Кіріспе

Ұлттық жауап беру жоспары (NRP) – табиғи апаттар немесе террористік шабуылдар сияқты төтенше жағдайларға жауап беру мақсатындағы АҚШ-тың ұлттық жоспары болды. Ол 2004 жылдың желтоқсанында қолданысқа енді және 2008 жылдың 22 наурызында Ұлттық жауап беру аясымен (framework) алмастырылды.

Өмірбаян

Федералды үкімет алғаш рет төтенше жағдайларды басқаруға белсенді түрде қатысты, 1803 жылғы Конгресспен бекітілген көмек туралы заңды қабылдау арқылы, ол Нью-Гэмпшир штатының Портсмут қаласындағы қиратушы өрттен кейін көмек көрсетті. Келесі 150 жыл бойы федералды үкімет төтенше жағдайларға жауап беруде реактивті рөлде болды, 1950 жылғы Федералдық азаматтық қорғаныс заңы қабылданғанға дейін. 1979 жылға дейін федералдық төтенше жағдайларға жауап берудің кешенді жоспары болған жоқ, сол кезде президент Джимми Картер Федералдық төтенше жағдайларды басқару агенттігін (FEMA) құру туралы жарлыққа қол қойды. FEMA-ға бастапқыда бірнеше агенттіктерден төтенше жағдайларға жауап беру функцияларын қабылдау міндеті жүктелді. 1988 жылы Стаффорд апаттан қорғау және төтенше көмек көрсету заңы қабылданды. Стаффорд заңы мемлекеттік және жергілікті органдарға федералдық көмек жүйесін орнатып, барлық штаттардан жеке Төтенше жағдайлар жоспарларын дайындауды талап етті. Сонымен қатар, Стаффорд заңы FEMA директорына Федералдық жауап беру жоспарын (FRP) жасауға уәкілеттік берді. FRP апатқа дайындық және жауап беру үшін бірнеше ұйымды біріктірді және Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) арқылы Ұлттық төтенше жағдайлар жоспары (NCP) арқылы толықтырылды. 1968 жылдан бері қолданыстағы NCP бастапқыда мұнай төгілуіне жауап берудің жоспары болды, бірақ 1972 жылы Таза су заңының қабылдануымен қауіпті материалдарды қамту үшін кеңейтілді. 1980 жылы «Суперфонд» деп белгілі Жалпы экологиялық жауап беру, өтемақы және жауапкершілік туралы заң NCP-ның қолданылу аясын қауіпті қалдықтарды жою бойынша шұғыл шараларды қамту үшін кеңейтті және реттелген нысандардан төтенше жағдайларға дайындық жоспарларын ұсынуды талап етті. NCP арқылы федералды үкімет штат және жергілікті шенеуніктерге қауіпті материалдардың шығарылуы немесе төтенше жағдай кезінде халық денсаулығы мен қоршаған ортаны қорғауға көмектесті. Президент Билл Клинтон 1992 жылы Джеймс Ли Витті FEMA басшысы етіп тағайындады. Витт FEMA-ны төтенше жағдайларды жоспарлауда барлық қауіп-қатерлерге бағытталған тәсілді қабылдау үшін маңызды өзгертулер жасады. Клинтон Витті кабинеттік деңгейге көтерді, бұл директорға президентке тікелей қолжетімділік берді. 1994 жылдың қазан айында Стаффорд заңы 1950 жылғы бұрынғы Азаматтық қорғаныс заңының көп бөлігін қамту үшін түзетілді. 1996 жылы Федералдық радиологиялық төтенше жағдайларға жауап беру жоспары (FRERP) заңға айналды. Ядролық реттеу комиссиясы (NRC) және FEMA АҚШ-та немесе оның аумақтарындағы бейбіт уақыттағы радиологиялық төтенше жағдайларға федералды үкіметтің жауап беруін сипаттайтын жоспар жасады. Мұндай төтенше жағдайлар бекітілген ядролық нысандарда немесе радиоактивті материалдарды тасымалдау кезінде, әскери зерттеу мекемелеріндегі ядролық қарулармен болған жазабастар, жерге қайта оралатын спутниктер немесе террористік шабуылдар кезінде орын алуы мүмкін. 1996 жылға қарай FEMA жеке штаттарға жеке Төтенше жағдайлар жоспарларын жасауға арналған нұсқаулықты әзірледі, ол «Барлық қауіп-қатерлерге төтенше жағдайлар жоспарлау бойынша нұсқаулық» деп аталды. 11 қыркүйекке жасалған шабуылдардан кейін құрылған Ішкі қауіпсіздік департаменті (DHS) 2003 жылы құрылған кезде FEMA-ны өз құрамына қосты.

Іске асыру

2004 жылдың желтоқсанында бұл жоспарды іске асыруды Ұлттық қауіпсіздік департаменті (DHS) басқарды. АҚШ-та табиғи апаттарды жоспарлау және оларға жауап беру жауапкершілігі алдымен жергілікті билік органдарына жүктеледі. Жергілікті билік өз ресурстарын толық қолданғаннан кейін, округ деңгейінен қосымша ресурстар сұрайды. Қажеттіліктер анықталған сайын, өтініш беру процесі округтен штатқа, ал одан әрі федералдық үкіметке ұқсас жолмен жалғасады. Ірі ауқымды төтенше жағдай туғанда, DHS жауап беру мамандарының дайындығын қамтамасыз етуге бірінші кезекте жауапкершілікті қабылдайды. Бұл төтенше жағдайларда жергілікті, штаттық және федералдық агенттіктердің үйлесімсіз жауаптарының салдарынан туындауы мүмкін теріс әсерлерді болдырмау мақсатында жасалды. Жоспар 2006 жылдың 25 мамырында жаңартылды. Өзгерістер туралы хабарламада жаңарту "DHS-тегі ұйымдық өзгерістерге, сондай-ақ 2005 жылы «Катрина», «Вильма» және «Рита» дауылдарына жауап беру тәжірибесіне" байланысты екені айтылды. 2007 жылдың 10 қыркүйегінде DHS Ұлттық жауап беру жоспарының орнына Ұлттық жауап беру аясының жобасын жариялады. Жоспар 2008 жылдың 22 наурызында Ұлттық жауап беру аясымен алмастырылды.

Уақыт кестелері

2005 жылдың 30 тамызында Министр Майкл Чертофф 2005 жылдың 29 тамызында таңертең «Катрина» даулының Мексика шығанағының жағалауына шабуыл жасағаннан кейін Ұлттық жауап беру жоспарын қолданды. Осы арқылы Чертофф заңмен белгіленген басшылық рөлді қабылдады, ол дағдарысты басқаруға негізгі жауапкершілікті жүктеді. Бұл, жергілікті және штаттық биліктің жағдаймен күресе алмауына байланысты болды. 2005 жылдың 22 қыркүйегінде «Рита» даулы құрлыққа тию алдында Чертофф бұл дауылды ұлттық маңызы бар оқиға деп жариялады және Техас шығанағы аймағында дайындық шараларын жүзеге асырды.