Кіріспе

Аляскадан Мексика шығанағына дейінгі шалғынды жерлер 9000 жылы шамасында Ұлы бизон белдеуі - бұл Аляскадан Мексика шығанағына дейінгі бай шалғынды жерлер 9000 жылы шамасында. Бұл аймақ бизондармен жазғы және жазғы жауын-шашынның арқасында өсіп, қысқа шөптер өсіп жатты. Бұл шөптер тамырларында ылғалдылықты сақтайды, бұл көктемде бизон сияқты тұяқты жануарларға жоғары сапалы қоректік азық табуға мүмкіндік береді. Бұл шөптер бизон популяциясының өркендеуіне мүмкіндік берді, өйткені олар қысқа шөптерден барлық қоректік заттарды ала алды, мұздық кезеңнен кейінгі кезеңде кеңейген басқа мұздық кезеңіндегі жануарлардан айырмашылығы. Бұл аймақ 8500 жылы б.з.д. кең ауқымды азық-түлік аулаудың орнына бизон аулауға бет бұрған жазық палеоиндістер үшін маңызды болды.

Ерте тарих

Шамамен 50 - 75 миллион жыл бұрын балқыған тау жыныстары шығып, батыстағы тау жоталарын, соның ішінде Қара төбелерді қалыптастырды. Шамамен 10 миллион жыл бұрын геологиялық күштер Солтүстік Америкадағы ең ірі биома - үлкен бизон белдеуінің қалған бөлігін қалыптастырды. Плейстоцен дәуірі шамамен 10 000 жыл бұрын аяқталғанда, аймақта жылы және құрғақ ауа райы басым болды, бұл биоманы шөптесін жерлер мен өсімдіктер үшін идеалды етті. Адамдар қоянды жермен-жексен етпей тұрып, бұл аймаққа қазіргі АҚШ-тың көп бөлігі, сондай-ақ Канада мен Мексиканың кейбір жерлері кіретін. Ол Оңтүстік Мексикадан Солтүстік Канадаға дейін, Калифорниядан Вирджинияға дейін созылып жатыр.

Қоршаған орта

Үлкен бизон белдеуінің қоршаған ортасы аз жауын-шашынмен анықталады, әдетте жылына кемінде. Құрғақ аймақтарда жауын-шашынның жылдық мөлшері төмен болды. Құрғақшылық кезеңдері тез арада шамадан тыс жауын-шашынмен алмастырылуы мүмкін. Құрғақшылықтың қатерлі болуы мүмкін, сондықтан ертедегі зерттеушілер оны Ұлы Америка шөлі деп атады. Канадалық далалар Америка жазықтарының шөптесін жерлеріне ұқсас, бірақ фермерлер аймақтың көп бөлігін ағаштан тазартып, шөптесін жерлерді егіндіктерге айналдырды. Солтүстік Альбертадан Аляскаға дейінгі аумақ негізінен орманды және көшіп-қонушы ағаш бизондарының кішігірім топтарын қолдады. Батыс жазықтардың шөпті жерлері бизондардың үлкен белдеуінің өзегі болды. Жайылымдар негізінен көк грама (Bouteloua gracilis) және бұқа шөптері (Bouteloua dactyloides) болды. Бұл шөптердің тамырлары терең, тығыз, суды көп мөлшерде ұстап тұрады. Бұл аймақтың табиғи ортасын теңгерім емес, құбылмалылық анықтады.

Бизондардың рөлі

Бизон - Солтүстік Америкадағы ең ірі құрлықтағы жануар. Оның салмағы тоннаға жетеді, ал бір кездері үлкен бизон белдеуінің барлық ұзындығында мекендеген. Ағылшын отаршылары бизондарды алғаш рет Потомак өзенінің бойында көрді. Олардың ең жоғарғы деңгейінде бизондар белдеуінде 30-40 миллион бизондар мекендеген. Бизон - өте жақсы терморегулятор, және олар ең қатал қоршаған орта жағдайларына сәтті төтеп берді. Қысқа шөптегі ақуыз бен көмірсудың арақатынасы бизондардың көптігіне идеалды тамақ болды. Адамдар Солтүстік Американың мегафаунасын жойып, бизонның ресурстық бәсекелесуін жойды. Бизонның көмуі мен жайылуы шөптің саулығын қамтамасыз етіп, биік шөптердің шапқыншылығын болдырмады. Сонымен қатар, шөптесін жерлерде өрт шыққанда бизондар саны көбейеді. Бұл жақында өртелген жердің қайта өсіп, қоректік заттарға бай болуымен байланысты. Бизон белдеуі көптеген түрлерге және күрделі экожүйелерге қолдау көрсетті. Мысалы, бизондар соншалықты көп болғандықтан, XIX ғасырдың басында бизондар белдеуінде шамамен 1,5 миллион қасқыр өмір сүріп, көбінесе бизондармен қоректенген. Кейбір еуропалық қоныстанушылар мұндай дәстүрлерді жыл сайын жасалып жатқандай етіп жазды, бұл олардың еуропалықтардың қоныстануынан бұрын өмір сүргенін білдіреді. Осындай жазушылардың бірі Р. В. Уэллс бұл тәжірибені егжей-тегжейлі сипаттады. "Осы және басқа да көптеген қолайсыздықтарды жою үшін, тіпті орман да бастапқыда далалар пайда болу үшін өртелді, және сол сияқты себептермен олар Үндістанның жаздағы жауын-шашынның соңында өртелуін жалғастырады. Woodland әдетте бір жанып, бірақ бірнеше рет жанып, прерияға өзгертілмейді; бірінші үлкен ашылу, және күн мен ауа еркін кіру, көк шөптің санын арттырады, келесі маусымда, үлкен жапырақтарды өлтіреді: жалын, сондықтан, көбейеді, және кішірек ағаштарды жою үшін жеткілікті күшті емес; және үшінші жылы сіз ашық прерияны көресіз. Әдетте, барлық ел, табиғаты прерияға айналу, бұл жағдай; бірақ бұл жазушы көрді, ел арасында Миссисипи және Миссури, кейін ерекше құрғақ маусымдар, жүзден астам акр орманды жердің бәрі прерияға айналды. " Олар отты белсендірек қолданды. Жолға от жағу арқылы олар қайтарушыларды (бизондар мен бұғылар сияқты) аңшыларға қарай айдап, оңай өлтіруге мүмкіндік берді. Жылқылар бизондарға екі жағынан қысым жасайды. Біріншіден, олар бизондармен жайылымға бәсекелесіп, бизондар белбеуінің жүктемесін азайтады. Екіншіден, олар жазық жерлеріндегі ерте тұңғыш тайпаларға жылқыны қабылдамас бұрын болғанға қарағанда бизондарды әлдеқайда көп өлтіруге мүмкіндік берді. 1840 жылдары жазық жерлердегі жергілікті тұрғындар бизондарды көбірек өлтірді. Олар 500 мыңға жуық бизонды тіршілік үшін, ал 100 мыңға жуығын шығыстағы американдық саудагерлермен сауда үшін өлтірді. Сонымен қатар солтүстік пен шығыстағы орманды жою, сондай-ақ оңтүстікке қарай ірі қара базардың өсуі бизондарға одан да көп қысым келтірді. 1870 жылдары коммерциялық аңшылар бизондарды құрып кетуіне жақын болған. 1872 - 1874 жылдар аралығында аңшылар төрт миллионнан астам бизонды, ал жазық жерлеріндегілер бір миллионнан астам бизонды өлтірді. Бизонның жойылуы бизон белдеуінің экожүйелеріне үлкен зардаптар әкелді. Қысқа шөптерде тұрақсыз, бірақ агрессивті биік шөптер басым болды. Көп ұзамай ірі қара мал бизондарды алмастырып, шөптесінен тамақ ішуге айналды. 1900 жылы бизон белдеуінде 30 миллионға жуық мал өседі. Малдар бизондар белдеуінің үлкен бөліктерін тез жайылып кетті. Ахуал соншалықты ауыр болды, мал бағуға қажетті жер көлемі он есеге артты. Мал батыстың даласын жаба бастады, ал экожүйелерін өзгертті. Ұлы бизон белдеуіндегі соңғы үлкен өзгеріс - ауыл шаруашылығы. Көп ұзамай бұл шалғынды жер бидай өсіруге қолайлы болып шықты. Шаруалар мен қожалар егістік жерлерді орналастыру үшін шөп пен шөптесін алып тастады. Бұл үрдіс экожүйелерді бұзып, шегірткелер мен басқа да зиянкестердің көбеюіне әкелді. Шөп өсіретін жерлер кеңінен жойылған. АҚШ-тың оңтүстік жазықтарында 3 миллион акр шалғынды жер 1926 жылға қарай 450 000 акр шалғынды жерге дейін қысқарды. Шөптесін жерлерді жою 1930 жылдары болған Дас Боулға әкелді, бұл тарихтағы ең ауыр экологиялық апаттардың бірі. 1935 жылға қарай 850 миллион тонна жер бетін шашып тастады. Құм Атлант мұхитына дейін ұшырылды. Содан бері бизон белдеуі мемлекеттік жер қорғау шараларымен қамтамасыз етіліп келеді, бірақ шөптесін алқаптар ешқашан толық қалпына келмеді. Сонымен қатар, кейбір топтар шөптесін сау �...

Ағымдағы жағдай

Ұлы бизон белдеуін құрайтын аймақ Солтүстік Американың азық-түлік қорасы болып табылады. Елордада бизондар саны аздап қалпына келді. Қасқырлардың қайта оралғанымен бизондар күрделі және сау экожүйенің бір бөлігіне айналды.