Кіріспе
Батала – Үндістанның Пенджаб штатындағы Лудхиана, Амритсар, Жаландхар, Патиала, Батинда, Мохали және Хошиярпурдан кейінгі халық саны бойынша сегізінші ірі қала. Батала Батиндадан кейінгі екінші ескі қала болып саналады. Бұл Пәнжаб штатының Маджха аймағындағы Гурдаспур ауданындағы муниципалдық корпорация (2019 жылдың 3 наурызынан бастап). Аудан орталығы – Гурдаспур қаласынан шамамен 32 км қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, бұл полиция ауданы. Батала ауданның ең көп халқы бар қаласы болып табылады және аудан халқының 31% құрайды. Бұл аудандағы ең ірі өнеркәсіптік қала. Батала – сикх дінінің жаттықтары үшін маңызды орын. Сикх дінінің негізін қалаушы Гуру Нанак 1485 жылы Мул Чанд Чаунаның қызы Сулахниге үйленген. Гурудың үйленуімен байланысты көптеген ғибадатханалар мен гурдваралар алыс-жақын жерлерден келіп құлшылық ететін жандарды тартады. Әр жыл сайын Гуру Нанақтың үйлену мерекесі (Бабе Нанак Да Виа) Гурдувара Кандх Сахибте тойланады. Мұнда сондай-ақ 6-шы сикх гуруы Гуру Харгобиндке қатысты тарихи гурдвара Саткартариан Сахиб орналасқан. Батала бұрын "Азияның темір құсы" деп белгілі болған, себебі ол ең көп мөлшерде шойын, ауыл шаруашылығы және механикалық жабдықтар өндірген. Батала әлі де Солтүстік Үндістанда шойын және механикалық жабдықтар өндірісіндегі жетекші қалалардың бірі болып табылады. Бұл сонымен қатар ауыл шаруашылығы сауда орталығы және өнеркәсіптік хаб. Мақта тазалау, тоқыма өндірісі, қант фабрикалары және күріш тарту сияқты өнеркәсіп салалары да дамыған.
Batala is the eighth largest city in the state of Punjab, India in terms of population after Ludhiana, Amritsar, Jalandhar, Patiala, Bathinda, Mohali and Hoshiarpur. Batala ranks as the second oldest city after Bathinda. It is a municipal corporation (since 3 March 2019) in Gurdaspur district in the Majha region of the state of Punjab. It is located about 32 km from Gurdaspur, the headquarters of the district. It is also a Police district. Batala holds the status of the most populated town of the district with 31% of the district's total population. It is the biggest industrial town in the district. Batala is an important place for Sikh devotees. Guru Nanak, the founder of the Sikh religion was married here to Sulakhni, the daughter of Mul Chand Chauna in 1485. Many temples and gurdwaras related to the guru's marriage attract devotees from near and far. Every year celebrations are conducted on the anniversary of Nanak's marriage (Babe Nanak Da Viah) at Gurudwara Kandh Sahib. There is also a historical gurdwara Satkartarian Sahib related to 6th guru of Sikhs, Guru Hargobind. Batala was once known as the "Iron Bird of Asia" as it produced the highest amount of cast iron, agricultural and mechanical machinery. Batala is still one of the leading cities in Northern India in manufacturing of cast iron and mechanical machinery. It's also an agricultural marketplace and industrial center. Cotton ginning, weaving, sugar refining, and rice milling are some of other industries.
Тарих
Қала 1465 жылы Абхай Партап Сингх Бал, Капурталаның Бхати Раджпуты, сұлтан Бахлул Лоди билігінде негіз салды. Кейін, Моғол әкімшілігі кезінде, Ақбар оны өзінің асырап алған бауыры Шамшер Ханға жагир ретінде берді. Батала 16 ғасырда Лахор, Жаландхар және басқа да ірі қалалар сияқты Пәнджаб аймағының өте танымал қаласы болды, және ол Амритсардан 109 жылға ескі. Бүкіл қала бір бекініс ішінде орналасқан. Онда кіру-шығу үшін 12 қақпа болды. Бұл қақпалар әлі де ежелгі аттарымен белгілі, мысалы, Шеран Вала қақпасы, Хажури қақпасы, Бхандари қақпасы, Ори қақпасы, Татиари қақпасы, Хати қақпасы, Пахари қақпасы, Мори қақпасы, Капури қақпасы, Ачли қақпасы және т.б. Олардың кейбіреулері әлі де сақталған, бірақ олардың күйіне назар аудару қажет. Баталаның тағы бір тарихи жерлері – гурдваралар, онда Гуру Нанак өмірінде болған. Сонымен қатар, сикхтер үшін маңызды көптеген гурдваралар бар, сондықтан олар бүкіл әлемнен мыңдаған сикхтерді тартады. Британдық Үндістанда Батала Пәнджаб провинциясының Гурдаспур ауданындағы теһсилдің орталығы болды. Үндістанның бөлінуі кезінде Гурдаспур ауданының тағдыры қатты дауға түсті, себебі ол Орталық Пәнджабта орналасқан және мұсылман мен мұсылман емес халқының шамамен тең үлесі болды. Вице-король лорд Уэвелл ауданның үш шығыс теһсилін (Гурдаспур, Батала және Патанкот) Үндістанға, ал бір батыс теһсилін (Шакаргарх) Пәкістанға бөлді. Дегенмен, бұл шешімге қарсылық тағы да жалғасты. 1947 жылғы Үндістанның тәуелсіздік туралы заңындағы «шартты бөліс сызығында» бүкіл аудан Пәкістанның бір бөлігі ретінде көрсетілді, және мәселе Пәнджаб шекара комиссиясына жіберілді. Соңғы бөліс сызығы («Радклиф сызығы») ақырында Уэвеллдің ауданды бөлуін бекітті, нәтижесінде Батала Үндістанның бір бөлігіне айналды. 1947 жылдың 14-17 тамызы аралығында Батала үш күн бойы Пәкістанның бір бөлігі деп есептелді, содан кейін Үндістан аумағына қосылды. 1947 жылғы бөлініс кезінде Баталаның халқының көп бөлігі мұсылмандардан тұрды. Бөліс сызығы жарияланғаннан кейін мұсылмандар Баталадан Пәкістанға кетіп, индустар мен сикхтер Пәкістаннан Баталаға көшіп келді. Қазіргі уақытта қалада индустар басымдық құрайды, олар қаланың жалпы халқының 56% астамын құрайды, ал сикхтер үлкен азшылықты құрайды – 38%.
Саясат
Қала Батала сайлау округіне кіреді.
Минералдар
Құйма құмдары Дхарамкотта, Батала қаласының жанында табылады; кен орындары Баталадан батысқа қарай 6,5 км жерде орналасқан. Батала–Дера Баба Нанак тас жолының екі жағында ашылып жатқан Дхарамкот құмы – табиғи қалыптау құмы, құрамында шамамен 20% тегіл бар. Баталадан 6 км қашықтықта, Батала-Қадиан тас жолында орналасқан тағы бір кен орнының қалыңдығы шамамен 4 метрді құрайды. Құмның беткі қабаты сарғыш түсті, ал 1 метр тереңдікте қызыл қоңыр түсті. Құм кен орындары сондай-ақ Баталадан батысқа қарай 15 км жердегі Бхагванпурда, Дера Баба Нанак тас жолында және Гурдаспурдан 10 км қашықтықтағы Гурдаспур-Наушера тас жолында (20 пайыз тегіл) кездеседі. Аудан ішінде тұздықтар Гурдаспур және Даван аудандарындағы Тикривала, Пандори және Батала ауданындағы Чатаургарх, Бадовал ауылдарында кездеседі. Ол крекерлер мен ұңғын, оттықтар мен қант өнеркәсібінде, сондай-ақ тыңайтқыш ретінде қолданылатын калий нитратының көзі болып табылады. Бұл жер боди ди хуи ауылымен де, ондағы баджва халқымен де танымал.
Көрнекті орындар
Гурдаспур ауданында, Амритсардан Кашмирге қарай созылған Үлкен Көлік жолында орналасқан. Бұрынғы Лахор провинциясының ескі қалаларының бірі – Батала, діни және тарихи маңызы бар көптеген ескерткіштерге ие, мысалы, Хазира паркі, Бара Дари, Хакикат Самад. Бұл ескерткіштер сикх тарихымен және Моғол кезеңімен байланысты. Қалада Британдық үкімдік кезінде салынған бірнеше шіркеулер бар.
Жал Махал (Барадари)
Жал Махал және Шер Сингх Махаражаның сарайы Махаражамен (1780–1839 жж.) салынған. Сарай жергілікті Баринг Юнион Христиан колледжінің бақылауында болады. Колледждің әкімшілік кеңселері осы ғимаратта орналасқан. Жал Махал Үндістанның археологиялық зерттеулер басқармасының (ASI) бақылауында. Жал Махал (Барадари) мен Шер Сингх Махаражаның сарайы туннель арқылы байланысты болған. Кейбір қарттардың айтуынша, Шамшер Ханның су қоймасы осы туннель арқылы сумен толтырылып, одан әрі Кахнуванға жақын Беас өзеніне жалғасқан ұзын туннельге (каналға) қосылған. Туннельдің қалдықтарын Баринг Христиан колледжіне жақын жерде көруге болады. Шер Сингх Махаража өзінің сарайдағыларымен кеңестерін Жал Махалда өткізген. Су қоймасын Шамшер Хан салса, ал су қоймасының ортасындағы әсем Барадариді Шер Сингх Махаража тұрғызған. Оның ортасында павильон ішінде төртбұрышты бөлме және өтетін жол бар. Бірінші қабатқа кіру үшін солтүстік-шығыс каналдағы иісті баспалдақтар қолданылған. Жал Махалда ғимараттың төменгі бөлігінде сегіз, ал жоғарғы қабатында төрт есік бар. Ішкі қабырғасында әдемі әйнек оюлары мен қабырға суреттері салынған. Дегенмен, суреттердің көп бөлігі өшіріліп немесе зақымдалған. Павильонның шатыры да құлап кеткен. Қалалық кеңес 80-жылдарға дейін резервуарды толтыру үшін құдық жасаған. Су қоймасының барлық жағынан Нанаксахи кірпіштерімен қапталған. Бірақ, уақыт өте кірпіш қаптамасы бұзылған. Қазіргі күні су қоймасының бір жағында Дәінік Прартхана Сабхасына тиесілі және басқарылатын Вридх ашрам орналасқан. Сондай-ақ, Бадр Кали Мандир және Шивала да бар. Жал Махалдың жоғарғы бөлігі құлап барады және осы сұлу құрылыс ұмытылуға айналуы мүмкін.
Гурдуара Кандх Сахиб
Мұнда Гуру Нанак Дев биби Сулаханиге үйленді. Ол Мул Чанд Чуананың қызымен құдаланып, одан кейін некелесуге ниеттенген. Мул Чанд Чуана және брахман дін қызметкерлері дәстүрлі индуисттік той жасап беруге талап етті, ал Гуру Нанак Дев қарапайым тойды қалаған. Гуру Нанак Дев брахман дін қызметкерлерімен неке жоспарларын талқылап, қисық кірпіш қабырғаның (кandh) жанында отырды. Ғұламаның үстіне қабырға құлату жоспарланған, бірақ бір қарт әйел Гуру Нанак Девті бұл жоспар туралы ескертті. Гуру Нанак Дев күлімдеп: "Бұл қабырға ғасырлар бойы тұрып қалады. Алланың құдіреті жетеді", - деді. Қабырға әлі күнге дейін Гурдвара ішінде сақталған, және Гуру Нанақтың үйлену мерейтойына орай жыл сайын мұнда той өткізіледі. Екі минуттық жерде Мата Сулахнидің (Гуру Нанак Девтің жарты) үйі болған Гурдувара Дера Сахиб орналасқан. Гурдувара Дера Сахибте ежелгі құдық бар, оның суының ерекше емдік қасиеттері бар деген әңгіме бар.
Қали Двара ғибадатханасы
Бұл жерде тағы бір өте танымал және ең көп баратын қасиетті орын – Қали Девиге арналған ғибадатхана. Ол қаланың орталығында, яғни Чакри базарында орналасқан, және сейсенбі күндері ең көп адам болады. Навратры уақытында қаланың өзінен де, айналасынан да көптеген адамдар ғибадатханаға келеді. Батала тұрғындары мен одан тыс жерлердегілер Мата Кали Двара Мандирге деген шын ниеттес. Батала қаласында тағы да көптеген ғибадатханалар бар.
Көлік
Батала – машина жасау құралдары мен жүн өнімдерін шығарумен әйгілі маңызды өнеркәсіптік қала. Сондықтан, ол Пәнджабтың басқа қалаларымен және кенттерімен автомобиль және теміржол арқылы жақсы байланысқан. Басқа қалаларға саяхаттау үшін мемлекеттік және жеке автобустар негізгі көлік құралы болып табылады. Батала аудандағы жалғыз мемлекеттік автобус паркіне ие.
Автобус
Баталадағы автобус аялдамасы Ганди алаңына жақын. Көптеген адамдар автобус арқылы түрлі қалаларға қатынайды, күн сайын шамамен 1000 автобус 40 000-нан астам жолаушыны тасымалдайды.
Темір жол
Батала теміржол станциясы (станция коды BAT) – Үндістан теміржолының Солтүстік теміржол аймағының Фирозпур бөлімшесіндегі Амритар–Патханкот тарамдық желісінде орналасқан. Қаладан шамамен қашықтықта орналасқан Амритсар Junction теміржол станциясы – ең жақын ірі теміржол станциясы. Қадианға бағытталатын пойыз Баталадан тағы бір бағытқа бұрылыс жасайды. Теміржол министрлігі 2010 жылғы бюджетте Батала–Куадиан теміржол желісін Беас бұрылысы арқылы Жаланжарға жалғастыру жоспарын мақұлдады. Жоба жақын арада басталады. Бұл жоба Баталаны жоғары жылдамдықты Амритар–Дели бағытына қосып, жол уақытын 1 сағатқа қысқартады, Амритар арқылы бару қажеттілігін жояды.
Ауа
Амритсар қаласына қызмет ететін Гуру Рам Дас халықаралық әуежайы – ең жақын халықаралық әуежай және қаладан шамамен 40 км қашықтықта орналасқан. Баталадан шалқап жатқан Патанкоттағы Патанкот әуежайы ең жақын әскери әуежай болып табылады.