Кіріспе

Соттың шетелдік сотқа сот көмегі көрсету жөніндегі ресми сауалы. Рогаторлық хаттар немесе сауал хаттары – бұл соттың шетелдік сотқа белгілі бір сот көмегін көрсету жөніндегі ресми сауалы. Рогаторлық хаттар арқылы көбінесе сот процесін табыс ету және дәлелдерді алу сияқты шаралар сұралады.

Дәлелдерді жинау

Соттың шетелдік соттан көмек сұрауының бір себебі – куәгерден дәлел алу болып табылады. Бұл дәлелдер фактілік мәселені анықтауға қатысты сұрақтарға жауап беру үшін немесе құжаттарды жария ету үшін қажет болуы мүмкін. Әдетте, соттар өз заң шығарушы органының құзыреті шегіндегі куәгерлерді ғана шақыруға құқылы, егер оларға шетелдік сот немесе кейде заң шығарушы билік көмек көрсетпесе. Мысалы, АҚШ-тағы Элис Франциядағы Жанды АҚШ сотына шақыра алмайды. Оның орнына АҚШ соты француз сотына тікелей өтініш (letter rogatory) жібереді, ол Жанды Францияда тексеріп, алынған жауаптарды сұраған сотқа жібереді. АҚШ соттарына келетін өтініштер бойынша дәлелдерді алу үшін тікелей өтініштерді пайдалану, көбінесе 28 USC 1782, яки 1782-ші тармақ бойынша ашылу рәсімімен (Section 1782 Discovery) алмастырылған. Көп жағдайда куә куәлік беруге ерікті түрде келеді. Дегенмен, іс қарап отырған сот куәгердің куәлігін міндетті түрде беруге мәжбүрлей алады.

Конвенциялар

Бұрын сотқа жүгіну туралы хаттар тиісті соттар арасында тікелей жіберіле алмады, оларды консулдық немесе дипломатиялық арналар арқылы жіберу қажет болды, бұл процестің өте ұзаққа соғуына себеп болатын. Сот процесін жүргізу және дәлелдерді алу мәселелері бойынша түрлі халықаралық конвенциялар қабылданды. Сотқа жүгіну туралы хаттардың рәсімін жеңілдетуге бағытталған алғашқы конвенциялардың бірі – 1905 жылы Гаагада қол қойылған Азаматтық процессуалдық конвенция. Тек француз тілінде дайындалған бұл келісімді барлық 22 ел ғана ратификациялады. Халықаралық жеке құқық жөніндегі Гаага конференциясы құрылғаннан кейін жасалған, ағылшын және француз тілдерінде дайындалған келесі конвенциялар көбірек қолдау тапты. 1965 жылы ратификацияланған Гаага қызмет көрсету конвенциясы, қол қойған мемлекеттердің әрқайсысының тағайындалған органдарына дипломатиялық жолды айналып өтіп, бір-біріне құжаттарды жіберуге мүмкіндік берді. Бұл конвенцияны 60 мемлекет, соның ішінде Ұлыбритания және АҚШ ратификациялады, олардың ешқайсысы 1905 жылғы конвенцияны ратификацияламаған. 1970 жылы ратификацияланған Гаага дәлелдер конвенциясы дәлелдерді алу рәсімін ресімдеді. Оны 43 мемлекет ратификациялады. Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттер арасындағы жағдайлар үшін екі регламент (1348/2000 және 1206/2001) екі Гаага конвенциясының орнын басты. Бұл екі регламент Еуропалық Одаққа мүше барлық мемлекеттерге қолданылады, Даниядан басқа, ол осы регламенттерге қатысудан бас тартты.