Сиднейдегі Кукс өзені

Кіріспе

Сиднейдегі өзен, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Австралия. Жаңа Оңтүстік Уэльс сайлау округі.

Кукс өзені – жартылай пісіп жетілген, толқын басып суға батқан аңғардың сағасы, Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстік-батысында орналасқан Ботани шығанағының саласы. Қалалық су жолының бағыты жағалау бойындағы түрлі құрылыстарға бейімдеу үшін өзгертілді. Ол өз су жиналатын алабының бір бөлігі ретінде тасқын су жүйесіне қызмет етеді, ал оған құйылатын көптеген бастапқы арналар бетонмен қапталған каналдарға айналдырылды. Толқынды бөліктері мангрлердің, құстардың және балықтардың маңызды ареалдарын қолдайды, сондай-ақ демалыс және ойын-сауық үшін пайдаланылады.

Курс

Өзен Ягунадағы Граф паркінен басталады, содан кейін шамамен солтүстік-шығыс бағытта Чуллораға қарай ағады. Ол өзінің ең солтүстік нүктесіне Стратфилдте жетеді, онда бетон ашық каналға құяды, ені бір метрден аспайды және тереңдігі отыз сантиметрді құрайды. Содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай бет бұрады. Кукс өзені Стратфилд гольф алаңынан өтетін жерде бетон қаптамасы ішінара алынып тасталған. Осы жерде өсімдіктер қайтадан өсіп, суды тазартып, таза ағын қамтамасыз ететін және жануарлар дүниесінің оралуына жағдай жасайтын орта құрылды. Бұл жердегі бір бөлігі "Тізбектейдікөлдер" деп аталады. Белфилдте Кокс-Крик арнасымен қосылып, шығысқа қарай ағады. Канал кеңейеді және тереңдейді, өйткені айналасындағы Кампси сияқты қалалық аудандардан жиналған бұрқасын сулардың әсеріне түседі. Кентербериде оған Кубок және Ыдыс арналары қосылады. Кентербериде Кукс өзенінің бойында өнеркәсіптік аймақтар орналасқан. Бұрын зауыттар өз қалдықтарын тікелей суға төккен. Өзен Темпеге жеткенде, Волли арнасы мен Александра каналы қосылып, аңғар көріне бастайды. Принц тас жолы Кукс өзенін кесіп өтіп, Темпені Волли Крик маңындағы қаламен байланыстырады. Сондай-ақ, мұнда жағалауда орналасқан Фатима аралы да бар, ол су тасқыны кезінде су астында қалады. Өзеннің оңтүстікке қарай ағып жатқан соңғы бөлігі толығымен жасанды түрде жасалған. Бұрын өзен батпақтар арқылы, бүгінгі Сидней әуежайының орнынан иректеп ағып, Милл Стриммен кездесіп, Ботаника шығанағының солтүстік жағынан шығанаққа құятын. Ботаника және Сент-Джордж округі арасындағы шекара Кукс өзенінің бұрынғы сағасында сақталған. Өзен ағысының бұл бөлігі кеңейіп жатқан Сидней әуежайының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін өзгертілген. Қазір Кукс өзені Киемагта Ботаника шығанағымен қосылады. Өзен бойындағы жер учаскесі көп бөлігінде электр энергиясы, жоғары кернеулі сымдар, Shell компаниясына тиесілі жоғары қысымды мұнай құбыры және үлкен көлемді кәріз құбырлары сияқты түрлі инженерлік желілерге арналған дәліз қызметін атқарады. Төменгі жатқан көптеген аймақтар толтырылып, саябақтар мен спорт алаңдарына айналдырылған. Осыған қарамастан, өзен мен оған жақын жерлер әдемілігімен, тарихымен, ыңғайлылығымен және экологиялық құндылығымен танылып, одан әрі жақсартуға мүмкіндіктер бар екені мойындалуда. Өзен бойындағы жаяу және велосипед жолы Сидней Олимпиадалық паркін Ботаника шығанағымен байланыстыратын жолдың бір бөлігі болып табылады.

The river begins at Graf Park, Yagoona, then flows in a roughly north easterly direction to Chullora. It reaches its northernmost point at Strathfield, where it leads into a concrete open canal, no more than one metre wide and thirty centimetres deep. It then heads towards the south east. Where Cooks River runs through Strathfield Golf Course, the concrete lining has been partly removed. Here the plants have returned and have created an environment where the water is filtered and runs clean, and where wildlife has returned. One section here is called the Chain of Ponds. At Belfield it joins with the Cox Creek Channel and flows in an easterly direction. The canal widens and deepens as it picks up stormwater from surrounding suburbs, such as Campsie and becomes influenced by tidal action. At Canterbury, it is joined by Cup and Saucer Creek. Industrial areas line the Cooks River at Canterbury. In the past, factories discharged their waste directly into the water. The valley becomes more pronounced as the river reaches Tempe, where it is joined by Wolli Creek and the Alexandra Canal. The Princes Highway crosses the Cooks River and links Tempe to the suburb of Wolli Creek. Also here is the low lying Fatima Island, which is submerged at high tide. The course of the final south flowing section of river is entirely artificial. The river formerly flowed, via marshes, on a meandering course across the present site of Sydney Airport to meet Mill Stream and enter Botany Bay from the northern end of the bay. The boundary between the Parish of Botany and the Parish of St George remains at the former mouth of Cooks River. This part of the river course was altered to accommodate the expanding Sydney Airport. Cooks River now connects with Botany Bay at Kyeemagh. The corridor of land beside the river is a conduit for many services along large parts of its length including electricity, high voltage lines, a high pressure oil pipe owned by Shell, and high volume sewage pipes. Many of the lower lying areas have been filled and are parks and sports grounds. In spite of this the river and adjacent lands are being recognised for their beauty, history, amenity and environmental value, if not also for potential for improvements. The walkway and cycleway beside much of the river is part of the path connecting Sydney Olympic Park with Botany Bay.

Менеджмент

Өзенге күтім жасау және оны басқару көптеген жергілікті кеңестер мен Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі арасында, Сидней қалалық су жинау басқармасы, Жоспарлау және қоршаған орта департаменті және Сидней суы сияқты агенттіктер арқылы бөліседі. Өзенді күтіп ұстауға көмектесетін бірнеше қоғамдық ұйымдар да бар, олардың ішінде Кукс өзені аңғары қауымдастығы (CRVA) ерекше аталады. CRVA 1925 жылы құрылған The Cooks River Improvement League ұйымынан өркендеді, ол "Біздің мұхитымыздан мұхитқа дейінгі мүмкіндік" атты кітап жариялаған. Лига өзенді тазартуды, канал жүйесін дамытуды және Темпе бөгетінің негізін бұзуды ұсынды, бұл ұсынысты алғаш 1896 жылы инженер Х.Б. Хенсон жасаған болатын. 2010 жылы Кентербериде тума жануарлар мен флора үшін табиғи орта құру мақсатында "Кубок және астас" батқылықтары салынды. 2013 және 2014 жылдары Кукс өзенінің бетонмен қапталған таңдалған бөліктері құмтас тастармен және жергілікті өсімдіктермен көмкерілген, табиғи жағалаумен алмастырылады.

Тарих

Еуропалықтар қоныстанғанға дейін, Австралияның жергілікті халқы өзенді балық аулау және моллюскалар жинау арқылы пайдаланған. Бұл өзеннің табиғи экологиясына елеулі әсер етпеді, себебі тұрақты тәжірибелерді сақтады. Дәуірге дейінгі тілдің әртүрлі диалектілерін сөйлейтін төрт ру өзеннің айналасында мекен еткен деп есептеледі. Бедиагал руы өзеннің оңтүстік жағындағы аумақты мекендеген. Ал солтүстік жағында Кукс өзенінің сағасы мен мұхит арасында Геймигал руының өмір сүргені айтылады. Батысқа қарай, өзенді Кадигал халқы пайдаланған (олардың жері солтүстікке қарай Порт-Джексонға дейін созылып, қазіргі Сидней орналасқан аймақты қамтыған). Одан да батысқа қарай және өзеннің жоғарғы ағысында Вангал халқы мекендеген. 1770 жылы капитан Кук Ботаника шығанағына кіріп, өзенді алғаш рет жазбада былай сипаттады: "Аралдың солтүстік жағындағы алғашқы құмды шығанақта өте таза сулы өзенді таптым, онда кеме жағалай тұрып, отын алуға болады". Өзеннің болуы қоныстану мүмкіндігін тудырды деп ойлаған, бірақ Бірінші флот келген кезде өзен мен аңғар қолайсыз деп танылды. Капитан Джон Хантер мен лейтенант Брэдли судың саяздығы және кең батпақты жерлер туралы айтты. Өзен бойындағы алғашқы жерлер көбінесе жайылым және ағаш өсіру үшін берілді, сондай-ақ балық аулау және Ботаника шығанағында әк күйдіру де жүргізілді. Губернатор Маккуари 1810 жылғы күнделігінде жұқа көпір туралы айта келіп, "топырағы жаман, егін егуге де, мал жаюға да жарамайды" деп жазды. Дегенмен, кейбір шаруалар жерді өңдеуге мүмкіндік тапты, өзен бойындағы қоныстану кеңейді, сондай-ақ бірнеше жерде жолдар мен өткелдер салынды. 1830 жылдары өзенге бөгет салынды, бірақ ол таза сумен қамтамасыз етпеді және құрылыстың өзі өзеннің экологиясына зиян келтіре бастады, себебі қалалық шөгінділердің тасқын сумен шайылуына кедері келтірді. Кентербери Вейлдегі жаңа ауылға қант зауытын қамтамасыз ету үшін екінші бөгет салынды. Бұл жерде сумен қамтамасыз ету және баржамен тасымалдау мүмкіндігі болды. 1855 жылы зауыт жабылды, бірақ кейіннен жүн жуу, тері илеу және ет қайнату сияқты басқа да зиянды өнеркәсіптер пайда болды. Судың сапасы күмәнді болғанына қарамастан, өзен XIX ғасырдың соңында қайықпен жүзу, пикник және жүзу үшін танымал орын болып қала берді. 1894 жылы суретші Сидни Лонг Кукс өзенінде жүзіп жүрген ұлдардың "Тынч сулар" атты көркем суретін салды, ол жақсы қабылданып, Жаңа Оңтүстік Уэльс көркемсурет галереясының қоржынына сатып алынды. 1880 жылдары ағаштарды кесу эрозияға, лайлануға және қамыс тоғайларының кеңеюіне әкеліп, өзен ағынын бұғаттады. 1889 жылдың 25-27 мамыр күндері ауыр жаңбыр төмен жатқан жерлерді су басты. Су тасқыны кезінде қант зауыты бөгетінің үсті 10 фут (3 метр) сумен жабылды. Билік бөгеттерді және тоғандарды алып тастау арқылы кең ауқымды зақымдарға және малдың жоғалуына жауап берді. Өзенді Сидней портымен байланыстыратын арналар салу жобасы басталған жоқ. 1889 жылдан 1916 жылға дейін өзен сағасының жанында канализациялық ферма жұмыс істеді. Теміржол желісі мен сүзгі ғимараттарын салуда, сондай-ақ күнделікті жұмыста пайдаланылды, ол ферма бойынша сүзілген қатты заттарды жылжытты. Өзен жағалауларын бетондау 1930 жылдары басталды, ал 1946 жылғы Кукс өзенін жақсарту туралы заң тәртіпсіз өзенді таза бетон шекарада тәртіпке келтіру саясатын бекітті. Инженерлер Сидней әуежайының ұшу-қону жолақтарына орын беру үшін өзеннің бастапқы сағасын басқа жаққа бұрды. 1976 жылдан бастап бастамалар ағаштар отырғызу, ластану тұзақтары және ландшафтты жақсарту арқылы өзен жүйесінің табиғи ерекшеліктерін сақтауға және қалпына келтіруге бағытталды. Өзенді рекреациялық мақсатта пайдалану үшін жаяу жүргіншілер жолдары мен велосипед жолы салынды. Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының үкіметі өзен жағалауындағы жайманы қалпына келтіруге 2,9 миллион доллар бөлді. 2009 жылы Стратфилд кеңесі Кукс өзенінің ойын-сауық жарысын ұйымдастырды. Бұл іс-шара жыл сайын маусым немесе шілде айларында өткізіледі. Жарыс Freshwater Park Strathfield-тен басталады, онда 5 км және 10 км жүгіру, 5 км жаяу жүру және 2 км балаларға арналған жүгіру ұйымдастырылады.

Before European Settlement, the Indigenous Australian population used the river by fishing and gathering shellfish. This had little effect on the river's natural ecology as sustainable practices were adhered to. It is generally thought that four different clans, each speaking a distinct dialect of the Darug language, inhabited the area surrounding the river. The Bediagal clan occupied the area on the southern side of the river. whilst on the northern side, it is generally thought that the Gameygal clan lived between the mouth of the Cooks River and the ocean. Further west, the river was used by the Cadigal people (whose country extended north up to Port Jackson and took in the area where modern day Sydney is now located). Further west still and along the upper reaches of the river, the country was occupied by the Wangal people. In 1770, Captain Cook sailed into Botany Bay and made the first written description of the river as follows: "I found a very fine stream of fresh water on the north side in the first sandy cove within the island before which a ship might lay land locked and wood for fuel may be got everywhere." The existence of the river appeared to make settlement a possibility; however, when the First Fleet arrived the river and valley was regarded as unsuitable. Captain John Hunter and Lieutenant Bradley both mentioned the shallowness of the water and large swamp areas. The first land grants along the river tended to be fairly large and used mostly for grazing and timber with some fishing and lime burning at Botany Bay. Governor Macquarie makes reference to a slender bridge in his 1810 diary, adding that "the soil is bad and neither good for tillage or pasturage". Nevertheless, some farmers did find they could till the land and settlement along the river spread, and roads and crossings were made in several places. In the 1830s a dam was built across the river; however, this did not provide a clean water supply and the structure itself began to damage the river's ecology by preventing tidal flushing of deposited urban silt. A second dam was built to serve a sugar mill at the new village of Canterbury Vale. The location took advantage of the water supply and barge transport. The mill closed in 1855; however, other polluting industries were later to follow including wool washes, tanneries and boiling down works. Despite the increasingly doubtful quality of the water, the river remained a popular place in the late nineteenth century for boating, picnics and swimming. In 1894, artist Sydney Long painted an idyllic scene of boys swimming in the Cook's River, entitled By Tranquil Waters, which was so well received that it was bought by the Trustees of the Art Gallery of New South Wales. By the 1880s tree clearing resulted in erosion, silting and expansion of reed beds, blocking river flow. On the weekend of 25–27 May 1889, of rain inundated all the low lying land. At the height of the flood, the top of the Sugarworks Dam was covered by 10 feet (3 m) of water. Authorities responded to the extensive damage and loss of animals by removing the dams and weirs. A proposed series of canals connecting the river with Sydney Harbour was not commenced. A sewage farm operated near the mouth of the river from 1889 to 1916. A railway was used in both the construction of mains and filtration buildings, as well as in the day to day operation, moving screened solids throughout the farm. Concreting of the river banks commenced in the 1930s and the Cooks River Improvement Act of 1946 confirmed the policy of the tidying up of an undisciplined stream within neat cement boundaries. Engineers diverted the original river mouth to accommodate Sydney Airport runways. Initiatives from 1976 onwards have attempted to preserve and return the natural features of the river system with tree planting, pollution traps and landscaping. Footpaths and a cycle track were built to increase recreational use of the river. The NSW State Government committed 2.9 million to the restoration of the sheet piling on the banks of the river. In 2009, Strathfield Council established the Cooks River Fun Run. This event is held annually around June or July each year. The event starts at Freshwater Park Strathfield, with a 5 km and 10 km run, a 5 km walk and 2 km kids' run.