Кіріспе
Экс сағасы – Англияның Девон графтығының оңтүстік жағалауында орналасқан саға. Бұл саға Эксетер қаласының оңтүстігінен басталып, шамамен сегіз мильге оңтүстікке қарай созылып, Англия арнасына жетіп саяды. Экс сағасы – рия, сондықтан ол негізгі өзен болып табылатын Экс өзенінің мөлшеріне қарағанда ірілеу. Шығыс жағалауында (солтүстіктен оңтүстікке қарай) Топшам қаласы, Экстон және Лимпстон ауылдары, ал сағаның аузында Эксмоут теңіз курорты орналасқан. Эксмоуттың батыс жағалауында Даулиш Уоррен ауылы бар, оның құмды тілі сағаның аузынан өтеді. Бұл жерден жоғары батыс жағалауында аз қоныстану орындары бар, тек Старкросс және Коквуд ауылдары ғана сағаның төменгі бөлігімен шектесе орналасқан. Клист өзені Топшамның төменгі жағында сағаға құяды. Кен өзені Кентонның жанында сағаға құяды. Топырағы девон, карбон және перм кезеңдеріне жататын тау жыныстарынан пайда болған аллювиалды топырақ.
The Exe estuary is an estuary on the south coast of Devon, England. The estuary starts just to the south of the city of Exeter, and extends south for approximately eight miles to meet the English Channel The estuary is a ria and so is larger than would be the case given the size of the River Exe, the main river feeding into the estuary. On the east shore (from north to south) is the town of Topsham, the villages of Exton and Lympstone and at the estuary mouth, the seaside resort of Exmouth. Opposite Exmouth on the west shore is the village of Dawlish Warren with its sand spit extending across the mouth of the estuary. Above this there are fewer settlements on the west shore, with just the villages of Starcross and Cockwood, both adjoining the lower portion of the estuary. The River Clyst also feeds into the estuary, just below Topsham. The River Kenn feeds into the estuary near Kenton. The soil is alluvial, derived from Devonian, Carboniferous and Permian rocks.
Қорғау мәртебесі
Ағыс – ерекше қорғалатын аймақ және ғылыми-табиғат ескерткіші. Бұл сонымен қатар Рамсар аймағы. Эксе ағысы – су тасқанда ағыстың лайлы жерлерінде жем жейтін, ал су келгенде жақын орналасқан Даулиш Уоррен және Боулинг Грин Марш ғылыми-табиғат ескерткіштерінде тоқтайтын су құстары үшін халықаралық маңызы бар орын. RSPB ағысқа іргелес екі табиғат қорығына ие, Боулинг Грин Марш және Экминстер Марш. 10 000-нан астам үйрек және 20 000-нан астам су құсы қыста ағыста қыстайды. Олардың ішінде қарабелді брент қазы (Branta bernicla), еуразиялық вигеон (Anas penelope), сақиналы пушница (Charadius hiaticula), қарақұйрықты қызыл аяқ (Limosa limosa) және аяқпен жүретін авосетка (Recurvirostra avosetta) бар. Экминстер батпақтары – бөгеттер мен арналармен кептірілген далалар, Девонда сирек кездесетін бірнеше өсімдіктерге, оның ішінде ақжеңіл, су тамшығы (Oenanthe lachenalii), гүлді қамыс (Butomus umbellatus) және бақажапырақ (Hydrocharis morsus ranae) өседі. Сондай-ақ, қызыл инелік (Sympetrum sanguineum) және түкті стрекоза (Brachytron pratense) сияқты стрекозалар да кездеседі. Батпақтар Эксетер каналымен шектеледі. Екеуі де қарапайым қамыс (Phragmites australis) төсектерімен шеттелген, бұл Ескі дүние құсқұйрықтары үшін маңызды мекенжайды қамтамасыз етеді. Құмдықтар мен лайлы жерлерде қазба жәндіктер табылған. Олардың ішінде құмшақ (Arenicola marina), бұрыш қабығы (Scrobicularia plana), теллин (Macoma spp.), кәдімгі молюск (Cerastoderma edule), жиі тісті жиі тісті (Ensis siliqua), теңіз картобы (Echinocardium cordatum) және маскалы шағалақай (Corystes cassivelaunus) бар. Көк мидия (Mytilus edulis) төсек-орындары еуразиялық құлпынай жегіштерге (Haematopus ostralegus) тамақ ретінде қызмет етеді. Ағыс – Офелия бикорния полихеталық құртының Ұлыбританиядағы жалғыз табиғи ортасы.
Қол жеткізу және демалыс
Эксе аңғарының жолы жаяу жүргін жолы Starcross-тан оңтүстікке қарай, Эксе сағасының барлық бөлігі арқылы солтүстікке қарай, содан әрі солтүстікке Эксмурдың биік жерлеріне дейін созылады және Эксе өзенінің бастауы – Эксе Хедте аяқталады. Бұл маршруттың ұзындығы шамамен 80 шақырымды құрайды.