Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының Конгресінің бірінші актісі 1789 жылғы Тарифтік заң – Америка Құрама Штаттарының Конституциясы ратификацияланғаннан кейін АҚШ-та қабылданған алғашқы маңызды заң. Оның екі мақсаты болды: елде дамып келе жатқан өндіріс салаларын қорғау және федералды үкімет үшін кіріс көзін қамтамасыз ету. Бұл заңға конгрессмен Джеймс Мэдисон демеушілік етті, оны АҚШ-тың Бірінші Конгресі қабылдады және президент Джордж Вашингтон қол қойды. Заң бойынша, шетелдік кемелермен әкелінетін тауарларға тоннасына 50 цент баж салынатын болды, ал американдық кемелерге – тоннасына 6 цент. Америка революциясынан кейін Конфедерацияның әлсіз Конгресі көптеген еуропалық елдермен тариф немесе өзара сауда келісімдерін жасауға шамасы келмеді, бұл елге еуропалық тауарлардың көптеп келуіне және отандық өндірушілерге зиян келтіруіне әкеп соқты. Ұлыбритания және басқа елдер АҚШ тауарларына жоғары баж салған кезде, ел отандық өндірісті қорғауға дайын болған жоқ. Сонымен қатар, елде революциялық соғыстан қалған үлкен қарыздар болды және қаржылық тұрақтылықты сақтау үшін жаңа қаржыландыру көздері қажет болды. Жаңа Конституциямен берілген маңызды өкілеттіктердің бірі – тарифтерді белгілеу құқығы еді. Бірінші Конгресс отырыс өткізгеннен кейін тарифтік заң қабылдау ең маңызды мәселелердің біріне айналды. Тарифтің мақсаты туралы пікірталас аймақтық мүдделерді көрсетті: Солтүстік өндірушілері өнеркәсіпті қорғау үшін жоғары баждарды қолдады, ал Оңтүстік плантаторлары арзан тұтыну тауарларын импорттауға мүмкіндік беретін төмен баждарды қалаған. Нәтижесінде, Мэдисон тарифтік заңды қабылдауға қол жеткізді, бірақ британдық импортқа қатысты ережелерді соңғы заң жобасына енгізе алмады. Конгрестің екі палатасынан өткеннен кейін президент Вашингтон 1789 жылдың 6 шілдесінде заңға қол қойды, осы заңның есебінен АҚШ-тың соғыс қарызы өтелді.

Өтуге дейінгі экономикалық жағдайлар

Америка революциясынан кейін экономикалық қайта ұйымдастыру жүзеге асты, оның салдарынан белгісіздік пен ауыр кезең басталды. Соғыс кезінде еңбек және инвестициялар ауыл шаруашылығы мен заңды саудадан өндіріс пен каперлерге (жекеменшік иелеріне) бағытталды. Адамдар соғыс аяқталғаннан кейін тоқтаған кәсіптерге кірісті. Соғысқа байланысты сұраныстың азаюынан төмендеген бағалар, Еуропаның арзан тауарларын импорттаумен бірге, соғыс кезінде пайда болған жаңа өндіріс кәсіпорындарын тез құртты, олардың кейбіреулері нормалды сыртқы сауда қатынастары қайта жанданғанда салыстырмалы түрде қиын жағдайда болды. Жағдайды одан да ушықтырған фактор – британдық теңіз заңдары болды. 1783 жылғы Париж бейбіт шартында саудаға қатысты жалғыз ереже – Миссисипи өзеніндегі кеме жүру еркіндігінің АҚШ-қа мәңгілікке кепілденгендігі туралы талап еді. Джон Джей Ұлыбританиямен өзара сауда жасау туралы келісімге қол жеткізуге тырысты, бірақ нәтиже болмады. Уильям Питт 1783 жылы британдық парламентке АҚШ пен британдық колониялар арасындағы еркін сауданы қамтамасыз ететін заң жобасын енгізді, бірақ заң жобасын қабылдамай, парламент 1783 жылғы британдық теңіз заңын қабылдады, ол тек британдықтар жасаған және жабдықталған кемелерді Вест-Индия порттарына қабылдады және басқа британдық порттардағы американдық кемелерге ауыр тоннаждық алымдар салды. 1786 жылы оны американдық кемелерді алаяқтықпен тіркеуді болдырмау мақсатындағы тағы бір заң күшейтті, ал 1787 жылы американдық тауарларды шетелдік аралдар арқылы тасымалдауға тыйым салды. Ескі теңіз заңдарының оңтайлы ерекшеліктері, отарлық өнімдерге белгілі бір жағдайларда жеңілдіктер мен ағылшын нарығын резервтеу жойылды, ал жағымсыз ерекшеліктері күшінде қалды. 1783 жылдан кейін британдық нарықтағы депрессия оны одан әрі тарылтты. 1778 жылғы француз келісімі сауда қатынастарында "толық теңдік және өзаралық" ұсынылғанмен, осы негізде сауда келісімін жасау мүмкін болмады. Испания өзара сауда үшін АҚШ-тан 25 жылға Миссисипиде кеме жүргізу құқығын беруді талап етті, бұл Жаңа Англия саудагерлері қуана төлейтін құн болды. Франция (1778) және Нидерланды (1782) келісімдер жасады, бірақ тең шарттарда емес; Португалия барлық ұсыныстарды қабылдаудан бас тартты. Тек Швеция (1783) және Пруссия (1785) өзара сауда артықшылықтарын кепілдендіретін келісімдер жасады. Конфедерация мақалаларына сәйкес Континенттік Конгрестің әлсіздігі орталық үкіметтің кек алу шараларын қабылдауына мүмкіндік бермеді. Конгресс сауданы реттеуге билік беруді бірнеше рет сұрады, бірақ мұндай сауда келісімдерін жүзеге асыруды қамтамасыз ететін штаттардан бас тартты. Ақырында штаттар өздері кек алу шараларын қолдана бастады, 1783 жылдан 1788 жылға дейін Нью-Гэмпшир, Массачусетс, Род-Айленд, Нью-Йорк, Пенсильвания, Мэриленд, Вирджиния, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина және Джорджия британдық кемелерге тоннаждық алымдарды немесе британдық тауарларға дискриминациялық тарифтерді салды. Бұл күш-жігердің қандай әсері болса да, олар 0%-дан 100%-ға дейін ауытқып, британдық кемелерді тауарларымен нарықты су басу үшін еркін немесе ең арзан порттарға итермеледі. Штаттар арасындағы сауда соғысы басталды, ол сәтсіздікті хаосқа айналдырды. Тарифтік заң қабылдану алдындағы айларда Конгресс әртүрлі қалалардан өндіріс топтарының Еуропадан импортталған тауарлардың шарына қарсы көмек сұрап жіберген бірнеше петицияларын алды. АҚШ Конгресі осы топтардың шұғыл назар аудару туралы өтініштеріне 1789 жылғы тарифті бірінші сессиясында қарастырып, қабылдаған алғашқы маңызды заң жобасы ретінде жауап берді.

Импорттық салықтар туралы заңнама және америкалық секциялық мүдделер

Импорттық алымдар "жоғары қорғау тарифін жақтағандар мен тек кіріс алу үшін тариф қолдаушылар арасындағы [орталық үкіметті сақтау мақсатында] жасалған келісімді" білдірді. Таңдалған өндіріс және ауыл шаруашылығы тауарларына, соның ішінде "болат, кемелер, арқан, темекі, тұз, индиго [және] матаға" 50 пайызға дейін алым салынды. Міндетті төлемге жататын тауарлардың көп бөлігіне 5%-дық бағалық алым салынды. Ол елдің негізгі байлық өндіруші аймағы болып табылатын Оңтүстік АҚШ-ты сауда, өндіріс және теңіз державасына айналдыруға байланысты "қаржылық жүктеменің неғұрлым ауыр бөлігін" көтеретінін мойындады.

Тонаждық алым заңнамасы және АҚШ-тың Еуропа державаларымен сыртқы қатынастары

Соңғы түрінде тариф «американдық навигациялық жүйені» құрды, ол 1781 жылдан 1789 жылға дейінгі Конфедерация мақалалары кезеңінде ішкі теңіз тасымалын қорғауға бағытталған, штаттар бекіткен жеке алымдардың орнына келді. Заң американдық тасымалдаушылар үшін артықшылықты тоннаждық ставкалары белгіледі, олар ұқсас тауарларды импорттаған шетелдік кемелерге салынатын жүк алымдарынан төмен төлем жасады. Жағалау саудасы қатаң түрде американдық туы бар кемелерге ғана берілді. 1783 жылы Тәуелсіздік соғысын аяқтаған Париж шартынан бастап, Ұлыбритания АҚШ-пен коммерциялық келісім жасаудан бас тартты. Сонымен қатар, шартының шарттары орындалмады, оның ішінде соғыс кезінде британдық әскери-теңіз күштері босатылған құлдар үшін құл иелеріне өтемақы төлеу және Солтүстік-Батыс аймағындағы әскери бекеттерді тастамау кірді. Дегенмен, Ұлыбритания АҚШ үшін маңызды сауда серіктесі болып қала берді, екі ел де іс жүзінде отаршылдық дәуірдегі сауда қатынастарына оралды. Конгрестегі тариф пікірталсын басқарған өкіл Джеймс Мэдисон, Франция мен оның колониялық иеліктеріне артықшылық беретін және американдық сауданы Ұлыбританиядан аударуға мүмкіндік беретін тоннаж заңнамасына дискриминациялық ережелерді енгізуге тырысты. Мэдисоннің ұсыныстарының мақсаты – Ұлыбританияға зиян келтіретін және революциялық Францияға пайдалы болатын ұлттық деңгейдегі коммерциялық жаңа бағытты қолдау үшін ауыл шаруашылығы және өндіріс мүдделерін саяси тұрғыдан біріктіру болды. Солтүстік бизнес өкілдерінің көпшілігі Ұлыбританияны негізгі сауда серіктесі және сауда флоты ретінде тастаудан қорқып, Франция «АҚШ үшін негізгі жеткізуші және нарық бола ала ма» деген күдікке толы болды. Президент Вашингтон 1789 жылдың 4 шілдесінде заңға қол қойды. Соңғы заң екі тараптың да мүдделерін ескерді, бірақ елдің теңіз және өндіріс аймақтарына айқын артықшылық берді. 1789 жылғы тариф Франция мен Ұлыбританияны американдық порттарға жеткізілетін кеме қатынасы, өндіріс және шикізат тауарлары тұрғысынан тең дәрежеге қойды. Шетелдік меншіктегі немесе шетелде салынған кемелер тоннасына 50 цент төледі, ал американдық кемелер тоннасына 6 цент төледі. Осы және кейінгі заңдармен белгіленген тарифтер мемлекеттік кірістердің басым бөлігін құрады; 1789 және 1800 жылдар аралығындағы федералды үкімет кірісінің 87 пайызын импорттық баждар құрады. Тарифтер 20-шы ғасырға дейін федералды кірістердің негізгі бөлігін құрады.

Тарифке саяси және секциялық жауаптар

Мэдисонның солтүстік саудагерлері мен кәсіпкерлерін Ұлыбританиямен экономикалық бәсекелестікті қолдауға шақыруы салқын қарсылыққа ұшырады. Біріншіден, британдық капитал мен нарықтары Солтүстіктің жалпы өркендеуіне үлкен үлес қосты, екіншіден, Францияға бет бұру АҚШ-ты федералистер басшылығы "демократияның артық деңгейі" деп есептейтін революциялық үкіметпен байланыстыруға әкелер еді. Александр Гамильтон, жақын арада Қаржы министрі болып атқару билігіне кіретін, Мэдисонның ұсынысын қолдаудан бас тартып, Ұлыбританиямен экономикалық соғыс тарифтік заңнамада көзделген импорттық баж кірісін күрт азайтатынын ескертті, бұл жаңа федералдық үкіметті басқаруға және ұлттық қарызды қаржыландыруға жоспарланған қаражатты қауіпке тікейді. Бұл заңнама "солтүстік кәсіпкерлері мен оңтүстік плантаторларының федералистік коалициясы" ішіндегі алғашқы аймақтық шиеленістерге және Бірінші партиялық жүйенің қалыптасуына себеп болды.