Кіріспе

Александр Гамильтонның «Федералист» еңбегі

«Мемлекеттер арасындағы келіспеушіліктердің қауіптері туралы» деген тақырыптағы «Федералист» №6 – Александр Гамильтонның жазған саяси мақаласы және «Федералист» еңбектерінің алтыншысы. Алғаш рет 1787 жылдың 14 қарашасында «Independent Journal» газетінде «Publius» псевдонимімен жарияланған. Бұл «Федералист» еңбектерінің барлығы бір атпен жарияланған. Гамильтонның мемлекеттердің бір-бірімен соғысқа баруын болдырмау үшін саяси бірігуді қолдайтын екі мақаласының бірі. Бұл аргумент «Федералист» №7-де жалғасады. «Федералист» №6 халықтардың көршілеріне қарсы соғыс ашуға бейім екенін, мұның адам табиғатының табиғи салдары екенін көрсетеді. Гамильтон республикалық құрылыс пен сауда соғыстың алдын келеді деген пікірге қарсы тұрып, мемлекет басшылары мен азаматтарының ақыл емес, құмарлықпен әрекет ететінін дәлелдейді. Мақалада Гамильтонның тікелей демократияға қарсылығы және меркантилизмді қолдауы көрсетілген. «Федералист» №6 тарихи және заманауи мысалдарды кеңінен пайдаланады, оның ішінде афиналық мемлекет қайраткері Периклге ерекше назар аударады.

Қорытынды

Гамильтонның айтуынша, егер штаттар одақ құрмаса, сыртқы қауіптерден өзге, олар бір-біріне де қауіп тудыруы мүмкін. Ол соғыстың себептері көп екенін, олардың ішінде билік, қауіпсіздік, сауда бәсекесі және басшының жеке мүддесі бар екенін айтады. Соңғысы туралы ескерте келіп, көптеген басшылар мен ықпалды тұлғалар қоғамдық игілікке қызмет етуді желеу етіп, жеке пайдасы үшін соғыстар бастағанын мәлімдейді. Одан кейін Перикл мен Томас Вулси сияқты мысалдар келтіріліп, адам табиғатын танудың өзі осы құбылысты түсінуге жеткілікті екені айтылады. Гамильтон республикалық құрылыс пен сауданың өзара мүддеге байланысты соғыстың алдын алуға жететіні туралы пікірге қарсы шығып, адамдардың ұзақ мерзімді саналы ойлаудан гөрі, көбінесе уақытша құштарлыққа бой ұсынатынын көрсетеді. Ол саудамен айналысқан, бірақ соғысқа жиі баратын Спарта, Афина, Рим, Карфаген, Венеция және Голландия сияқты республикалардың мысалдарын келтіреді. Сондай-ақ, жартылай өкілдік үкіметі мен саудаға үлкен инвестиция салған Ұлыбританияның соғысқа бейім елдердің бірі екенін атап көрсетеді. Ол соғыс халықтың да, басшылардың да арасында танымал екенін айтады. Осы тұжырымдардан Гамильтон штаттардың басқа елдерден гөрі соғыстан аулақ болуға мүмкіндігі жоқ деген қорытындыға келеді. Штаттардағы тәртіпсіздік оқиғаларын қосымша дәлел ретінде келтіріп, тек одақ ғана штаттар арасындағы қақтығыстың алдын шеге алатынын түйіндейді.

Бастапқы және жарияланым

Федералистік №6-ны Александр Гамильтон жазған. Барлық Федералистік мақалалары сияқты, Федералистік №6 да Публиус псевдонимімен Нью-Йорк газеттерінде АҚШ Конституциясының қағидаларын түсіндіру және Нью-Йоркты оны бекітуге көндіру мақсатымен жарияланды. Ол алғаш рет 1787 жылдың 14 қарашасында Independent Journal газетінде, 15 қарашасында Daily Advertiser газетінде және 16 қарашасында New York Packet газетінде жарияланды. Федералистік №6 Джон Джей жазған мақалалардан кейін жарық көрді. Екеуі де штаттар арасындағы біртүтастыққа қолдау көрсетеді, бірақ Джей штаттар табиғи одақтастар екенін айтады, ал Гамильтон олардың табиғи жау болу қаупі бар екенін ескертеді.

Халықаралық қақтығыс

Федералистік №6-да Гамильтон штаттар бірікпесе, үнемі қақтығысқа түседі деп мәлімдеді. Ол барлық адамдар осы құштарлықтарға мойынсұнбайды деп сенді, бірақ көпшілігі солай етеді. Гамильтонның Федералистік №6-дағы аргументі, «Федералистік қағаздардың» алдыңғы жазбаларында Джон Джей келтірген пікірмен қарама-қарсы болды. Екеуі де штаттар арасындағы одақты қолдаса да, Джей штаттардың құдайлық қамқорлық арқылы табиғи түрде біріктірілгенін алға тартса, Гамильтон штаттар бірікпесе бір-біріне қарсы шығуға бейім екенін ескертті. Гамильтон Федералистік №6-да жаһандық экономикалық өсім мен сауданың ұлттар арасындағы қақтығыстармен қалай байланысты екенін де қарастырды. Федералистік №6 осы аргументке тікелей жауап болды. Ол адамның ең жақсы мүддесінің мәнін объективті шындық ретінде сипаттауға болатынына, осы шындықты ақыл арқылы анықтауға болатынына және көпшілік адамдар осы шындықты іздемейтініне сенді. Федералистік №6-дағы ақыл мен құштарлық арасындағы қайшылық «Федералистік қағаздардың» жалпы аргументін көрсетеді: авторлар серияның бойымен өз ұстанымдарының ақылмен негізделгенін айтады, бірақ көпшілік адамдар табиғатынан құштарлық пен жеке мүддеге басымдық береді. Гамильтонның адамзаттың ақылдан гөрі құштарлықты таңдауы туралы сипаттамасы Томас Гоббстің табиғаттағы жағдай туралы сипаттамасына ұқсас, ол ұлттық қатынастарға да, жеке қатынастарға да қатысты. Гамильтонның адамзатты қабылдауы федералистердің тікелей демократияға қарсылығын көрсетеді. Ол кезде демократия халықтың тәртіпсіз билігімен байланысты болды. Саяси ғалым Майкл Цукерт Федералистік №6-ны «серияның классикалық эсселерінің бірі» деп атады. Джеймс Мэдисон Федералистік №10-да адам табиғатының бөлінуге себеп болатын идеясын қайта қарастырды. Мэдисон Гамильтонға ұқсас эмпирикалық аргумент келтірді, бірақ мысалдар келтірудің орнына адам табиғатынан туындаған априорлық аргументке көбірек назар аударды. Екі автор да өз эсселерінде ұлттың мүддесіне сай нәрсе – ақыл арқылы анықтауға болатын объективті шындық екенін ұсынды. Гамильтонның осы эсседе сынға алған идеясы – саудаға негізделген республикалардың соғысқа қатысу ықтималдығы төмендеуі – қазіргі заманда демократиялық бейбітшілік теориясына айналды. Жаһанданудың пайда болуымен «қоңсы елдер» ұғымы өзгерді, және Гамильтонның қоңсы елдер туралы келтірген аргументтері кеңірек түсіндіріліп, барлық елдерге қолданылуы мүмкін.