Екі адам қағидасы: Қауіпсіздікті қамтамасыз ету механизмі
Two-person rule
Екі адам қағидасы – өте маңызды операциялардың қауіпсіздігін қамтамасыз ететін бақылау механизмі. Ядролық қаруларды қолдану үшін екі оператордың келісімі қажет.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі немесе одан көп адамның рұқсатымен ғана жасалатын іс-әрекет.
Action only authorized by two or more people
Екі адам қағидасы – аса маңызды материалдар мен операциялар үшін қауіпсіздіктің жоғары деңгейін қамтамасыз етуге арналған бақылау механизмі. Осы қағида бойынша, кіру және кез келген іс-әрекет әрқашан екі немесе одан көп уәкілетті адамның қатысуын талап етеді.
The two person rule is a control mechanism designed to achieve a high level of security for especially critical material or operations. Under this rule, access and actions require the presence of two or more authorized people at all times.
АҚШ: ядролық қару
АҚШ Әуе күштері нұсқаулығы (AFI) 91 104 бойынша "екі адамдық қағида" ядролық қаруды бір адамның кездейсоқ немесе қасақана іске қосуын болдырмау үшін жасалған. Minuteman зымырандарын ұшыру экипаждары үшін, ұшыру бұйрығы келгеннен кейін екі оператор да бұйрықтағы авторизациялық кодты Sealed Authenticator (арнайы мөрленген конверт, ішінде растау коды бар) арқылы салыстырып, оның дұрыстығына келісуі керек. Бұл мөрленген растау құжаттары екі бөлек құлыппен жабдықталған сейфте сақталады. Әр оператордың тек бір құлыптың кілті бар, сондықтан екеуі де сейфті жеке аша алмайды. Сонымен қатар, әр оператордың екі іске қосу кілтінің бірі болады; бұйрық тексерілгеннен кейін, олар кілттерді басқару тақтасындағы ұяларға енгізіп, бір уақытта бұруы керек. Қосымша сақтық шарасы ретінде, екі іске қосу кілтіне арналған ұялар бір-бірінен жеткілікті қашықтықта орналасқан, сондықтан бір оператордың екеуіне де бірден қол жеткізуі мүмкін емес. Қосымша қорғау үшін, тағы бір ұшыру басқару орталығындағы зымыран экипажы да ұшырылатын зымырандар үшін дәл осылай істеуі керек. Осылайша, ұшыруды бастау үшін барлығы төрт кілт қажет. Су асты кемесінде командир мен аға офицердің екеуі де ұшыру бұйрығының дұрыстығына келісіп, содан кейін операциялық қызметкерлерімен бірлесіп ұшыруға рұқсат беруі керек. Құрлықтағы баллистикалық зымырандардағыдай, зымыран ұшыруды растайтын үшінші тараптың орнына, үшінші офицер – қару офицері де ұшыруды растауы керек. Сонымен қатар, кілттер жиынтығы су асты кемесіндегі кілтті персоналға бөлінеді және кілттер сейфтерде сақталады (осы экипаж мүшелерінің әрқайсысы тек өзінің кілтіне қол жеткізе алады). Кейбір кілттер комбинациялық құлыптармен жабдықталған арнайы сейфтерде сақталады. Кемедегі ешкімнің бұл сейфтерді ашу комбинациясы жоқ; құлыпты ашу кілті жоғары биліктен келетін ұшыру бұйрығының (Жедел қимыл туралы хабарлама) бір бөлігі болып табылады. Журналист Рон Розенбаум бұйрық берілгеннен кейін, процестің барлық назары қолбасшы офицерлердің кім екенін және бұйрықтың нақтылығын растауға бағытталғанын, ал бұйрықтың немесе оны берген адамның саналы екенін тексеруге ешқандай кепілдік жоқ екенін атап өтті. Майоры Харольд Херинг "Мен ракеталарды ұшыруға бұйрық берген президенттің саналы екенін қалай білеймін?" деген сұрақ қойғаны үшін Әуе күштерінен босатылды.
Per US Air Force Instruction (AFI) 91 104, "the two person concept" is designed to prevent accidental or malicious launch of nuclear weapons by a single individual. In the case of Minuteman missile launch crews, once a launch order is received, both operators must agree that it is valid by comparing the authorization code in the order against a Sealed Authenticator (a special sealed envelope containing a verification code). These Sealed Authenticators are stored in a safe which has two separate locks. Each operator has the key to only one lock, so neither can open the safe alone. Also, each operator has one of two launch keys; once the order is verified, they must insert the keys in slots on the control panel and turn them simultaneously. As a further precaution, the slots for the two launch keys are positioned far enough apart to make it impossible for one operator to reach both of them at once. For additional protection, the missile crew in another launch control center must do the same for the missiles to be launched. A total of four keys are thus required to initiate a launch. On a submarine, both the commanding officer and the executive officer must agree that the order to launch is valid and then mutually authorize the launch with their operations personnel. Instead of another party who would confirm a missile launch as in the case of land based ICBMs, a third officer – the Weapons Officer – must also confirm the launch. In addition, the set of keys is distributed among the key personnel on the submarine, and the keys are kept in safes (each of these crew members has access only to their key). Some keys are stored in special safes on board which are secured by combination locks. Nobody on board has the combination to open these safes; the unlock key comes as a part of the launch order (Emergency Action Message) from the higher authority. Journalist Ron Rosenbaum has pointed out that, once the order is issued, the process is entirely concerned with authenticating the identity of the commanding officers and the authenticity of the order, and there are no safeguards to verify that the order or the person issuing it is actually sane. Notably, Major Harold Hering was discharged from the Air Force for asking the question, "How can I know that an order I receive to launch my missiles came from a sane President?"
Криптографиялық материал
Екі адамдық қауіпсіздік (TPI) – COMSEC кілттерін және криптографиялық нұсқаулықтарға бір адамның ғана қол жеткізуіне жол бермеу мақсатымен қабылданатын қауіпсіздік шарасы. TPI келесідей жүзеге асырылады:
Two person integrity (TPI) is the security measure taken to prevent single person access to COMSEC keying material and cryptographic manuals. TPI is accomplished as follows:
Жалғыздыққа жол бермейтін аймақ
Жалғыздыққа тыйым салынған аймақ – бұл әрдайым екі немесе одан көп білікті немесе аккредиттелген адамдармен қамтамасыз етілуі тиіс аймақ. Адамдар бір-бірімен және жалғыздыққа тыйым салынған аймақ белгіленген компонент(тер)пен көзбен байланыста болуы керек. Мұндай аймақта криптографиялық компонент, сынақтан өтетін қару жүйесінің аппараттық құралдары, ядролық қару, белсенді қаруды басқару құралдары немесе басқа да осы сияқты маңызды ақпарат немесе құрылғылар болуы мүмкін. АҚШ Әуе күштерінің (АҚШ ӘК) маңызды қару-жараққа қатысты саясатында жалғыздыққа тыйым салынған аймақ – жалғыз адамның ғана кіруіне тыйым салынған аймақ. Екі адамдық қағида талаптарына сәйкес, орындалатын тапсырма(лар)ды білетін кем дегенде екі адам болуы керек; сонымен қатар, әрбір адам тапсырмаға қатысты басқалардың қате немесе рұқсатсыз әрекеттерін анықтай білуі тиіс.
A no lone zone is an area that must be staffed by two or more qualified or cleared individuals at all times. The individuals must maintain visual contact with each other and with the component(s) that require the no lone zone area designation. Such a zone may contain a cryptographic component, weapon system hardware under test, a nuclear weapon, active weapon controls, or other such critical information or devices. In the United States Air Force (USAF) policy concerning critical weapons, a no lone zone is an area for which entry by a single unaccompanied individual is prohibited. The two person concept requires the presence of at least two individuals knowledgeable of the task(s) to be performed; in addition, each individual must be capable of detecting an incorrect or unauthorized procedure on the part of any others regarding the task(s).
Басқа қолданыстар
Екі адам қағидасы басқа да қауіпсіздік үшін маңызды жағдайларда қолданылады, егер қауіпті операцияны орындау үшін екі адамның болуы қажет болса. Бұл, мысалы, зертханалар мен машина жасау шеберханаларында қолданылатын жалпы қауіпсіздік тәжірибесі. Мұндай жағдайда, қосымша қауіпсіздік, бір адам жарақаттанса, екіншісі көмек шақыра алатындығынан кем маңызды болуы мүмкін. Мысалы, қауіпті ортада жұмыс істейтін өрт сөндірушілер (ішкі құрылыстағы өрт, ХАЗМАТ аймағы, IDLH немесе «өмірге немесе денсаулыққа дереу қауіпті» деп те аталады) кем дегенде екі адамнан тұратын команда ретінде жұмыс істейді. Бір ортада бірнеше команда болуы мүмкін, бірақ әр команда жеке құрылым ретінде жұмыс істейді. Екі кілтті қолдану үшін, белгілі бір әрекет жасалмас бұрын екі бөлек тараптың рұқсаты қажет. Екі кілтпен қамтамасыз етудің ең қарапайым түрі – әр кілтты әртүрлі адам ұстайтын құлып, ол екі тараптың бір уақытта келісімімен ғана ашылады. 1963 жылы Канада өз территориясындағы Канаданың BOMARC зымырандарында пайдаланылатын американдық W40 ядролық оқ-дәрілерін екі кілтпен басқаруға қабылдады. Сол сияқты, көптеген банктер үлкен ақша сомаларын және құнды заттарды сақтау үшін екі адам қағидасының әртүрлі нұсқаларын қолданады. Осы қағида бойынша, кілтпен жабылатын сақтау бөлмесін ашу үшін әртүрлі кілттері бар екі адам қажет. Кілтпен жабылатын сақтау бөлмелері үшін, екі немесе одан да көп қызметкерге комбинацияның бөлігі берілуі мүмкін. Олардың ешқайсысы толық комбинацияны білмейді және сақтау бөлмесін ашу үшін олардың барлығы физикалық түрде қатысуы керек. Екі адам қағидасының кеңірек мағынасында, кейбір компаниялар мен коммерциялық емес ұйымдар ережелерінде чектің үстінде екі басшының қолы болуы талап етілуі мүмкін. Бұл ережелер жеке тұлғаның ұйымды алдауын қиындатады. Кейбір бағдарламалық жүйелер екі адам қағидасын қолданады, яғни, белгілі бір әрекеттер (мысалы, ақша аударулары) екі уәкілетті пайдаланушының мақұлдауымен ғана орындалады. Бұл қымбат қателердің алдын алуға және алаяқтық пен ұрлықтың жолын кесуге көмектеседі. Мұндай талаптар қаржы жүйелерінде кең таралған, сонымен қатар электр энергиясын өндіруге арналған ядролық реакторлар сияқты маңызды инфрақұрылымдарды және биологиялық қауіптер зерттеу орталықтары сияқты қауіпті операцияларды бақылауда да қолданылады. Соңында, екі куәгердің куәлігі түрлі жағдайларда дұрыс емес әрекеттерді болдырмауға немесе жалған айыптаудан сақтауға, немесе дұрыс емес әрекет болғанын дәлелдеуге құнды. Кейбір түзету мекемелерінде тұтқындарға екі адам қағидасы тағайындалуы мүмкін, яғни, осы тұтқынды жылжыту үшін кем дегенде екі түзету қызметкері жұмылдырылуы керек, негізінен тәртіптік шараларға байланысты немесе қызметкерлердің қауіпсіздігіне қатысты мәселелерге байланысты.
The two person rule is used in other safety critical applications where the presence of two people is required before a potentially hazardous operation can be performed. This is common safety practice in, for example, laboratories and machine shops. In such a context, the additional security may be less important than the fact that if one individual is injured the other can call for help. As another example, firefighters operating in a hazardous environment (i. e., interior structure fire, HAZMAT zone, also known as IDLH, or "immediately dangerous to life or health") function as a team of at least two personnel. There is commonly more than one team in the same environment, but each team operates as a unit. Dual keys require the authorization of two separate parties before a particular action is taken. The simplest form of dual key security is a lock that requires two keys to open, with each key held by a different person. The lock can only be opened if both parties agree to do so at the same time. In 1963, Canada accepted having American W 40 nuclear warheads under dual key control on Canadian soil, to be used on the Canadian BOMARC missiles. Similarly, many banks implement some variant of the two person rule to secure large sums of money and valuable items. Under this concept, unlocking the vault requires two individuals with different keys if the vault is secured by a key lock system. For bank vaults secured by combination locks, two or more employees may each be given a portion of the combination. None of them knows the entire combination, and all of them must be physically present in order to open the vault. As an extension of the broader rationale for the two person rule, regulations for some companies or not for profit organizations may require signatures of two executives on checks. These rules make it harder for an individual acting alone to defraud the organization. Some software systems enforce a two person rule whereby certain actions (for example, funds wire transfers) can only take place if approved by two authorized users. This helps prevent expensive errors, and makes it more difficult to commit fraud or embezzlement. While such requirements are common in financial systems, they are also used in controls for critical infrastructure, such as nuclear reactors for electrical power generation, and dangerous operations, such as biohazard research facilities. Finally, the testimony of two witnesses is valuable in various situations to deter a wrongful act or a false accusation of one, or to prove that a wrongful act occurred. In some correctional facilities, inmates may be given a two person rule designation, which means that a minimum of two correctional officers must be utilized to move that particular inmate, primarily due to disciplinary reasons or possible officer safety issues.
Азаматтық әуе кемелерi
2015 жылдың наурыз айының соңында көптеген азаматтық авиация органдары және/немесе әуе компаниялары Germanwings рейсі 9525 апатының нәтижесінде ұшу кезіндегі ұшақтардың пилот кабиналарында міндетті түрде "екі адам болуын" немесе "бір адамдық аймақтардың болмауын" енгізді. Апатты тергеу барысында, алғашқыда пилот кабинасының дыбыс жазғысынан алынған мәліметтер, кейін ұшу деректерін жазғыш арқылы расталды, ко-пилоттың капитан дәретханаға кеткен кезде пилот кабинасының есігін құлыптап, ұшақты әдейі құлатқан деген болжам туды.
In late March 2015 many civil aviation authorities and/or airlines made the cockpits of aircraft in flight mandatory "two person" or "no lone zones" as a result of the Germanwings Flight 9525 crash. Early on in the investigation of that crash, it was believed from the cockpit voice recorder audio, and later supported by flight data recorder information, that the co pilot deliberately crashed the aircraft after locking the cockpit door when the captain left to use the toilet.
Танымал мәдениетте
"Қызыл қазанға аңшылық" фильмінде капитан Рамиус қайтыс болған саяси офицердің зымыран кілтін алғанда, оның әріптесі, кеме дәрігері, екі адамның қағидасын негіз ретінде келтіріп, "Екі кілттің болу себебі – ешбір адамның жеке зымыранды іске қосуына жол бермеу" деп кілтті сұрайды. Екі адамның қағидасы "Кримсон Тайд" фильмінде маңызды рөл атқарады, онда USS Alabama кемесінің капитаны мен аға офицері ядролық қаруды қолдану мәселесінде келіспейді. Том Клэнсидің "Барлық қорқыныштардың қорытындысы" романында президент Роберт Фаулер мен Орталық барлау агенттігі директорының орынбасары Джек Райан, террористік көшбасшының тығынында деп саналған қалаға қарсы ядролық соққы беруге уәкілетті екі адам болды. Райан соққы беру бұйрығын растаудан бас тартты, нәтижесінде ядролық шабуыл тоқтатылды. Райан екінші тұлға ретінде тағайындалды, себебі Қорғаныс министрі террористік шабуылда қаза тапқан еді. Фильмде Райан ЦРУ сарапшысы болған, ал екінші тұлға – Сыртқы істер министрі Сидни Оуэнс болды. "Соғыс ойындары" фильмінде екі адамнан тұратын зымыран экипажы ұшыру бұйрығын алады және тексереді, бірақ бірі екіншісі оны атумен қорқытқаннан кейін де кілтті бұрудан бас тартады. Олардың білмегені, бұл шабуыл – симуляция еді; осы оқиға (басқа зымыран экипаждары арасында осындай бас тартудың көптеп кездесуі) қорғаныс министрлігінің зымыранды іске қосу жүйесін толық автоматтандыруына себеп болды, болашақта ұшырудан бас тартудың алдын алу мақсатында. "Соғыс ойындарына" ұқсас, Command & Conquer: Red Alert 2 компьютерлік ойынында бір офицер екінші офицерге ядролық зымырандарды іске қосу командасы берілген кезде тапаншасын көтереді. Бірақ бұл келіспеушіліктен емес, тікелей сананы бақылаудан туындайды. Star Trek франшизасында екі адамның қағидасы және оған ұқсас жағдайлар маңызды жағдайларда бейнеленеді, көбінесе кеменің өзін-өзі жою механизмін іске қосу немесе тоқтату туралы мәселелерде (Star Trek: Voyager-дан басқа, онда капитанның ғана рұқсаты қажет болды). Кейбір жағдайларда үш жоғары шенді офицердің рұқсаты қажет (түпнұсқа Star Trek эпизоды "Let That Be Your Last Battlefield", Star Trek III: Spock-ті іздеу, Star Trek: First Contact), ал кейбіреулерінде – тек кеме командирі мен аға офицердің (Star Trek: The Next Generation эпизодтары "11001001" және "Where Silence Has Lease", Star Trek: Deep Space Nine эпизоды "The Adversary") рұқсаты ғана қажет. Барлық жағдайларда қатысушы офицерлердің дауыстық рұқсаты қажет, ал екі адамдық нұсқада қол іздерінің сәйкестігі де тексеріледі. "Bee Movie" фильмінде бал өндіруді тоқтату бұйрығы берілген кезде екі жұмысшы бір уақытта қозғалтқыш кілттерін бұрып, тоқтату батырмасын ашады. Эрик Флинттің "Torch of Freedom" романында маңызды нысанды өзін-өзі жоюға арналған ядролық құрылғыны іске қосу үшін кем дегенде екі адам қажет. Бірақ бір адам барлық қажетті кодтарға қол жеткізіп, құрылғыны іске қоса алады. ABC телеарнасының "Соңғы мүмкіндік" сериалының бірінші эпизодында капитан Маркус Чаплин мен аға офицер Сэм Кендал шабуыл бұйрығын күдіктенбейтінше екі адамдық іске қосу процедурасын орындайды. "Келесі күн" романында АҚШ Кеңес Одағына қарсы соққы береді. Бұл оқиғада бұрынғы "Бірінші соққы" фильмінен алынған екі адамдық LGM 30 Minuteman зымыранының толыққанды іске қосу тізбегі көрсетілген. Pixar студиясының "Inside Out" анимациялық фильмінде әкенің бейнеленген эмоциялары Райлидің жаман мінез-құлқы үшін жаза ретінде екі адамдық қағиданы қолданып, "аяғын жерге тигізу" үшін триггерді іске қосады. CBS телеарнасының "Supergirl" сериалының "Solitude" эпизодында Indigo атты жаман кейіпкер кілттерді алу үшін барлық силос персоналын өлтіріп, содан кейін екі кілтті бір уақытта бұру үшін қолын созады, нәтижесінде Ұлттық қаланы жоюға арналған ядролық зымыран ұшырылады. "GoldenEye" фильмінде аталған ЭМП шабуыл спутнигін тек осы тәсілмен Северная және Куба нысандарына ғана бағыттауға болады. "Мемлекеттік хатшы" сериалының бір эпизодында екі офицер екі адамдық қағида бойынша КСРТ-ны іске қосады, бірақ соңғы сәтте тоқтату бұйрығы келеді.
In the film The Hunt for Red October, when Captain Ramius takes the dead political officer's missile key, a fellow officer, the ship's doctor, requests that he have the key, using the two person rule as his reason, saying, "The reason for having two missile keys is so that no one man may arm the missiles." The two person rule was crucial in the movie Crimson Tide when the captain and the executive officer of the USS Alabama disagreed over the release of nuclear weapons. In the Tom Clancy novel The Sum of All Fears, President Robert Fowler and Jack Ryan, as Deputy Director of the Central Intelligence Agency, were the two individuals that were authorized to issue a nuclear launch order against a city thought to be harboring a terrorist leader. Ryan refused to validate the launch order and the nuclear attack is aborted. Ryan was serving as the second one because the Secretary of Defense was killed in a terrorist attack. In the movie version, in which Ryan was a CIA analyst, the second one was Secretary of State Sidney Owens. In the film WarGames, a two person missile crew receives and verifies an order to launch, but one individual refuses to turn his launch key even after the other threatens to shoot him. Unknown to them, the attack was a simulation; this incident (as well as a significant rate of similar refusals among other missile crews) sets up the basis of the movie, in which the Department of Defense puts the missile launch system under fully automatic control to prevent a future refusal to launch. Similar to WarGames, in the computer game Command & Conquer: Red Alert 2 one officer pulls a gun on the second officer when given the command to launch nuclear missiles. However, this is not due to a disagreement, but due to direct mind control. The Star Trek franchise depicts the two person rule and other similar variations in critical situations, often concerning arming or cancelling a ship's self destruct mechanism (except for Star Trek: Voyager in which only the Captain's authorization was required). Some variants require the authorization of three senior officers (the original Star Trek episode "Let That Be Your Last Battlefield", Star Trek III: The Search for Spock, Star Trek: First Contact), others just the commanding and executive officers (Star Trek: The Next Generation episodes "11001001" and "Where Silence Has Lease", Star Trek: Deep Space Nine episode "The Adversary"). All depictions include voice authorization of the officers involved, while the two person variant also involved a hand print identification. In Bee Movie, when honey production is ordered to be halted, two workers simultaneously turn their ignition keys to unlock a shutdown button. In Torch of Freedom by Eric Flint, the nuclear self destruct device for an important installation requires at least two people to activate. Nonetheless, one person gains access to all the necessary codes and is able to activate the device. In the first episode of the ABC series Last Resort, Marcus Chaplin and Sam Kendal, the captain and XO respectively, perform a two person launch procedure, prior to questioning the attack order. In The Day After, the United States initiates a counterattack against the Soviet Union. This includes a complete two person LGM 30 Minuteman missile launch sequence taken from the earlier movie First Strike. In Pixar's Inside Out animated movie, the father's personified emotions initiate punishment for Riley's misbehavior using a two person rule system to arm a trigger for "putting the foot down". In the "Solitude" episode of the CBS series Supergirl, the villain Indigo kills all the silo personnel to take the keys, and then stretches her arms to turn both keys at the same time, launching a nuclear missile intended to destroy National City. In GoldenEye the eponymous EMP attack satellite can only be fired in this way at both the Severnaya and Cuba sites. In an episode of Madam Secretary, two officers initiate the two person rule to launch an ICBM, but a termination order comes in at the last moment.