Кіріспе

Астрономия тарихындағы маңызды оқиғалар тізімі. Бұл астрономияның уақыт жолы. Ол ежелгі, орта ғасырлық, Ренессанс дәуірі және, соңында, қазіргі астрономияны қамтиды.

750 жыл

Майя астрономдары Айдың шығуы мен батуында 18,7 жылдық циклды ашты. Олар осыдан бастап алғашқы күнтізбелерді – Күн, Ай және планеталардың қозғалысының кестелерін жасады, оларды астрологияда пайдаланды. Б.з.д. VI ғасырындағы Грекияда осы білімді күн және ай тұтылуларын болжау үшін қолданды.

585 жылы

Милеттік Талес күн тұтылуын болжады делінеді.

467 б. з. д .

Анаксагор тұтылудың дұрыс түсіндірмесін берді, содан кейін Күнді Пелопоннес жарты аралынан үлкен, отты масса ретінде сипаттады, сондай-ақ, радуга мен метеорларды түсіндіруге әрекеттенді. Ол Айдың Күннен шағылысқан жарықтан жарқырайтынын алғаш рет түсіндірді.

400 жылы

Осы шамамен мерзімде, бабылдықтар аспан денелерінің орналасуын жазып, хабарлауды жеңілдету үшін зодиакты пайдаланып, аспанды әрқайсысы отыз градусқа тең он екі бөлікке бөлген.

387 ж.

Платон, грек философы, келесі 2000 жылға әсер ететін мектеп (Платон академиясы) құрды. Ол ғаламдағы барлық нәрсе үйлесімді түрде қозғалады және Күн, Ай мен планеталар Жердің айналасында мінсіз шеңберлермен қозғалады деген идеяны таратуда.

380 жылы

Аристотель, грек ғалымы, гравитацияны Жердің ортасына қарай бағытталған төменге қарай қозғалыс ретінде сипаттады.

270 жылы

Самостық Аристарх гелиоцентризмді Жер орталық ғаламға балама ретінде ұсынады. Оның гелиоцентрлік моделінде Күн орталықта орналасқан, ал Жер – оны айналатын планеталардың бірі ғана. Бірақ, бұл теорияны аз ғана адамдар қабылдады.

240 жылы

Галлей кометасын ең алғаш рет қытай астрономдары көрген. Олардың кометаның қозғалысы туралы жазбалары қазіргі астрономдарға ғасырлар бойы кометаның орбитасы қалай өзгеретінін дәл болжауға мүмкіндік береді.

170 жылы

Гиппарх – грек астрономы, географияшы және математик. Ол тригонометрияның негізін қалаушы саналады, бірақ оның күн мен түн теңелуінің прецессиясын кездейсоқ ашқанымен әйгілі. Гиппарх Никея қаласында, Битинияда туған, ал қайтыс болған жері Родос аралы деп есептеледі.

70 жылы

Витрувий бір дененің құлау жылдамдығы оның меншікті салмағына байланысты екенін түсіндіреді.

4 ЕБ

Астроном Ши Шен 122 шоқжұлдызда 809 жұлдызды тізімдеген және күндегі дақтарды алғашқы рет көргені туралы мәлімдеме бар.

140 ЕХ

Птолемей өзінің жұлдыз каталогын жариялайды, онда 48 шоқжұлдыз тізімделген, және ғаламның геоцентрикалық (Жер орталық) көзқарасын қолдайды. Оның пікірлері Еуропада шамамен 1500 жыл бойы сұрақсыз қабылданып, араб және ортағасырлық еуропалық астрономдарға оның "Алмагест" кітабы арқылы жеткізіледі. Ол сонымен қатар планеталардың сидерикалық айналысын астрономиялық есептеуді ұсынды.

400 жылы

Сурия-сиддхантада түсіндірілген индуистік космологиялық уақыт циклдері, Жердің Күнді айналуының ұзақтығын сидерлік жылдың орташа ұзындығы ретінде 365,2563627 күн деп көрсетеді, бұл қазіргі 365,256363004 күннен бар болғаны 1,4 секундқа ұзақ. Бұл көрсеткіш, мың жылдан астам уақыт бойы әлемдегі сидерлік жылдың ұзындығын ең дәл бағалау болып табылады.

499 ж.

Үнді математигі, астроном Арябхата өзінің "Арябхатия" еңбегінде планеталардың эллипстік моделін алғаш рет түсіндірді, онда планеталар өз өсінде айналып, эллипстік орбиталармен қозғалады, ал Күн мен Ай Жердің айналасында эпициклдермен айналады. Ол сондай-ақ планеталар мен Айдың өз жарықтары жоқ екенін, олар Күннің жарығын шағылыстыратынын, ал Жердің өз өсінде айналуынан күндіз бен түңгі уақыт пайда болатынын, Күннің Жерді айналуынан жылдардың өтетінін жазды.

628 жылы

Үнді математигі және астрономы Брахмагупта өзінің "Брахмафутсидханта" еңбегінде гравитацияны алғаш рет тартымды күш ретінде мойындады. Ол түрлі планеталардың қозғалысын және орналасуын, олардың шығуын және батуын, қосылуларын, сондай-ақ күн және ай тұтылуларын есептеу әдістерін ұсынады.

773 жылы

Ариябхата мен Брахмагуптаның санскрит тіліндегі еңбектері, сондай-ақ "Сурья-Сиддханта" санскрит мәтіні араб тіліне аударылып, араб астрономдарына үнді астрономиясын таныстырады.

777 жылы

Мұхаммед ибн Ибрахим әл-Фазари мен Якуб ибн Тарик «Сурья Сиддханта» мен «Брахмасфутасиддханта» еңбектерін аударып, оларды «Зиж әл-Синдхинд» деп жинақтады, бұл – алғашқы Зиж трактаты.

830 жылы

Астрономияның алғашқы маңызды арабша еңбегі – Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезмидің "Зиж әл-Синд" еңбегі. Бұл еңбекте Күн, Ай және сол кезде белгілі болған бес планетаның қозғалысы туралы кестелер қамтылған. Бұл еңбек Птолемейлік концепцияларды ислам ғылымына енгізгендігімен маңызды. Сонымен қатар, бұл еңбек араб астрономиясындағы шешімді кезеңді белгілейді. Осыған дейін араб астрономдары көбінесе зерттеу бағытына бағытталған, басқалардың еңбектерін аударып, жаңадан ашылған білімді игерген. Әл-Хорезмидің еңбегі дәстүрлі емес зерттеу және есептеу әдістерінің бастауын қалады.

850 ЕХ

Әл-Фарғани «Жұлдыздар туралы ғылымның жинағы» (Kitab fi Jawani) атты кітап жазды. Кітапта негізінен Птолемейдің космографиясының тұжырымдамасы келтірілген. Дегенмен, ол бұрынғы араб астрономдарының жаңалықтары негізінде Птолемейдің қателіктерін түзеді. Әл-Фарғани эклиптиканың бұрылуы, Күн мен Айдың апогейлерінің прецессиялық қозғалысы және Жердің ұзындығы үшін жаңа мәндер ұсынды. Бұл кітаптар мұсылман әлемінде кеңінен таралды және тіпті латын тіліне аударылды.

928 жылы

Ең ерте сақталған астролябиді астроном Настул құрастырған.

1030 жылы

Әл-Бируни өзінің "Та'рих әл-Хинд" (латынша "Indica") еңбегінде Ариабхата, Брахмагупта және Варахамихираның индийлік күнцентристік теорияларын талқылады. Бируни Ариабхатаның ізбасарлары Жерді орталық деп есептейтінін мәлімдеді. Шындығында, Бируни бұл математикалық қиындықтар тудырмайды деп кездейсоқ айтқан.

1031 жылы

Аль-Бирунидің замандасы Әл-Сиджзи Жердің өзінің осімен айналатыны туралы теорияны қорғады.

1054 жылы

Қытай астрономдары күрт жарқын жұлдыздың пайда болуын тіркеді. Солтүстік Американың жергілікті тұрғындарының тасқа қашалған суреттерінде де Айға жақын жарқыраған жұлдыз көрсетілген. Бұл жұлдыз – Жербездік (Crab) жұлдыздың жарылысы.

1070 жылы

Әбу Убайд әл-Жузжани "Тарик әл-Афлак" атты еңбегін жариялады. Ол өз еңбегінде Птолемей моделінің "эквант" деп аталатын мәселесін көрсетті. Әл-Жузжани тіпті осы мәселені шешуге тырысты. Аль-Андалуста анонимді автордың "Аль-Истидрак ала Батламиус" ("Птолемейге қатысты қайта қарау") атты еңбегінде Птолемей астрономиясына қатысты наразылықтар тізімі келтірілген. Осы кезеңдегі маңызды еңбектердің бірі – "Әл-Шукуқ ала Батламиус" ("Птолемейге күмәндер"). Бұл еңбекте автор Птолемей модельдерінің үйлесімсіздіктерін жинақтады. Көптеген астрономдар осы жұмыстағы шақыруға жауап берді, яғни осындай қателерден сақталайтын балама модельдерді жасауға кірісті.

1126 жылы

Ислам және үнді астрономиялық еңбектері (Арьябхатия және Брахма Спута Сиддхантасы қоса) 1126 жылы Испаниядағы Кордобада латын тіліне аударылып, еуропалық астрономдарға ислам және үнді астрономиясын таныстырады.

1150 жылы

Үнді математигі, астроном Бхаскара II өзінің "Сиддханта Широмани" еңбегінде планеталардың бойлық және ендік координаталарын, ай және күн тұтылуларын, планеталардың шығу және бату уақыттарын, Айдың жаңа ай фазасын, сизигияларды, планеталардың бір-бірімен және бекітілген жұлдыздармен қосылуларын есептейді, сондай-ақ күндізгі айналудың үш мәселесін түсіндіреді. Ол сонымен қатар планеталардың орташа қозғалысын, эллипстік орбиталарын, планеталардың алғашқы көрінуін, ай айды, маусымдарды және Жердің Күнді айналу кезеңін 9 ондық таңбаға дейін дәлдікпен есептейді.

1190 жылы

Нұр әд-Дин әл-Битружи Птолемейдің геоцентрлік жүйесіне альтернативті жүйе ұсынды. Ол Птолемей жүйесін физикалық емес, математикалық модель деп мәлімдеді. Оның альтернативті жүйесі 13 ғасырда Еуропаның көп бөлігіне тарады, ал оның идеяларына қатысты пікірсайыстар мен оларды жоққа шығарулар 16 ғасырға дейін жалғасты.

1250 жылы

Муаяд әл-Дин әл-Урди Урди леммасын әзірледі, ол кейін Коперниктің гелиоцентрлік моделінде қолданылды. Насир әл-Дин әл-Түси Птолемей жүйесіндегі маңызды мәселелерді, Птолемей енгізген физикалық қиындықтар тудырған эквантқа балама ретінде Туси жұбын дамыту арқылы шешті. Оның Туси жұбы кейін Коперник моделінде қолданылды. Түсидің шәкірті Кутб әл-Дин әл-Ширази өзінің "Аспан туралы білімнің шегі" атты еңбегінде гелиоцентризм мүмкіндігін талқылады. Наджм әл-Дин әл-Казвини әл-Катиби, Мараға обсерваториясында жұмыс істеген, өзінің "Хикмат әл-Айн" еңбегінде гелиоцентрлік модельді қолдайтын аргумент жазды, бірақ кейін бұл идеядан бас тартты.

1350 жылы

Ибн әл-Шатир (1304–1375) өзінің «Планеталық теорияны түзету туралы соңғы сұрау» еңбегінде қосымша эпицикл енгізу арқылы экванттың қажеттілігін жойды, бұл Птолемей жүйесінен Коперник кейіннен атқан қадамға өте ұқсас болды. Ибн әл-Шатир тригонометриялық тұрғыдан Жердің ғаламның нақты орталығы емес екенін көрсеткеннен кейін, нақты емес, бірақ шамамен геоцентрлі жүйе ұсынды. Оның түзетулері кейін Коперник моделінде пайдаланылды.

1543 жылы

Николай Коперник Жер Күнді айналып жүреді деген теориясын қамтитын «De revolutionibus orbium coelestium» еңбегін жариялайды. Бірақ, ол планеталардың мүміндік дөңгелек орбиталары туралы Платонның пікірін сақтап алып, өз теориясын күрделендіреді.

1572 жылы

Керемет жарқын жұлдыз жарылысы (SN 1572 – сол кезде комета деп есептелген) Тихо Браге бақылайды, ол оның Жер атмосферасының сыртында екенін дәлелдейді, соның арқасында аспан өзгеріп тұратынының алғашқы куәлігін ұсынады.

1608 жылы

Голландиялық көзілдірік жасаушы Ханс Липпершей сындыратын телескопқа патент алуға тырысады (оның тарихтағы алғашқы тіркелген жазбасы). Ғылымгерлер өз құралдарын жасағанда, бұл өнертабыс Еуропаға жылдам таралады. Олардың жаңа ашылымдары астрономияда революция бастайды.

1609 ж.

Иоганн Кеплер өзінің "Жаңа астрономия" еңбегін жариялайды. Осы және келесі жұмыстарында ол Платонның планеталардың дөңгелек орбиталарын эллипстік орбиталармен ауыстырып, планеталық қозғалыстың үш заңын ашады. Иоганнның заңдарына негізделген күнтізбелер жоғары дәлдікке ие екені көрсетілді.

1610 жылы

Галилео Галилей өзі жасаған телескоп арқылы жасаған байқауларының нәтижелерін сипаттаған «Sidereus Nuncius» еңбегін жариялайды. Оған Күндегі дақтар, Айдың кратерлері және Юпитердің төрт серігі кіреді. Барлық нәрсе Жерді айнала бермейтінін дәлелдеп, ол Коперниктің Күнді орталыққа қойған ғалам туралы көзқарасын қолдайды.

1655 жылы

Телескоптардың қуаты мен сапасы арта түскенде, Кристиан Гюйгенс Сатурн планетасын зерттейді және оның ең ірі серігі Титанды ашады. Ол сондай-ақ Сатурнның көрінісін түсіндіріп, планетаның жұқа сақинамен оралғандығын болжайды.

1663 жылы

Шотланд астрономы Джеймс Грегори линзалардың орнына параболалық айналарды пайдаланып, хроматикалық және сфералық аберрацияны азайту мақсатындағы "грегориандық" шағылыстыратын телескобын сипаттайды, бірақ оны құрастыра алмайды.

1668 жылы

Исаак Ньютон алғашқы шағылыстыратын телескопын, Ньютондық телескопын құрастырады.

1687 жылы

Исаак Ньютон "Математикалық табиғат философиясы" кітабының алғашқы данасын жариялап, гравитация теориясын және қозғалыс заңдарын қалыптастырады. "Principia" Кеплердің планеталар қозғалысы заңдарын түсіндіреді және астрономдарға Күн, планеталар мен олардың серіктері арасындағы күштерді түсінуге мүмкіндік береді.

1705 жылы

Эдмонд Галли 1456 жылдан 1682 жылға дейін 76 жылдық аралықта тіркелген кометалардың бір және сол комета екенін анықтайды. Ол 1758 жылы комета қайтадан пайда болады деп болжайды. Күткендей қайта келгенде, кометаға оның құрметіне ат қойылады.

1750 жылы

Француз астрономы Николя де Лакаилл оңтүстік мұхиттарға теңіз саяхаты жасап, оңтүстік аспанындағы 10 000-нан астам жұлдызды қамтитын каталогты құрастыру жұмысын бастайды. Галлей және басқалар бұрын Оңтүстік жарты шардан бақылау жасаған болса да, Лакаиллдің жұлдыз каталогы оңтүстік аспанының тұңғыш толық каталогы болып есептеледі.

1781 жылы

Әуесқой астроном Уильям Гершель Уран планетасын ашса да, бастапқыда оны комет екен деп жаңылысты. Уран – Сатурннан әрі ашылған тұңғыш планета, ал ежелгі заманда Сатурн ең алыс планета деп есептелген.

1784 жылы

Шарль Мессье жұлдыздық шоғырлар мен тұмандықтардың каталогын жариялайды. Мессье осы нысандарды кометтер деп жаңылыстырудың алдын алу үшін тізімді құрастырады. Бірақ, көп ұзамай ол жұлдыздық шоғырлар мен тұмандықтарды зерттеу үшін стандартты анықтамалыққа айналады және бүгінге дейін қолданылып келеді.

1800 жылы

Уильям Гершель күн сәулесін призма арқылы бөліп, термометрмен әр түрлі түстердің шығаратын энергиясын өлшейді. Ол спектрдің қызыл түсінен кейін энергияның күрт артуын байқап, көзге көрінбейтін инфрақызыл сәулені ашады және спектроскопияның негізін салады.

1801 жылы

Италиялық астроном Джузеппе Пиацци Марс пен Юпитер арасында айналып жүрген жаңа планета сияқты бір нәрсені ашады және оны Церера деп атайды. Уильям Гершель оның өте кішкентай объект екенін дәлелдейді, диаметрі 320 км ғана екенін есептеп, ол планета емес екенін көрсетеді. Ол "астероид" деген атауды ұсынады, жақын арада осыған ұқсас басқа да денелер табылады. Бүгінде біз Церераның диаметрі 932 км екенін және ол енді карлик планета саналатынын білеміз.

1814 жылы

Жозеф фон Фраунгофер алғашқы дәл спектрометрді құрастырып, оны Күн сәулесінің спектрін зерттеуге пайдаланады. Ол күн спектріндегі жүздеген жіңішке қара сызықтарды ашып, оларды картаға түсіреді. 1859 жылы осы сызықтар Күн атмосферасындағы химиялық элементтермен байланыстырылады. Спектроскопия жұлдыздардың құрамын зерттеу әдісіне айналады.

1838 жылы

Фридрих Бессел Жердің Күнді айнала жыл сайынғы қозғалысының нәтижесінде туындайтын жұлдыздық параллакс әдісін табысты қолданып, 61 Сигни жұлдызына дейінгі қашықтықты есептейді – Күннен басқа қашықтығы өлшенген алғашқы жұлдыз. Бесселдің өлшеулері жұлдыздық орналасуды өте дәл анықтау болып табылады, ал параллакс әдісі ғарыш кеңістігінің масштабын өлшеуге арналған негізді құрайды.

1843 жылы

Неміс әуесқой астрономы Хайнрих Швабе соңғы 17 жылдан бері Күнді зерттеп келе жатып, күн дақтарының санындағы үлгілі циклді ашқанын хабарлайды – бұл Күннің ішкі құрылымына қатысты алғашқы белгі.

1845 жылы

Ирландиялық астроном Уильям Парсонс, 3-ші Росс графы 180 см айнасы бар әлемдегі ең үлкен телескоптардың бірін аяқтайды. Ол оны тұмандықтардың құрылымын зерттеу және суретке түсіру үшін пайдаланады, сондай-ақ бірнеше ай ішінде Шұңқыр галактикасының спиральді құрылымын ашады. Француз физиктері Жан Фуко мен Арман Физо телескоп арқылы Күн бетінің ең егжей-тегжейлі суреттерін түсіреді – ғылыми астрофотографияның бастауы. Бес жылдың ішінде астрономдар Айдың ең егжей-тегжейлі суреттерін жасайды. Алғашқы фотопленкалар жұлдыздарды суретке түсіруге жеткілікті сезімтал болмайды.

1846 жылы

Нептун деген жаңа планетаны неміс астрономы Иоганн Готфрид Галле, Урбайн Ле Вериер болжаған координаталарда іздеу кезінде тапты. Ле Вериер планетаның гравитациялық тартылысының Уранның орбитасына тигізген әсерінен оның орналасуын және мөлшерін есептеп шығарған. Ағылшын математигі Джон Кауч Адамс та бір жыл бұрын осыған ұқсас есептеме жасаған болатын.

1868 жылы

Астрономдар Күн тұтылуы кезінде Күн атмосферасының спектрінде жаңа жарқын эмиссиялық сызықты байқайды. Бұл эмиссиялық сызық элементтің жарық шығаруынан туындайды, ал британдық астроном Норман Локкьер оның Жерде белгісіз элемент екенін анықтайды. Ол оны грек тілінде "Күн" деген мағына беретін гелий деп атайды. Шамамен 30 жылдан кейін гелий Жерде табылады.

1872 жылы

Америкалық астроном Генри Дрейпер жұлдыздың спектрін (Вега) алғаш рет фотоға түсіріп, оның химиялық құрамын көрсететін сіңіру сызықтарын анықтайды. Астрономдар спектроскопияның жұлдыздардың эволюциясын түсінуге қажетті құрал екенін түсіне бастайды. Уильям Хаггинс сіңіру сызықтарын пайдаланып жұлдыздардың қызыл жылжуын өлшейді, бұл жұлдыздардың қаншалықты жылдам қозғалатыны туралы алғашқы мәліметтерді береді.

1895 жылы

Константин Циолковский ғарышқа ұшу мүмкіндігі туралы алғашқы мақаласын жариялайды. Оның ең маңызды жаңалығы – ракета, басқа түрдегі қозғалтқыштардан өзгеше, вакуумде жұмыс істейтінін ашты. Ол сонымен қатар көп сатылы ұшыру құрылғысының принципін ұсынады.

1901 жылы

Жұлдыздарды толық зерттеудің нәтижесі – Генри Дрейпер каталогы жарияланды. Каталогта Энни Джамп Каннон жұлдыздарды олардың спектрлеріндегі сіңіру сызықтары арқылы жіктеудің қатарын ұсынады, ол әлі күнге дейін қолданылып келеді.

1906 жылы

Эйнар Герцспрунг жұлдыздың нақты жарықтығын өлшеу стандартын қалыптастырды. Ол, Құс жолы галактикасындағы жұлдыздардың 90% үшін түс және абсолюттік шама арасында байланыс бар екенін көрсетті. 1913 жылы Генри Норрис Расселл осы қатынасты көрсететін диаграмма жариялады. Астрономдар диаграмма жұлдыздардың эволюция тізбегін көрсеткеніне келіседі, бірақ осы тізбектің қай бағытта дамитыны туралы пікірталас туды. Артур Эддингтон 1924 жылы осы дауды шешті.

1910 жылы

Уильямина Флеминг ақ ергежейлі жұлдыздарды ашқанын жариялайды.

1912 жылы

Генриетта Свон Ливитт Цефеидтік айнымалы жұлдыздардың период-жарық қатынасын ашты, яғни жұлдыздың шағылысы оның жарық oscillation периодына пропорционалды. Бұл ғаламдағы қашықтықтарды өлшеудің толыққанды жаңа саласын ашты, және осы жаңалық Эдвин Хабблдің галактикадан тыс астрономия саласындағы жұмысының негізі болды.

1916 жылы

Неміс физигі Карл Шварцшильд Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясын пайдаланып, қара тесіктер теориясының негізін қалайды. Ол, егер кез келген жұлдыз белгілі бір өлшемге немесе одан кіші өлшемге дейін құласа, оның гравитациясы соншалықты күшті болады, тіпті ешқандай сәулелену одан шыға алмайды деп болжайды.

1923 жылы

Эдвин Хаббл "Андромеда тұмандылығында" пульсирлейтін Сефеид жұлдызын ашып, Андромеда және басқа тұмандықтар біздің галактикамыздан өте алыс галактикалар екенін дәлелдейді. 1925 жылға қарай ол галактикаларды жіктеу жүйесін жасады.

1925 жылы

Сесилия Пэйн Гапочкин сутегінің Күн атмосферасындағы ең көп кездесетін элемент екенін, демек, ғаламдағы ең көп кездесетін элемент екенін жұлдыздардың спектрлік кластарын олардың нақты температураларымен байланыстырып, және үнді физигі Мегхнад Саха жасаған иондану теориясын қолдану арқылы анықтады. Бұл жұлдыз атмосфераларын және химиялық элементтердің мөлшерін зерттеуге мүмкіндік берді, соның нәтижесінде ғаламның химиялық эволюциясын түсінуге үлкен үлес қосылды.

1926 жылы

Роберт Годдард сұйық отынмен жұмыс істейтін алғашқы ракетаны ұшырды. Ол сонымен қатар ракета вакуумде жұмыс істей алатынын көрсетті. Оның кейінгі ракеталары алғаш рет дыбыс жылдамдығын басып өтті.

1929 жылы

Эдвин Хаббл ғаламның кеңейіп жатқанын және галактикалар неғұрлым алыс болса, соғұрлым жылдам бізден алыстап бара жатқанын ашты. Екі жыл өткен соң Жорж Леметр осы кеңеюдің бастапқы "Ұлы Жарылысқа" (Big Bang) дейін жететінін ұсынды.

1930 жылы

Субатомдық физикадан жаңа идеяларды қолдану арқылы Субрахманян Чандрасекар 1.44 күн массасынан асатын ақ ерге жұлдыздағы атомдардың ыдырап, жұлдыздың зор күшпен құлауына себеп болатынын болжады. 1933 жылы Уолтер Бааде мен Фриц Цвикки осы құлаудың нәтижесінде пайда болатын нейтрон жұлдызын сипаттап, оның супернова жарылысын тудыратынын айтты. Клайд Томбо Аризона штатының Флагстафф қаласындағы Лоуэлл обсерваториясында Плутон кішкентай планетасын ашты. Бұл нысан соншалықты әлсіз және баяу қозғалғандықтан, ол бірнеше түн аралығында түсірілген суреттерді салыстыруға мәжбүр болды.

1932 жылы

Карл Янский ғарыштан келетін алғашқы радио толқындарын анықтайды. 1942 жылы Күннен радио толқындар тіркелді. Жеті жыл өткен соң радиоастрономдар алғашқы қашық көзін – Рақа тұмандылығын, сондай-ақ Центавр А және М87 галактикаларын анықтады.

1938 жылы

Неміс физигі Ханс Бете жұлдыздардың энергияны қалай тудыратынын түсіндіреді. Ол сутекті гелийге айналдырып, жұлдыздың ядросында зор мөлшерде энергия шығаратын ядролық бірігу реакцияларының тізбегін көрсетеді. Бұл реакциялар жұлдыздың сутегін өте баяу қолданады, соның арқасында ол миллиардтаған жылдар бойы жарық береді.

1944 жылы

Вернер фон Браун басқарған неміс ғалымдары тобы V-2, алғашқы ракеталық баллистикалық зымыранын әзірлейді. Браунның командасындағы ғалымдар мен инженерлер Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында тұтқынға алынып, американдық және советтік ракета бағдарламаларына жұмылдырылды.

1947 жылы

АҚШ алғашқы жануарларды ғарышқа, бірақ орбитаға емес, Нью-Мексико штатындағы Уайт-Сэндс зымыран полигонынан ұшырылған V2 зымыраны арқылы жіберді. Бұл жануарлар жеміс шырыны еді.

1948 жылы

Әлемдегі ең ірі телескоп, 5,08 метрлік (200 дюймдік) айнасымен, Калифорниядағы Паломар тауында құрылысы аяқталды. Ол кезде бұл телескоп бір айналы телескоптар технологиясын мүмкіндігінің шегіне дейін жеткізді – үлкен айналар өз салмағынан иіліп қалуға бейім.

1957 жылы

Кеңес Одағы алғашқы жасанды спутникті, "Спутник-1" орбитаға жіберіп, ғарыш дәуірін ашады. АҚШ төрт айдан соң өзінің бірінші спутнигін – Explorer 1 ұшырады.

1958 жылы

29 шілде күні АҚШ-тың кеңестік ғарыш технологияларына жете алу үшін жаңадан құрылған НАСА (Ұлттық Аэронавтика және Ғарыш басқармасы) агенттігінің бастауы болды. Ол 1915 жылы құрылған ҰАК (Аэронавтика жөніндегі ұлттық консультативтік комитет) барлық ғылыми-зерттеу орталықтары мен қызметкерлерін өзіне қосты.

1959 ж.

КСРО және АҚШ екеуі де Айға зерттеушілерді ұшырды, бірақ НАСА-ның «Пионер» зерттеушілерінің барлығы сәтсіз аяқталды. Советтік «Луна» бағдарламасы табыстырақ болды. «Луна-2» қыркүйек айында Ай бетіне құлап түсті, ал «Луна-3» қазан айында Айдың ең қалың жағының алғашқы суреттерін жіберді.

1960 жылы

Корнелл университетінің астрономы Фрэнк Дрейк Л. Фрэнк Баумның фантастикалық кітаптарындағы Оз патшайымының есімімен аталған "Озма жобасы" – алғашқы қазіргі заманғы SETI экспериментін жүргізді.

1961 жылы

Қаңтар айында NASA-ның Mercury Redstone 2 миссиясымен шимпанзе Хам ғарышқа ұшқан алғашқы гоминид болса да, КСРО ғарыш жарысында алға шығып, Юрий Гагарин сәуір айында Жер төңірегінде айналған алғашқы адам атанды. NASA ғарышкері Алан Шепард бір айдан кейін ғарышқа ұшқан алғашқы американдық болды, бірақ орбитаға шықпады. Дегенмен, ол өзінің ғарыш кемесінің ішінде қонды, бұл FAI анықтамасы бойынша алғашқы толыққанды адаммен жасалған ғарыш сапары болып есептеледі. Джон Гленн 1962 жылдың басында орбитаға шықты.

1962 жылы

Марин-2 ғарыш зонды желтоқсан айында Венера планетасынан сүріп өтіп, басқа планетаға жеткен алғашқы зонд болды. NASA 1965 жылы Марсқа Марнер-4 миссиясын сәтті жүзеге асырды, ал АҚШ және КСРО 1960-шы және 1970-ші жылдардың соңына дейін планеталарға көптеген зондтар жіберді.

1963 жылы

Голландия-Америкалық астроном Мартен Шмидт 1960 жылы ашылған, жұлдыздарға ұқсас құпия радио көздері – квазарлардың спектрлерін зерттейді. Ол квазарлардың белсенді галактикалар екенін және ғаламдағы ең алыс объектілердің бірі екенін дәлелдейді.

1965 жылы

Арно Пензиас пен Роберт Уилсон аспанның барлық бөлігінен келетін әлсіз радиосигналды ашқандарын хабарлайды. Ғалымдар бұл сигналдың -270°C температурадағы объектіден шығатынын анықтайды. Көп ұзамай, бұл 13 миллиард жыл бұрын ғаламды жаратқан Ұлы Жарылыстан қалған ыстық сәулелену екені анықталады, қараңыз: Космикалық микротолқынды фон. Бұл радиосигнал сутегі атомдарындағы электронның бағытын өзгертуінен, жоғары немесе төмен қарауынан пайда болады және әрбір бөлшектің миллионда бір рет орын алатыны шамаланады. Сутегі бүкіл ғаламдағы жұлдызаралық кеңістіктегі газдың құрамында кездеседі және сигналдардың пайда болатын небулаларда ең көп шоғырланған. Сутегінің электроны миллион жылда бір рет ғана бағытын өзгерткенімен, ғарыш газындағы сутегінің көп мөлшері осы радиотолқындардың айқындығын қамтамасыз етеді.

1966 жылы

Кеңес Одағының Луна-9 ғарыш зонды қаңтар айында Айға алғашқы сәтті жұмсақ қонды, ал АҚШ НАСА-ның Ranger сериясының құлауға ұшыраған аппараттарынан кейін, болашақ ұшқыш экипаждардың қонуына ықтимал жерлерді зерттеу мақсатындағы әлдеқайда күрделі Surveyor миссияларын жүзеге асырды.

1967 жылы

Джоселин Белл Бернелл мен Антони Хьюиш радио толқындарының үнемі қайталанататын импульстарын шығаратын нысанды – алғашқы пульсарды анықтады. Пулсарлар кейіннен жоғары қарқында айналатын, күшті магнит өрісіне ие нейтрон жұлдыздары, яғни супернова жарылысының қалдықтары екені анықталды.

1968 жылы

NASA-ның "Аполлон-8" миссиясы басқа планетаның гравитациялық тартылыс аймағына кірген және оны айналып шыққан алғашқы адамдармен жасалған ғарыш сапары болды.

1969 жылы

АҚШ 20 шілдеде Нил Армстронг пен Базз Олдриннің Ай бетіне бас тіккен кезде Айға шабуылда жеңіске жетеді. "Аполлон-11" миссиясынан кейін тағы бес қондыру миссиясы жасалды, олардың үшеуінде күрделі Ай көлігі болды.

1970 жылы

Аспан картасын рентген сәулелерінде түсіру үшін жасалған "Ухуру" спутнигін НАСА ұшырды. Күннен және тағы бірнеше жұлдыздан келетін рентген сәулелерінің бар екені бұрын ракеталармен жасалған тәжірибелерде анықталған, бірақ "Ухуру" 300-ден астам рентген сәулесінің көздерін, соның ішінде бірнеше қара тесік болуы мүмкін жерлерді картаға түсірді.

1971 жылы

КСРО өзінің алғашқы ғарыш станциясы "Салют-1"-ді орбитаға шығарады. Одан кейін бірнеше станциялар іске қосылып, 1986 жылы "Мир" станциясымен аяқталады. Орбитадағы тұрақты платформа ғарышкерлерге маңызды зерттеулер жүргізуге және ғарышқа ұшу ұзақтығы бойынша бірқатар жаңа рекордтар жасауға мүмкіндік береді.

1972 жылы

Чарльз Томас Болтон – қара саңылаудың бар екенін нақты дәлелдермен көрсеткен алғашқы астроном.

1975 жылы

Кеңес Одағының "Венера-9" ғарыш зонды Венера планетасының бетіне қонды және оның бетінен алғашқы суретті жіберді. 1970 жылы басқа планетаға қонған алғашқы зонд – "Венера-7" зондында камера болмаған. Екі зонд та қатал атмосферада бір сағаттың ішінде жұмысын тоқтатты.

1976 жылы

NASA-ның Viking 1 және Viking 2 ғарыш зондтары Марсқа жетіп келді. Әрбір Viking миссиясы жоғарыдан планетаны суретке түсіретін орбиталық аппараттан және жер бетіне қондырып, тау жыныстарын талдап, тірі өмірді табуға сәтсіз тырысатын қондырғыштан құралған.

1977 жылы

20 тамызда NASA ұсынған "Вояджер-2" ғарыш зонды Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун жүйелерін, Койпер белдеуін, гелиосфераны және жұлдызаралық кеңістікті зерттеу үшін ұшырылды. 5 қыркүйекте NASA ұсынған "Вояджер-1" ғарыш зонды Юпитер, Сатурн жүйелерін және жұлдызаралық ортаны зерттеу үшін ұшырылды.

1981 жылы

NASA-ның қайта пайдалануға болатын алғашқы ғарыш шаттлы «Колумбия» өзінің алғашқы рейсін жасады. Он жылдық дамытутан кейін, бұл шаттл ғарыш саяхатын күнделіктіге айналдырып, жаңа Халықаралық ғарыш станциясының құрылысына жол ашады.

1983 жылы

Бірінші инфрақызыл астрономиялық спутник, IRAS, ұшырылды. Оны сұйық гелиймен ең төмен температураға дейін салқындату қажет, және гелий қоры таусылғаннан кейін ол 300 күн ғана жұмыс істейді. Осы мерзім ішінде ол аспанның 98% инфрақызыл шолуын аяқтайды.

1986 жылғы ЕО

NASA-ның ғарышқа ұшу бағдарламасы, Challenger ғарыш шаттлы ұшырылғаннан кейін көп ұзамай жарылып, тоқтап қалады. Мұқият тергеу және қалған шаттлдарды жаңарту нәтижесінде шаттлдарға жуық үш жыл бойы ұшуға тыйым салынды. Қайтып келген Галлей кометасын КСРО, Жапония және Еуропа елдерінен келген бес ғарыш зонды қарсы алады. Ең амбициялы жоба – Еуропалық ғарыш агенттігінің "Джиотто" ғарыш кемесі, ол кометаның құйрығынан өтіп, ядросын фотоға түсіреді.

1989 жылы

NASA ұшырған Магеллан ғарыш зонды Венераға жетіп, үш жыл бойы планетаның картасын радар арқылы жасайды. Магеллан – 1995 жылы Юпитерге келген Галилео және 2004 жылы Сатурнға келген Кассини сияқты жаңа зондтардың алғашқысы.

1990 жылы

Хаббл ғарыш телескопы, орбитадағы алғашқы ірі оптикалық телескоп, ғарыш шаттлы арқылы ұшырылды, бірақ астрономдар оның көзірқарындағы ақаулық салдарынан жұмыс істемейтінін көп кешікпей білді. 1993 жылы өткізілген күрделі жөндеу миссиясы телескопқа қашықтағы жұлдыздардың, тұмандықтардың және галактикалардың тамаша суреттерін түсіруге мүмкіндік берді.

1992 жылы

"Космикалық фонды зерттеуші" спутнигі Ұлы Жарқыннан қалған фондық сәулеленудің толық картасын жасады. Картада ерте ғаламның тығыздығындағы шамалы өзгерістерден туған "толқындар" көрсетілген – галактикалар мен галактикалар шоғырының бастамасы. Гавайидегі Мауна-Кеа тауында 10 метрлік Кек телескобы құрылысын аяқтады. Бұл телескоптардың революциялық жаңа толқынының біріншісі, Кектің негізгі айнасы 36 алтыбұрышты сегменттерден тұрады, ал олардың орналасуын компьютерлер бақылайды. Жаңа оптикалық телескоптар интерферометрияны да қолданады – бөлек телескоптардан алынған суреттерді біріктіру арқылы ажыратымдылықты арттырады.

1995 жылы

Бірінші экзопланета, 51 Пегаси b, Мишель Майор және Дидье Кэлозбен ашылды.

1998 жылы

Зоретті жаңа ғарыш станциясы, Халықаралық Ғарыш Станциясы (ISS) құрылысы басталды. Бұл Ресей мен АҚШ сияқты бұрынғы ғарыш бәсекелестері де бар көптеген елдердің бірлескен жобасы. 1998 жылы екі тәуелсіз жоба – Суперновалық космология жобасы және High Z Supernova Search Team жеделдетілген кеңеюді ашты, олар алыс Ia типіндегі жұлдыз жарылыстарын (суперноваларды) жылдамдауды өлшеу үшін пайдаланды.

2005 жылы

Майк Браун және оның командасы Күн жүйесінің сыртқы бөлігіндегі Эрис атты үлкен денеді ашты, ол бастапқыда Плутоннан үлкендей көрініп, оныншы планета деп аталған еді.

2006 жылғы ЕО

Халықаралық астрономиялық одақ (IAU) планетаның жаңа анықтамасын қабылдады. Сондай-ақ, кішкентай планеталар деп аталатын нысандардың жаңа ерекше класы белгіленді. Плутон, сондай-ақ Церера мен Эрис кішкентай планеталар ретінде қайта анықталды, ал бұрын Эрис деп белгілі болған аспан денесі 2006 жылы IAU Бас Ассамблеясының құрметіне аталды.

2008 жылы

2008 TC3 Жерге шабуылдаған алғашқы, көрініп, қадағаланған метеороид болып табылады.

2012 жылы

(2 мамыр) Қара тесіктердің бар екендігіне алғашқы көрнекі дәлел жарияланды. Джонс Хопкинс университетіндегі Суви Гезаридің тобы, Гавайидегі Pan STARRS 1 телескопын пайдаланып, 2,7 миллион жарық жылы қашықтықтағы қызыл алып жұлдызды жұтып жатқан аса ірі қара тесіктің суреттерін түсірді.

2013 жылы

2013 жылдың қазанында GD 61 ақ ергеш жұлдызының маңынан алғашқы күн жүйесінен тыс астероид табылды. Бұл сонымен қатар сұйық немесе қатты күйдегі суы бар, анықталған алғашқы күн жүйесінен тыс дене.

2015 жылы

14 шілдеде NASA-ның New Horizons ғарыш кемесі Плутонға сәтті жеткен кезде, Америка Құрама Штаттары 1981 жылы мойындалған тоғыз маңызды планетаның барлығын зерттеген алғашқы ел атанды. Ал 14 қыркүйекте LIGO алғаш рет гравитациялық толқындарды тікелей анықтады.

2016 жылы

Проксима Центавр b экзопланетасы Еуропалық Оңтүстік обсерваториясы тарапынан Проксима Центавр жұлдызының айналасында табылды, және 2016 жылға дейін Күн жүйесіне ең жақын экзопланета болып саналады.

2017 жылы

2017 жылдың тамызында NGC 4993 галактикасында болған нейтрон жұлдызының соқтығысуы LIGO/Virgo ынтымақтастығы бақылаған GW170817 гравитациялық толқын сигналын тудырды. 1,7 секунд өткен соң, ол Fermi гамма-сәулелік ғарыш телескопы және INTEGRAL арқылы GRB 170817A гамма-шашырау ретінде байқалды, ал оның оптикалық серігі SSS17a 11 сағаттан кейін Лас Кампанас обсерваториясында тіркелді. Hubble ғарыш телескопы және Dark Energy Camera арқылы қосымша оптикалық байқаулар, Swift гамма-шашырау миссиясының ультракүлгін сәулелік байқаулары, Chandra рентгендік обсерваториясының рентгендік байқаулары және Karl G. Jansky Very Large Array арқылы радиобайқаулар осы жағдайды толықтырды. Бұл гравитациялық толқын құбылысының электромагниттік сигналмен бірдей уақытта байқалған тұңғыш мысалы болды, соның арқасында көп хабаршы астрономия үшін маңызды қадам жасалды. Нейтриноның байқалмауы, шашыраудың бағытынан елеулі ауытқумен байланысты.

2019 жылы

Қытайдың "Чанъэ-4" ғарыш кемесі Айдың ең қас жағына жұмсақ қонған алғашқы ғарыш кемесі болды. 2019 жылдың сәуірінде Event Horizon Telescope Collaboration M87 галактикасының ортасындағы қара тесіктің алғашқы суретін түсірді, бұл жалпы салыстырмалылық теориясына сәйкес, аса зор қара тесіктердің бар екенін растайтын қосымша дәлел болды. Үндістан "Чандраян-2" деп аталатын екінші Ай зондын орбиталық аппаратпен сәтті ұшырды, сондай-ақ "Викрам" қондыру модулі мен "Прагян" роверін де ұшырды, бірақ олар Айдың оңтүстік полюсінен 2,1 км биіктікте құлауға ұшырады.

2020 жылы

NASA Марс 2020 миссиясын Марс планетасына марсоход пен кішкентай тікұшақпен бірге ұшты. Бұл тікұшаққа және марсоходқа есім беру конкурсының жеңімпаздары жетінші сынып оқушысы Александр Матер және он бірінші сынып оқушысы Ванеза Рупани сәйкесінше "Perseverance" (Тырыстық) және "Ingenuity" (Табандылық) аттарын берді. Ал жеке компания тарихында алғаш рет адамды орбитаға ұшқан SpaceX Demo 2 ғарыш кемесіндегі астронавттар Боб Бэнкин мен Даг Херли Халықаралық ғарыш станциясына жол тартты.