан басталып, Шефтің шамамен орта тұсына жақын Үлкен Қабырғаға дейін көтеріледі. Бұл жерде ол Сквамиш Бастионы деп аталатын көтеріңкі тау тізбегімен қосылып, Оңтүстік Шақырылысы деп аталатын үлкен жарықпен аяқталады.
The Apron is a vast sweep of lower angle rock which rises like a wedge from the highway to about halfway up the Grand Wall near the Chief's approximate centre. There it meets with a rising ridge of rock known as the Squamish Buttress, and promptly terminates in the great chasm known as the South Gully.
Тас беттері
Бас шыңның төбелері тік жартас қабырғалармен қоршалған. Олар әдетте биік, ашық және таңқаларлықтай әртүрлі сипатқа ие. Шефтің ең танымал жартасты беттерінің кейбіреулері:
The Chief's summits are surrounded by sheer rock wall cliffs. They are typically high, exposed, and surprisingly varied in character. Several of the Chief's more notable rock faces are as follows:
Үлкен қабырға: Шефтің орталық бөлігі, бұл тік және ақшыл қабырға 99 тас жолының оңтүстігінде, Алжапқыдан сәл төмен көтеріледі. Пулябас: Шефтің оңтүстік жағындағы ерекше дөңгелектелген ісіктердің аймағы. Диэдрлі қабырға: бұл ерекше жартас кеңістігі Үлкен қабырға мен Тантал қабырғасының арасында орналасқан. Көктемде және жаздың басында бұл жер қаңғыбас соқырлардың ұя салатын орны болып табылады. Тантал қабырғасы: Диэдрлі қабырға мен Пулябастың контрастты ерекшеліктерін бөліп тұратын тік бет. Сондай-ақ, бұл жер қаңғыбас соқырлардың ұялайтын орны да болып табылады. Шерифтің белгісі: Алжапқының солтүстік-шығысында орналасқан ақ түсті, жұлдыз тәрізді, жарықшақтан жасалған із. Жергілікті тұрғындар оны кейде "Құбыжық" немесе "Құс" деп атайды. Зодиак қабырғасы: Шефтің ең солтүстік шетінде орналасқан бұл жартас бет қараңғы, оқшау және сирек барылатын жер. Шефтің жартасты беттері, әсіресе Үлкен қабырға, граниттің қабаттасуынан пайда болатын ерекше текстуралық үлгілерді көрсетеді. Бұл – ірі, жоғары сапалы граниттің табиғи түрде ауа-райына, эрозияға және қартаюға ұшырауының жолы. Үлкен гранитті тау жыныстарының қабаттары құлап, баяу тозығып кетпей, қабат-қабат болып жарылып түседі. Төмендегі жерге тиген кезде, жарылған қабаттар тасқа айналады. Кейде қабатшалар жартас бетіне жабысып тұрып, жартылай жарылады. Шефтегі жартылай бөлінген қабатшаның керемет мысалы – Ұлы қабырғадағы әйгілі Бөлінген тірек. Шефтің жартасты беттері әртүрлі жартасты ерекшеліктермен сипатталады, оларға төбелер, тік жарықтар, жартасты қуыстар, диэдрлер, ілгелектер, платформалар және көлбеу плиталар кіреді.
Grand Wall: the centrepiece of the Chief, this steep and pale wall rises over highway 99 just south of the Apron. Bulletheads: a region of oddly rounded bulges near the southern end of the Chief. Dihedral Wall: this featured expanse of rock is situated between the Grand Wall and Tantalus Wall. In the spring and early summer it is a nesting area for peregrine falcons. Tantalus Wall: the sheer face separating the contrasting features of the Dihedral Wall and the Bulletheads. Also a nesting area for peregrine falcons. Sheriff's Badge: a white coloured, star shaped exfoliation scar north east of the Apron. Sometimes called "the Witch" or "the Bird" by local townsfolk. Zodiac Wall: located at the northernmost end of the Chief, this rock face is dark, isolated, and seldom visited. The Chief's rock faces, especially the Grand Wall, exhibit the unique textural patterns which result from the process of granitic exfoliation. This is the natural means by which large, high quality granite formations weather, erode, and age. Rather than crumbling and slowly wearing away, large flakes of granitic rock tend to shear off and drop from the face in layers. On impact with the ground below, the shattered flakes become boulders and talus. Sometimes a flake will partially split away while remaining attached to the rock face. An excellent example of a partially detached flake on the Chief is the renowned Split Pillar on the Grand Wall. The Chief's rock faces are characterized by varied rock features including overhanging roofs, splitter cracks, rock chimneys, dihedrals, ledges, platforms, and lower angle slabs.
Қара дик
Бұл ерекшелік Ұлы қабырғаны оңтүстікке қарай Диэдрлі қабырғадан бөліп тұрады. Бұл нысан оны қоршап тұрған ақшыл гранодиорит тасқа қарағанда әлдеқайда жас. Ол қатты гранодиориттің тік жарылысы арқылы бөлінген, бұл базальт және андезит магмалары үшін арнаға айналып, сол кездегі жер астындағы граниттік тау жыныстарының үстінде вулканды қоректендірген болуы мүмкін. Бұл жас магмалар тез суығандықтан, өте ұсақ, дерлік шыны тәрізді текстура пайда болды. Соның нәтижесінде пайда болған бөгетті қазір Бас штабтың негізгі тұрақ орнынан анық көруге болады.
This feature divides the Grand Wall from the Dihedral Wall to the south. This feature is considerably younger than the pale granodiorite rock surrounding it. It formed by the splitting of the solid granodiorite along a vertical fracture, which created a conduit for basalt and andesite magmas, which may have fed volcanoes on the surface above the then buried granitic rock. These younger magmas cooled quite quickly, which results in a very fine grained, almost glassy texture. The resulting dyke is now clearly visible from the Chief's main parking area.
Орман
Бастың төменгі бөлігі мен айналасы қалың орманмен қоршалған. Бұл орман ескі өсімдіктер емес болғанымен, аймаққа тән Тынық мұхитының жағалаулық ылғалды орташа белдеу орманының типін көрсетеді. Типик ағаш түрлері: Дуглас шыршасы, Батыс гемолока, Батыс қызыл кедрі, Ситка шыршасы және қызыл алдер.
At the base and around the perimeter of the Chief are thick forests. Although not exactly old growth these stands of trees are representative of pacific coastal temperate rain forest common in the area. Typical tree species are Douglas fir, Western Hemlock, western red cedar, Sitka spruce, and red alder.
Тас тас
Сондай-ақ, Бастың қабырғаларының түбінде орташадан үлкенге дейінгі, сан алуан граниттік тас блоктары орналасқан. Бұрын Бастың бір бөлігі болған бұл тас блоктары, ентузиастар тарапынан мұқият зерттелген топтарды құрайды. Кейбір тас блоктары соншалықты үлкен, олар өздері жеке-жеке кішкентай жартастар сияқты көрінеді. Ең ірісі – Ұлы Қабырғаның түбіндегі Какодемон тас блогы, ол кішкентай тұрғын үй сияқты алып жартас кесегінен тұрады.
Also at the base of the Chief's walls are a bewildering variety of medium to large size granitic boulders. Once themselves part of the Chief, these boulders form groups which have been carefully explored by bouldering enthusiasts. Some of the boulders are so large as to seem like small cliffs in their own right. The largest is the Cacodemon Boulder at the base of the Grand Wall, an individual chunk of rock as big as a small apartment building.
Тау-кенге көтерілу
Шеф және жақын маңдағы бірнеше жоғары сапалы тау шаруашылығы аймақтарының арқасында Сквамиш әлемдік деңгейдегі тау-кен альпинизміне айналды. Сквамиш кейде "Йосемити Солтүстік" деп аталады. Құрылымы, құрамы және гранитті тау жыныстарының сапасы тұрғысынан Шеф, Йосемити аңғарындағы Жартылай Дөңгелекке ұқсас делінеді. Ұзақ жылдардан бері тау-кенге шығумен айналысып, "Сквамиш" тау-кен нұсқаулығының авторы Кевин Маклейн Шефтегі тау-кенді былай сипаттайды: "Құлатқандай тік қабырғалар, ұзын, салқын беткейлер, ирек жарықтар мен әдемі жарықтар, басқа еш жерде кездеспейтін алуан түрлі тау-кенге мүмкіндік береді". Мұнда дәстүрлі тау-кен альпинизмі, спорттық тау-кен альпинизмі, көмекші тау-кен альпинизмі және боулдеринг сияқты кез келген деңгейдегі тау-кен альпинизмінің барлық стильдерін танысуға болады. Шеф теңіз деңгейіне жақын орналасқандықтан, альпинизм және мұз үстіндегі альпинизм сияқты стильдер мұнда кең таралмаған. 1961 жылы Эд Купер мен Джим Болдуин Ұлы Қабырғаға алғашқы тарихи шабуыл жасады. Олардың бұл күш-жігері кейін Иван Хьюздің 2003 жылғы "Шефтің көлеңкесінде" деректі фильмінде көрсетілді. Тау-кен альпинисті Питер Крофт 1970 жылдардың соңында Сквамиште ұзақ және есімді альпинистік мансабын бастады. Ол Шефтегі бірнеше батыл жаңа, тегін тау-кен маршруттарын жасап, альпинист қауымдастығында танымал болды, ол кезде адамдар мүмкін деп ойлаған шекараны кеңейтті. Соңғы кезде Брэд Зданивский 2005 жылдың 31 шілдесінде шыңға шыққан алғашқы төрт мүшелі адам болды. 2006 жылдың жазында Сони Троттер сол кезде Солтүстік Америкадағы және мүмкін, әлемдегі ең қиын дәстүрлі тау-кен маршруты деп есептелген "Кобра Жарығын" құрды.
Because of the Chief and several other high quality climbing areas in the vicinity, Squamish has become a world class rock climbing destination. Squamish is sometimes referred to as "Yosemite North". In terms of structure, composition, and quality of the granitic rock, the Chief reportedly resembles Half Dome in the Yosemite Valley. Kevin McLane, longtime rock climber and Squamish guidebook author, describes climbing at the Chief thus: "immense vertical walls, long cool slabs, sinuous dykes, and beautiful cracks offer a variety of climbing that is hard to match anywhere." Almost every style of rock climbing at almost every possible skill level can be practiced here, including Traditional climbing, sport climbing, aid climbing, and bouldering. Since the Chief is practically at sea level, the only climbing styles not normally represented are alpine climbing and ice climbing. The first epic ascent of The Grand Wall was made in 1961 by Ed Cooper and Jim Baldwin. Their effort was later profiled in Ivan Hughes' 2003 documentary film In the Shadow of the Chief. Rock climber Peter Croft began what became a long and notable climbing career in Squamish in the late 1970s. He came to prominence in the climbing community by putting up a number of bold new free climbing routes on the Chief which, at the time, pushed the limits of what people thought was possible. More recently, Brad Zdanivsky became the first quadriplegic ever to reach the summit on 31 July 2005. In the summer of 2006, Sonnie Trotter established what was at the time considered to be the hardest traditional climbing route in North America, and possibly the world: Cobra Crack .
Слаклайн
Жартасты өрлеуге қарағанда, слаклайнинг соңғы кезде ғана Басқа кеңінен таралды. Слаклайнерлер Басқаның шатқаларында ленталарын орнатады. 2015 жылдың 2 тамызында Спенсер Сибрук 64 метрлік аралықты қолсыз, жалғыз өту бойынша әлемдік рекордын жаңартты. Бастағы әртүрлі жерлерде слаклайнерлер жетіден астам әртүрлі жолдарды пайдаланады.
Slacklining has found its way on to the Chief more recently than rock climbing. Slackliners set up across the gullies of the Chief. On August 2, 2015, Spencer Seabrooke broke the standing free solo world record for walking untethered across a 64 metre gap. There are over seven different lines that slackliners use in various locations on the Chief.