Кіріспе

Британдық әуе саяхатшысы (1819–1900)

Генри Трейси Коксвелл (2 наурыз 1819 – 5 қаңтар 1900) – ағылшын әуе саяхатшысы және XIX ғасырдың ортасы мен соңында Британ аралдары мен континенттік Еуропа аймағында әуе шарымен ұшу туралы жазған автор. Оның жетістіктеріне 1870 жылы Франко-пруссия соғысы басталғанда Германияның Кёльн қаласында екі әскери шар бригадасын құрып, басқарғандығы, фотосурет мақсатымен Англияда алғашқы әуе сапарын жасағандығы (1863 жылы Генри Негреттимен бірге), 1862 жылы Джеймс Глейшермен бірге Англияның Вулвергемптон қаласынан рекордтық биіктікке ұшқан Британ қауымдастығының рейсін жүргізгендігі, кем дегенде 29000 футқа (8839 м) және мүмкін, одан да биікке жеткендігі, сондай-ақ 1845 жылы «The Balloon, or Aerostatic Magazine» журналын құрғандығы және өзінің тәжірибесін «Менің өмірім және шармен ұшу тәжірибем» атты автобиографиясында жинағандығы (1887 жылдан 1890 жылға дейін) кіреді. 1900 жылдың қаңтар айында ағылшын тіліндегі «Illustrated London News» журналы оны он тоғызыншы ғасырдың соңғы жартысындағы ең көрнекті әуе саяхатшысы деп атады.

Өмір

Генри Трейси Коксвелл 1819 жылдың 2 наурызында Кент графтығының Уилхэм қаласындағы пасторлық үйінде дүниеге келді. Бала кезінде ол ауа шарларына қызығушылық танытып, мүмкіндігінше көп көтерілулерді көруге тырысты; бала кезінде ол құрмет тұтқан және қызғанған аэронавттардың арасында миссис Грэм, Чарльз Грин, Роберт Кокинг және парашютші Джон Хэмптон болды. Гриннің Воксхолл бақтарынан Германияға жасаған сәтті сапары оның ынтасын одан әрі арттырды, бірақ 1844 жылдың 19 тамызында Пентонвильде ғана ол көтерілу мүмкіндігіне ие болды. 1845 жылдың күзінде ол "Шар" немесе "Аэростатикалық журналды" құрып, редакциялады, оның он екі саны мерзімі келмейтін аралықтарда жарық көрді. 1847 жылы ол Альберт Смитпен бірге Воксхолл бақтарынан дауыл кезінде түнгі сапар жасады: шардың қаптамасында 5 метрлік жарық пайда болды, ал шар тез жерге құлап, жолаушылар жерге тимей тұрып, шар кейбір мұржаларға ілігіп қалғандықтан құтқарылды. Бір аптадан кейін Коксвелл тағы бір сапар жасады. Коксвелл 1848 жылы кәсіби шаруаға айналды, оған Брюссельдегі "Сильф" шарын басқару тапсырылды, содан кейін ол Антверпен, Эльберфельд, Кельн және Пруссиядағы Йоханнисбергке көтерілді; 1849 жылы ол өзінің шарын Берлиндегі Кролл бағында көрсетті және петардаларды ауада оңай атқылауға болатынын көрсетті; қыркүйек айында ол Штеттин, Бреслау және Гамбургке саяхат жасады. 1850 жылдың жазында Ганноверде биік ағаштардың жақындығынан шаруа ажалдан қиын құтылды. Осы жылы және келесі жылы ол Берлин, Прага, Вена, Лейпциг және басқа да қалаларда көптеген жолаушыларды тасыды. 1852 жылы ол Лондонға оралып, Креморн бақтарынан, Майл Энд жолындағы Нью Глобус бақтарынан және Вулвичтегі Павильон бақтарынан көтерілді. 1854 жылдың қыркүйегінде ол Суррей бақтарында шардан сигнал берудің бірнеше демонстрацияларын жасады.

Тарихи ұшу

1862 жылы Британдық ғылымды дамыту қауымдастығы атмосфераның жоғарғы қабатын зерттеу үшін шарлар пайдалануға бекітті. Эксперименттерді жүргізу үшін доктор Джеймс Глейшер, ФРС таңдалды, ал Чарльз Гриннің ұсынысымен Коксвелл шарларды ұшыруға шақырылды. Коксвелл сол кезге дейін ең үлкен шар болған, «Мамонт» деп аталған сыйымдылық шарын жасады. Олардың үшінші рейсі 1862 жылдың 5 қыркүйегінде көмір газы өндіріс орны болған Вулвергемптоннан басталды. Коксвелл сутектен қауіпсіз болғанымен, көтергіштік қуаты аз болғандықтан осы газ түрін пайдаланды. Шар он бес минут ішінде он тоғыз мың футқа түсіп, Ладлоу маңына қауіпсіз қонды. Кейінірек жасалған есептеулер олардың ең жоғарғы биіктігін анықтады.

Кейінгі жылдар

1862 жылдың қыркүйегінен 1866 жылға дейін Коксвелл мен Глейшер ғылыми өлшеулер жасау үшін қосымша көтерілулер жасады. 1863 жылы Коксвелл Генри Негреттимен бірге Англияда фотосуреттер түсіру мақсатында алғашқы әуе сапарын жасады. 1864-1865 жылдары ол Ирландияда өте табысты көтерілулер жасап, аэростация бойынша лекциялар оқыды. 1864 жылы оның "Британия" атты шары Лестердегі шар төңкерісі кезінде қирады. 1870 жылы Франко-пруссия соғысы басталғанда, ол немістер үшін соғыс шарларын басқаруға барып жұмыс істеді. Ол Кельн қаласында екі взвод, екі офицер және қырық екі сарбаздық құрамнан бөлім құрды, ал оның көмекшісі Страсбургке аттанды, бірақ қала көп көмек көрсетпестен бұрын капитуляциялады. 1885 жылдың 17 маусымында ол "Йорк қаласы" атты үлкен шармен соңғы көтерілісін жасады. Ол бірнеше жыл бойы Йорк қаласында жыл сайынғы көрсетулер ұйымдастырды, және ол қырық жылдан астам уақыт бойы осы мамандықтың ең батыл өкілдерінің бірі ретінде кәсібімен қоштасты. Оның қауіпсіздігіне келетін болсақ, ол инстинктивті сақтығының арқасында, бірақ одан да маңыздысы, шарларды басқару туралы толық біліміне байланысты ауыр жазадан құтылды. 1887 жылы ол өзінің өмірі мен тәжірибесін баяндайтын "Менің өмірім және шарлардағы тәжірибем" атты кітапты жариялауға мүмкіндік жасады. "Дейли телеграф" газеті Лондон Корольдік қоғамының кітапхана меңгерушісі Кит Мурдың: "Генридің бейнесі көрсетілмегені өте жалықтырады, өйткені ол өте жақсы жұмыс істеді және көрнекті ғалымның өмірін сақтап қалды", - деген сөзін келтіреді. Фильмде шарларға қызығушылық танытатын жас бала бейнеленген, ол Коксвеллмен ешқандай қатысы жоқ.