Кіріспе

Мартин Мубанга - Ұлыбритания мен Замбияның ортақ азаматы. Ол айыптаусыз ұсталып, 33 ай бойы Гуантанамодағы американдық түрмеде тергеуден өтті. 1995 жылы ол Боснияда алты ай қайырымдылық ұйымында жұмыс істеді. 2005 жылдың қаңтар айында американдық билік оны Ұлыбританияға ұстап әкелгенде, қысқаша тергеуден кейін британдық билік Мубанганы ешқандай қылмыс жасады деп айыптауға негіз жоқ деп анықтады және ол босатылды. Буш әкімшілігі Гуантанамо тұтқындарын әскерге қарсы күресте тұтқынға алынған заңсыз жауынгерлер деп сипаттады. Алайда, Мубанга Замбиядан ерекше жолмен ұстап берілді, оған тұтқындалу немесе ұстап беру туралы шағымдану мүмкіндігі берілмеді. Корольдік өкілеттілік бойынша Ұлыбритания үкіметі Мубангаға және тағы басқа үш британдық Гуантанамо тұтқынына жаңа паспорт беруден бас тартты.

Жауынгерлік мәртебеге қарау

Джордж Буш әкімшілігі "Терроризмге қарсы соғыста" тұтқындарға Женева конвенциясының қорғауын беруден бас тарта алатындығын мәлімдеді. Сыншылар Конвенцияларды тұтқындардың мәртебесін анықтау үшін құзыретті сот жүргізу үшін АҚШ-ты міндеттеді деп дәлелдеді. Кейіннен АҚШ Қорғаныс министрлігі тұтқындардың "жау жауынгерінің" жаңа анықтамасымен сәйкес келетінін анықтау үшін жауынгерлік мәртебені тексеру трибуналдарын құрды. CSRT-ге сот алдында қолданылатын дәлелдеу ережелері қолданылмайды, ал үкіметтің дәлелдемелері "нағыз және дәл" деп есептеледі. 2004 жылдың шілдесінен 2005 жылдың наурызына дейін әрбір тұтқынның "жау жауынгерлері" болып саналатынын анықтау үшін CSRT шақырылды. Мартин Мубанга соттарда қатысуға бел буған тұтқындардың үштен екісінің бірі болды. Сотта оның тұтқындалуына себеп болған фактілер туралы мәлімет жазылған.

АҚШ-қа қарсы шағымдар

Мубанга АҚШ-та тұтқында болған кезінде қамауда және тергеу кезінде қатыгездік пен қорлықпен күресті. Мубанга Замбияда туыстарымен бірге тұрып жатқанда, оны америкалық қауіпсіздік қызметкерлерімен бірге Замбия полициясы ұстады. Ол Замбияда ешқандай қылмыс жасамады. Ол АҚШ-тың ресми экстрадиция туралы өтінішісіз Замбиядан шығарылды. Оның тасымалдануы АҚШ-та ерекше түрлендіру деп аталатын техниканың белгілі бір қолдануларының бірі болып табылады. Мубанга өзінің кілегейін басқара алмай, ұзақ уақыт бұғауланғаннан кейін, оны өзінің зәрімен бүркегенін айтады. Мұбанганың айтуынша, оның түрмеде қалуындағы ең қиын кезең - оған Ұлыбританияға қайта жөнелтілетінін айту, бірақ оны қайтадан алып тастау туралы хабарлау, сонымен қатар оның бөлмедегі барлық заттарынан, тіпті киімдері мен төсек-орыннан да айырылып, тағы бірнеше айға қамауға алу.

Ұлыбританияға қарсы шағымдар

Мубанганың айтуынша, Замбияда тұтқындалған кезде оны "МИ6 қызметкері" деп мәлімдеген британдық адам және "қорғаныс қызметкері" деп мәлімдеген американдық әйел тергеген. Олар оған Ұлыбритания паспортының ұрланғанын мәлімдегенін, ол Ауғанстандағы "Әл-Қайда" үңгірінен табылғанын айтты. 2010 жылы үкімет 16 британдық азаматты қабылдады.