Кіріспе

Кінәлі деп танылған күдіктінің сот үкімі шығарылмас бұрын жасаған ресми мәлімдемесі – ортақ құқық жүйесіндегі сот процедурасы. Аллокуция немесе аллокутус – кінәлі деп танылған күдіктінің сот үкімі шығарылмас бұрын сотқа жасаған ресми мәлімдемесі. Бұл кейбір юрисдикцияларда ортақ құқық қолданылатын қылмыстық іс жүргізу процесінің бір бөлігі болып табылады.

Тұжырымдама

Алокуция айыпталушыға жазаның неліктен жеңілдетілуі керектігін түсіндіруге мүмкіндік береді. Жазадан жеңілдік алуға келісім жасасқанда, айыпталушыдан мұндай мәлімдеме талап етілуі мүмкін. Айыпталушы жасаған ісі мен оның себептерін толыққанды және егжей-тегжейлі түрде мойындайды, бұл жазаның қысқартылуына байланысты болады. Бұл, принцип бойынша, осы мәселеде айыпталушының кінәлі екендігіне қатысты кез келген күмәнді жояды. «Алокуция» термині көбінесе АҚШ-тағы сот жүйелерінде қолданылады, бірақ басқа да ортақ құқық елдерінде осыған ұқсас рәсімдер бар. Көптеген басқа елдерде қорғаушы адвокат клиентінің жағдайы үшін жазаны жеңілдетуге тырысады, ал айыпталушының өзінің сөйлеу мүмкіндігі азаяды.

Австралия

Австралияда allocutus терминін сот хатшысы немесе соттың басқа ресми өкілі қолданады. Ол әдетте былай формулировкаланады: "Айыпталушы, сіз әріптес қазылар алдынан XYZ қылмысы үшін кінәлі деп танылдыңыз. Сізге үкім шығарудан бұрын сіздің айтарыңыз бар ма?" Содан кейін қорғау тарапы қылмыстың ауырлығын азайту мақсатында (жазаға қатысты ұсыныстар деп те аталады) жеңілдету туралы өтініш жасайды, сондай-ақ айыпталушының бұрынғы жақсы мінез-құлқы мен жасаған жақсылықтарына сілтеме жасайды және оларға сүйенеді, егер мұндай фактілер болса. Жеңілдету туралы өтініш жасау құқығы абсолютті: судья немесе сот төрағасы мұндай өтінішті тыңдаудан бас тартса немесе оны тиісінше қарастырмаса, үкім апелляцияда күштен шығарылуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың көп бөлігінде сотталушыларға үкім шығарылар алдында өз пікірін білдіруге мүмкіндік беріледі. Кейбір юрисдикцияларда бұл абсолютті құқық деп есептеледі. Егер бұл мүмкіндік берілмесе, үкім күштен шығарылуы мүмкін, бірақ айыптама өзгермейді, соның салдарынан жаңа үкім шығару отырысы тағайындалады. Федералдық жүйеде Федералдық қылмыстық іс жүргізу ережелерінің 32(i)(4) тармағында сот "жазаны жеңілдету үшін айыпталушыға сөйлеуге немесе кез келген ақпарат ұсынуға мүмкіндік беру мақсатында оған тікелей сөйлесуі керек" делінген. Федералдық мемлекеттік қорғаушы сотталушыларға жазаның жеңіл болуы жеткілікті екенін, бірақ заңда белгіленген талаптарды орындау үшін қажетті деңгейден аспауын айтуға кеңес береді.