Кіріспе

Құстардың жойылған түрлері

Таулық моа (Megalapteryx didinus) – Жаңа Зеландияға ғана тән болған, жойылған моа түрі. Бұл – кеуде сүйегінде тікұшақ болмайтын, ұшпайтын құстар тобына жататын ратит. Таулық моа шамамен 1500 жылға қарай жойылған соңғы моа түрі болды және көбінесе альпі және субальпілік аймақтарда кездесетін.

Таксономия

Биіктік моа 1883 жылы Ричард Оуэн, 1878 жылы Х. Л. Сквайрс Нью-Зеландияның Куинстаун қаласында тапқан, мумияланған материал негізінде Dinornis didinus деп аталды және ол материал Британ мұражайына жіберілді. Голотиптің үлгісі мумияланған бас пен жартылай мойыннан, сондай-ақ екі мумияланған аяқ пен табаннан тұрады, олар қауырсындарын сақтап қалған. 2005 жылы жүргізілген генетикалық зерттеулер бұрын M. didinus-тің кіші синонимі деп есептелген M. benhami, шын мәнінде жарамды түр болуы мүмкін екенін көрсетті. Төмендегі кладограмма 2009 жылы Bunce және авторлар тобы жасаған талдауға сәйкес келеді.

Сипаттама

Биіктігі 1 метрден кем және салмағы шамамен 20 килограмм болған таулық моа, моа түрлерінің арасындағы ең кішкентайларының бірі еді. Басқа моалардан айырмашылығы, оның бүкіл денесі қауырсынмен жабылған, тек мүсігі мен табандары ғана қауырсынсыз болған, бұл суық ортаға бейімделуіне көмектескен. Бұрын ғалымдар таулық моаның мойны мен басын тік ұстайды деп есептеген, бірақ шындығында ол мойны мен басын иіп, арқасымен бір деңгейде ұстаған. Бұл оған өсімдіктерге толы мекендеу ортасында оңай қозғалуға көмектескен, ал созылған мойын ашық кеңістіктерге артық болған болар еді. Онда қанаттары мен құйрығы болмаған.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Таулық моа Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралында, таулар мен субалпий аймақтарында ғана өмір сүрді. Олар 2000 м (7000 фут) биіктікке дейін көтерілді. Оның үлкен кеспесі тамақтың қорытылуы үшін ұнтақталуын қажет ететінін көрсетеді. Копролиттердегі гүл тозаңына сүйенсек, олардың жаз бойы биік альпілік аймақтарда тамақтануы және қыста төменгі орманға түсуі сияқты, қазіргі тахакеге ұқсас өмір салты болған деп есептеледі. Олар альпілік өсімдіктердің тұқымдарын таратуда маңызды рөл атқарған болуы мүмкін. Бұл моаның ақ емес түсті жұмыртқа салатын жалғыз түрі болған. Ему мен страустың сияқты, моаның атасы балапандарды күтімге алып, баптаған.

Ашылғандар

Бұл түр моа түрлерінің ішінде ең жақсы сақталған мумияланған қалдықтарына ие. Жұмсақ тіндері мен қауырсын қалдықтары бар бірнеше мысал белгілі:
Британ мұражайы А16, 1876 жылы Куинстаунда табылған, бұл түрдің типі. Отаго мұражайы C.68.2A, көптеген бұлшықет тіндері, тері және қауырсындары бар аяқ, Old Man Range аймағынан. Жаңа Зеландия мұражайы Te Papa Tongarewa NMNZ S.000400, мойны мен басында тіндері бар қаңқа, Кромвель аймағынан. Жаңа Зеландия мұражайы Te Papa Tongarewa NMNZ S.023080, 7 қаңтар 1987 жылы Маунт Оуэнде табылған, бұлшық еттері мен жіліктері бар аяқ. Бұл шамамен 3300–3400 жыл бұрын жасалған. Жаңа Зеландия мұражайы Te Papa Tongarewa NMNZ S.027950, 1949 жылы Такахе аңғары, Фиордленд, Жаңа Зеландияда табылған қауырсындар. Кентербери мұражайы NZ 1725, 1971 жылы Ракая өзенінде табылған бір толық емес жұмыртқаның қалдықтары бұл түрге жатады деп саналады. Радиокөміртектік сынақ нәтижесі шамамен 1300–1400 жылдарына сәйкес келеді. Ерекшелігі, жұмыртқа қабығының түсі қою зәйтүн жасыл, бірақ жұмыртқа M. didinus-қа тиесілі болса да, қабық түсі жеке жұмыртқалар арасында өзгеруі мүмкін. Жаңа Зеландия мұражайы Te Papa Tongarewa NMNZ S.023700, 1987 жылдың наурыз айында Тревор Ворти Honeycomb Hill үңгірінде, Опарара аңғарында тапқан толық қаңқа. Отаго мұражайы AV10049, 2002 жылы Серпентин жотасынан, Гумбольдт тауларынан табылған қаңқа және ішінара жұмыртқа.