Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италия соғыстарының екінші және үшінші кезеңі (1499–1504)
Second & Third phase of the Italian Wars (1499–1504)
1499–1504 жылдардағы Италия соғыстары екі байланысты, бірақ ерекше кезеңге бөлінеді: екінші Италия соғысы (1499–1501), кейде Людовик XII-нің Италия соғысы деп аталады, және үшінші Италия соғысы (1502–1504) немесе Неаполь үшін соғыс. Бірінші кезең Франция королі Людовик XII және Венеция Республикасының одағымен Людовико Сфорцаға қарсы Милан герцогтығын бақылау үшін, ал екінші кезең Людовик пен Арагон королі Фердинанд II арасында Неаполь патшалығын иелену үшін болды. 1494–1498 жылдардағы Италия соғысынан кейін Людовик Милан мен Неапольге француз талаптарын іске асыруға бейілді болды және 1499 жылдың қазан айында Миланды басып алды, ол келесі он үш жыл бойы француздық билікте қалды. 1501 жылы Неапольге жасаған шабуылы Фердинандпен соғысқа әкелді, ол 1504 жылы француздарды елден қуды.
The Italian Wars of 1499–1504 are divided into two connected, but distinct phases: the Second Italian War (1499–1501), sometimes known as Louis XII's Italian War, and the Third Italian War (1502–1504) or War over Naples. The first phase was fought for control of the Duchy of Milan by an alliance of Louis XII of France and the Republic of Venice against Ludovico Sforza, the second between Louis and Ferdinand II of Aragon for possession of the Kingdom of Naples. In the aftermath of the Italian War of 1494–1498, Louis was determined to pursue French claims to Milan and Naples and in October 1499 he captured Milan, which remained in French hands for the next thirteen years. His invasion of Naples in 1501 eventually led to war with Ferdinand of Aragon, who expelled the French in 1504.
Өмірбаян
1494–1498 жылдардағы Италия соғысы, сол кездегі Милан регенті Людовико Сфорца, Неаполь корольдігіне Анжуліктердің талабын сылтау ретінде пайдаланып, Франция королі VIII Карлға Италияға шабуыл жасауға шақырған кезде басталды. Бұл өз кезегінде Людовиконың әйелі Беатрис д’Эсте мен оның сіңілі ұлы Джан Галеаццо Сфорцаның, Арагондық Изабелланың ұлы арасындағы қатыгез бәсекелестік нәтижесі болды. Джан Галеаццо Милан герцогы болғанымен, 1481 жылы оның ағасы оны ысырып тастап, Павияға жер аударды. Екі әйел де өз балаларының герцогтікті мұраға алуын қамтамасыз етуді қалады, және Изабелланың әкесі 1494 жылдың қаңтарында Неапольдің II Альфонсосы болғанда, ол олардан өз құқықтарын қорғауда көмек сұрады. Қыркүйекте VIII Карл түбекті басып алды, бұл шабуылды Неапольді Осман түріктеріне қарсы крест жорығының базасы ретінде пайдалану ниетімен түсіндірді. VIII Карл Неапольді салыстырмалы түрде оңай бағындырғанымен, Францияға оралғаннан кейін Неапольдің II Фердинанды тез тәжін қайтарып алды. Ол бұл шараны алыс туысы, Арагонның II Фердинандының қолдауымен жасады, ол көрші Сицилия корольдігінің билеушісі ретінде Оңтүстік Италиядағы француздық экспансияны қауіп деп қарады. 1496 жылдың қыркүйегінде Неапольдің Фердинандының орнына оның ағасы Фредерик келді.
The Italian War of 1494–1498 began when Ludovico Sforza, then Regent of Milan, invited Charles VIII of France to invade Italy, using the Angevin claim to the Kingdom of Naples as a pretext. This in turn was driven by the intense rivalry between Ludovico's wife, Beatrice d'Este, and that of his nephew Gian Galeazzo Sforza, son of Isabella of Aragon. Despite being the hereditary Duke of Milan, Gian Galeazzo had been sidelined by his uncle in 1481 and exiled to Pavia. Both women wanted to ensure their children inherited the Duchy and when Isabella's father became Alfonso II of Naples in January 1494, she asked for his help in securing their rights. In September Charles invaded the peninsula, which he justified by claiming he wanted to use Naples as a base for a crusade against the Ottoman Turks. Although Charles conquered Naples with relative ease, after his return to France, Ferdinand II of Naples quickly regained his kingdom. He did so with support from his distant Trastamaran relative Ferdinand II of Aragon, who as ruler of the neighbouring Kingdom of Sicily viewed French expansion in Southern Italy as a threat. In September 1496, Ferdinand of Naples was succeeded by his uncle Frederick.
Милан үшін соғыс
Карл VIII 1498 жылдың 7 сәуірінде қайтыс болды, ал оның орнына екінші туысы Людовик XII Франция патшасы болды. Ол Неапольге қатысты Анжу талабын мұра етті, сонымен қатар әжесі Валентина Висконти арқылы Милан герцогтігіне де талап етті. Оның заңгерлері, римдік тарихшы Ливийдің айтуынша, Милан француздарға тиесілі, себебі оны олардың ата-бабалары галлдар құрған. Людовик енді сол кездегі Солтүстік Италияның басты әскери күші болған Венеция Республикасына ұсыныс жасады. Венеция Флоренциядан тәуелсіздік алу үшін Пизаны қаржыландырып отырды, оған Милан қолдау көрсетіп тұрды. Бұл өте қымбатқа түсті, сонымен қатар Венеция теңіз иеліктеріне қатысты Османдық қауіп-қатерге де алаңдады. Нәтижесінде Ұлы Кеңес Людовиконы құлату үшін Франциямен одақ құруға келісім білдірді, бірақ кейбір мүшелер, соның ішінде қазіргі Венеция дожы Агостино Барбариго, келіспеді. Бастапқы келіссөздерде венециялықтар Адда өзенінің екі жағындағы жерлерді талап етті, бұл Людовик үшін шамадан тыс болды, ал Венеция француздардың 100 000 дукат көлеміндегі жәрдеме сұранысын қабылдамады. Феррара герцогы Эрколь I д’Эсте аралықта келісімге келтірген соң, Венеция Адданың шығыс жағалауындағы жерлермен бірге Кремонаны алды және Людовиктің шығындарының бір бөлігін төлеуге келісті. Олар сондай-ақ Миланға шығыстан шабуыл жасау үшін 1500 атты және 4000 жаяу әскерін ұсынып, Людовикке Генуяны басып алуға мүмкіндік берді. Ал Франция Осман империясы Венециямен соғысқан жағдайда оған әскери қолдау көрсетуге уәде берді. Блуа шартына 1499 жылдың 9 ақпанында қол қойылды, ал Папа Александр VI француздардың Цезарь Борджияның Романьядағы жорығын қолдауы үшін Миланға шабуыл жасауға рұқсат берді. Людовик швейцариялық жалдамалылардан құралған күшті әскер жалдады, оны Джан Джакомо Тривульцио басқарды. Людовико және оның балалары император Максимилианмен бірге Германияға қашты, ал француздар 1499 жылдың 6 қазанында Миланға кірді. Жеңіске жеткен соң Людовик Франко-Висконти геральдикасы мен есімін Кастелло Сфорцескодағы Сфорца қаруларымен жапты, ал француз патшаларының портреттері Павиядағы кітапханада Сфорца отбасының портреттерін алмастырды. Алайда, Пиза мәселесі бойынша франко-венециялық одақта көп ұзамай керісіп қалай бастады. Венециялықтар Флоренцияны әлсірету үшін тәуелсіз Пизаны қалаған, ал Людовикке Неапольге шабуыл жасау үшін флоренциялықтардың қолдауы қажет болды. Император Максимилианның көмегімен Людовико 20 000 жалдамалы әскер жинап, 1500 жылдың 5 ақпанында Миланды қайта басып алды. Содан кейін оның әскері солтүстікке жылжып, 21 наурызда Новараны француздардан тартып алды. Алайда, әскерлеріне жалақы төлей алмауының салдарынан бұл жеңіс ұзаққа соқпады, және 10 сәуірде Людовиконың әскері Новара шайқасында талқандалып жеңілді. Француздардың тұтқындауынан қашу үшін өзін швейцариялық пикмен ретінде жасырғанға қарамастан, Сфорца өз адамдарының сатқындауына ұшырады және 15 сәуірде француздарға тапсырылды. Ол Лис-Сен-Жоржға тұтқынға алынып, 1508 жылы қайтыс болғанға дейін француз түрмесінде қалды. Келесі он үш жыл бойы француздардың Миланды иеленуі оларға Италия ішкі істеріне тікелей араласуға мүмкіндік берді. Людовикті жеңгеніне қарамастан, Людовик XII оның қысқа ғана уақытқа қалпына келтірілуін Папа Александр VI-ның ықпалымен болғанын санады, бұл оның Киелі Тақтың үстемдігіне деген күдігін күшейтті, нәтижесінде Франция ашық түрде қарсылық білдіріп, келесі папа, Юлий II-ні құлатуға тырысты.
Charles VIII died on 7 April 1498 and was succeeded by his second cousin Louis XII of France, who inherited the Angevin claim to Naples while also claiming the Duchy of Milan through his grandmother Valentina Visconti. His lawyers also asserted that Milan naturally belonged to the French since it had been founded by their ancestors the Gauls, as stated by Roman historian Livy. Louis now approached the Republic of Venice, then the leading military power in Northern Italy. Venice had been financing Pisa in its fight for independence from Florence, which was supported by Milan. Doing so had proved extremely expensive while Venice was also concerned by the Ottoman threat to their maritime possessions. As a result, the Great Council was open to an alliance with France to remove Ludovico, although some members disagreed, including Agostino Barbarigo, the current Doge of Venice. In their initial talks, the Venetians demanded lands on both sides of the Adda river, which Louis considered excessive, while Venice rejected a French request for a subsidy of 100,000 ducats. Under a deal brokered by Ercole I d'Este, Duke of Ferrara, Venice was granted Cremona along with lands on the eastern bank of the Adda, and agreed to pay part of Louis' expenses. They would also supply 1,500 cavalry and 4,000 infantry for an attack on Milan from the east and allow Louis to capture Genoa. In return, France promised to provide military support if the Ottomans attacked Venice while they were at war with Milan. The Treaty of Blois was signed on 9 February 1499, while Pope Alexander VI approved the invasion of Milan in exchange for the French backing Cesare Borgia's campaign in Romagna. Louis hired a strong force of Swiss mercenaries and led by Gian Giacomo Trivulzio, his troops quickly over ran the duchy. Ludovico and his children took refuge in Germany with Emperor Maximilian, while the French entered Milan on 6 October 1499. Following his victory, Louis' Franco Visconti heraldry and name were painted over the Sforza arms at the Castello Sforzesco, while portraits of French kings replaced those of the Sforza family in the library at Pavia. However, tensions soon emerged within the Franco Venetian alliance over Pisa; while the Venetians preferred an independent Pisa as a way to weaken Florence, Louis needed Florentine support for his attack on Naples. With help from Emperor Maximilian, Ludovico recruited an army of 20,000 mercenaries and retook Milan on 5 February 1500; his army then moved north and captured Novara from the French on 21 March. However, his inability to pay his troops meant this success proved short lived and on April 10 Ludovico's army was annihilated at the Battle of Novara. Despite disguising himself as a Swiss pikeman to evade imprisonment by the French, Sforza was betrayed by his own men and turned over to the French on April 15 and sent into captivity at Lys Saint Georges, remaining in French dungeons until his death in 1508. For the next thirteen years, French possession of Milan gave them a base form which to intervene directly in Italy. Despite defeating Ludovico, Louis XII viewed his brief but violent restoration as inspired by Pope Alexander VI and led him to deeply distrust the Holy See end up with France openly hostile and attempting to depose the next pope, Julius II.
Франко-испандық күш-жігер
1500 жылы жазғы науқан маусымы жақындаған сайын, Людовик XII Италияға қарай жылжығанда, жаңадан біріккен Испанияның ниеттеріне қатысты алаңдады және әскерін шығысқа қарай жылжытты. Испания монархтары Фердинанд пен Изабелла Людовик XII мен итальяндық мемлекеттер арасындағы жаңа жақындасудан қорқуын білдірді. Олар Людовик XII Италияда әскерлерімен болғанда Францияға батыстан шабуыл жасауы мүмкін, осылайша Людовикті екі майданда соғысқа тартуы мүмкін еді. 1500 жылдың 11 қарашасында Людовик пен Фердинанд қол қойған Гранада шартында Людовик Неаполь патшасы болып, Неаполь, Терра ди Лаворо және Абруцциді баскаруға келісті, ал Фердинанд Калабрия мен Апулия герцогы аталды; ал олардың арасындағы аумақтар кірістерімен бірге бөлісуге тиіс болды. 1500 жылдың 25 маусымында бұл шарттар Неаполь Королдығының номиналды билеушісі Папа Александр VI-тарптан бекітілді. 1501 жылдың 25 шілдесінде Неапольдің Фредерик IV Людовик пайдасына тақтан бас тарды және 1504 жылы француз тұтқындағында қайтыс болды; Франческо Гикчардини «Дискорсо ди Логроньо» (1512) еңбегінде Меццоджиорноны Арагон және Орлеан үйлері арасында бөлісу кезінде, мал өсіруге және оның ілесіндегі көшпенділікке негізделген аймақтың экономикалық жүйесі ескерілмегенін атап көрсетті. Екі жыл ішінде даулы аумақтарды бөлу мәселесіндегі келіспеушіліктер екі держава арасында соғысқа әкеп соқты.
As the summer campaign season of the year 1500 neared, Louis XII became worried about the intentions of newly unified Spain as he moved further into Italy, drawing his forces eastward. The Spanish monarchs Ferdinand and Isabella were known to be fearful of a new rapprochement between Louis XII and the Italian powers. They might invade France from the west, while Louis XII had his armies in Italy, and thus involve Louis in a war on two fronts. In the Treaty of Granada, signed by Louis and Ferdinand on 11 November 1500, the two agreed Louis would become King of Naples and gain control of Naples, Terra di Lavoro, and Abruzzi while Ferdinand was made Duke of Calabria and Apulia; the territories between were to be shared along with their revenue. On 25 June 1500, these terms were approved by Pope Alexander VI, nominal overlord of the Kingdom of Naples. On 25 July 1501, Frederick IV of Naples abdicated in favour of Louis and died in French captivity in 1504; Francesco Guicciardini points out in the Discorso di Logrogno (1512) that the partition of the Mezzogiorno between the houses of Aragon and Orléans neglected to take into account the economic system of a region dominated by sheep rearing and its concomitant transhumance. Within two years, differences over the allocation of the disputed areas led to war between the two powers.
Неаполь үшін соғыс
1502 жылдың екінші жартысында қақтығыс қайта жанданғанда, испан генералы Гонсало де Кордоба сандық артықшылыққа ие болмады, бірақ 1495 жылы Франция пайдаланған швейцариялық жаяу әскерге қарсы алған тәжірибесін қолдана алды. Сонымен қатар, Реконкистадан кейін жақын шайқасқа үйренген испан терциолары, испандықтар мен француздердің қару-жарақтарындағы аралықты қысқартты. Кордоба бастапқыда жаумен кездесуден жалтарды, француздерді немқұрайлылыққа түсіруді үміттенеді. Кейін қақтығыс қысқаша ұрыстармен сипатталды. Осы жорық барысында француз рыцары Шарль де ла Мотт испан әскеріне тұтқындалды және 1503 жылдың 13 ақпанында өзінің әйгілі Барлетта шақыруын жариялағаннан кейін кепіл ретінде пайдаланылды. Италиялық және француз рыцарлары арасындағы үздірілмейтін шайқастар, сондай-ақ испан теңіз флотының қамтамасыз еткен сенімді жабдықтау желісі Кордоба мен оның испан әскеріне француздерге қарсы басымдық берді, олар 1503 жылдың 28 сәуірінде Сериньола шайқасында жеңілді. 8 қарашадағы Гарильяно шайқасының бірінші кезеңінде француз күштері испандықтарды ығыстырды, бірақ 29 желтоқсандағы екінші шайқаста испандықтар жеңіске жетті. Рождество мерекесінен кейін демалып жатқан француз әскеріне Сухо ауылы тұсында солтүстіктен шабуыл жасап, испандықтар шешуші жеңіске қол жеткізді. Италиялық одақтасы Франческо де Гонзага басқарған француз әскері талқандалды, Гарильянода 15 мыңнан астам сарбаздың шамамен 4 мыңы қаза тапты. Бұл Луи XII-ні Неапольдегі жоспарларын тоқтатуға және 1504 жылдың 2 қаңтарында корольді Ломбардияға қайтаруға мәжбүр етті.
When the conflict broke out again in the second half of 1502, Spanish General Gonzalo de Cordoba lacked numeric superiority, but was able to apply the lessons learned in 1495 against the Swiss infantry that France employed; moreover, the Spanish tercios, accustomed to close combat after the Reconquista, redressed some of the imbalance in arms the Spanish had with the French. Cordoba avoided encounter with the enemy at first, hoping to lure the French into complacency. Later, the conflict became characterized by short skirmishes. During this campaign, a French knight, Charles de la Motte, was captured by Spanish forces and later used as a hostage after declaring his famous Challenge of Barletta on 13 February 1503. Chronic in fighting between the Italian and French knights, as well as a better supply line guaranteed by the Spanish navy, gave Cordoba and his Spanish army the upper hand against the French, who were defeated at Cerignola on 28 April 1503. At the first battle of Garigliano on November 8, a superior French force beat back the Spanish but in a second battle on 29 December, the Spanish prevailed. Attacking the French army that was still resting and relaxing after their Christmas festivities from the north at the village of Sujo, the Spanish scored a decisive and war ending victory. The French army under Italian ally, Francesco de Gonzaga was destroyed, with about 4,000 of just over 15,000 soldiers killed at Garigliano, leaving Louis XII forced to abandon his current ambitions in Naples and, on 2 January 1504, the king withdrew to Lombardy.
Қорытынды
Лион шарты 1504 жылғы 31 қаңтарда Франция королі Людовик XII және Арагон королі Фердинанд II арасында қол қойылды. Шартының талаптарына сәйкес Франция Неапольді Испан монархиясына өткізді. Бұдан бөлек, Франция мен Испания Италия территорияларына қатысты өзара бақылауларын белгіледі. Франция Милан арқылы Солтүстік Италияны, ал Испания Сицилия мен Оңтүстік Италияны бақылады. 1504 жылғы 22 қыркүйектегі Блуа шарты Габсбург әулетінің Карлы, болашақ Карл V және Людовик XII мен Анна Бретаньнің қызы Франция королі Клод арасындағы неке жоспарына қатысты. Егер король Людовик XII еркек мұрагерсіз қайтыс болса, Габсбург әулетінің Карлы оның құдайы ретінде Милан герцогтығын, Генуя және оның қарастырылатын жерлерін, Бретань герцогтығын, Асти және Блуа графтықтарын, Бургундия герцогтығын, Оксон, Оксеро, Маконне және Бар-сюр-Сен вице-корольдіктерін иеленеді. Италиядағы қақтығыс көп ұзамай қайта басталады; Италия соғыстарының келесі кезеңі, Кембре лигасының соғысы 1508 жылы Венеция мен көптеген басқа аймақтық державалар арасындағы наразылықтарға байланысты басталды.
The Treaty of Lyon was signed on 31 January 1504 between Louis XII of France and Ferdinand II of Aragon. Based on the terms of the treaty, France ceded Naples to the Hispanic Monarchy. Moreover, France and Spain defined their respective control of Italian territories. France controlled northern Italy from Milan and Spain controlled Sicily and southern Italy. The Treaty of Blois of 22 September 1504 concerned the proposed marriage between Charles of the House of Habsburg, the future Charles V, and Claude of France, daughter of Louis XII and Anne of Brittany. If the King Louis XII were to die without producing a male heir, Charles of the House of Habsburg would receive as dowry the Duchy of Milan, Genoa and its dependencies, the Duchy of Brittany, the counties of Asti and Blois, the Duchy of Burgundy, the Viceroyalty of Auxonne, Auxerrois, Mâconnais and Bar sur Seine. Conflict would not leave Italy for long; the next phase of the Italian Wars, the War of the League of Cambrai would erupt in 1508 over grievances between Venice and the many other regional powers.