Кіріспе

Құрама Штаттардағы атыс қаруына қатысты мінез-құлық пен көзқарас Құрама Штаттардағы қару мәдениеті жеке азаматтардың атыс қаруына және оны пайдалануға қатысты мінез-құлықтарды, көзқарастарды және нанымдарды қамтиды. Құрама Штаттарда қаруды иелену Құрама Штаттар Конституциясының екінші түзетуімен заң жүзінде қорғалады. Қарулар өзін-өзі қорғау, аң аулау және демалыс үшін қолданылады. Құрама Штаттардағы қару саясаты қару құқығын қорғаушылар, көбінесе консервативті немесе либертариандық, және қатаң қаруды бақылауды қолдайтындар, көбінесе либералды. АҚШ-тың қару мәдениеті дамыған елдер арасында ерекше, өйткені көптеген азаматтар қаруды иеленеді, ережелері жалпыға бірдей рұқсат етіледі және басқа дамыған елдерге қарағанда қарулы зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейі.

Америкалық отаршылдық мәдениет

Американың қару иелігіне деген көзқарасы Американың Тәуелсіздік соғысына дейін барып, сонымен қатар аңшылық, отаршылдық және шекаралық өмір салтынан туындайды. Құрама Штаттарда қару-жарақ иелігіне ерекше көзқарас таныту үшін Джеймс Мэдисон Federalist No. 46, 1788 жылы: Осы елдің ағылшын қаруларына қарсы соңғы сәтті қарсылық көрсетуімен жақсы таныс болғандар, оның мүмкіндігін жоққа шығаруға ең көп бейім болады. Қарулы болу артықшылығынан басқа, американдықтар басқа ұлттардың барлық халқынан артық, халыққа қосылған және отаршыл офицерлері тағайындалған бағынысты үкіметтердің болуы, амбициялы кәсіпорындарға қарсы кедергі жасайды, кез-келген формадағы қарапайым үкімет мойындай алатын кез-келген нәрседен гөрі. Еуропаның бірнеше патшалықтарында мемлекеттік ресурстардың барынша көтеретін әскери мекемелерге қарамастан, үкіметтер халыққа қару беруге қорқады. Олар осылай көмекке мұқтаж болғандықтан, өздерінің мойынсұнбағандықтарын ақтара алмайтынына күмән келтіруге болады. Бірақ егер халық өздері таңдаған жергілікті үкіметтердің, ұлттық ерік-жігерді жинап, ұлттық күшті басқаратын және осы үкіметтер милициядан тағайындаған, оларға да, милицияға да қосылған офицерлердің қосымша артықшылықтарына ие болса, онда ең үлкен сенімділікпен мәлімдеуге болады, Еуропадағы әрбір төрешіліктің тағына айналдырған легиондарға қарамастан тез құлатылатын болады. Американың аң аулау және спорттық құмарлығы АҚШ-тың аграрлық, тіршілік етуші ел болғанына байланысты, ол жерде аң аулау кейбіреулер үшін кәсіп, кейбір қоныстанушылар үшін қосалқы азық-түлік көзі, сонымен қатар жануар жыртқыштарды қорқыту болды. Американың ауыл еркектерінде ату шеберлігі мен өмір сүру арасындағы байланыс көптеген жағдайларда еркектік үшін қажеттілік және рәсім болды. Аулау бүкіл елдегі жануарлар популяциясын бақылау үшін қару мәдениетінің негізгі сентименталды компоненті ретінде сақталады, бұл қазіргі заманғы аң аулаудан және ауыл шаруашылығынан аулақ болу үрдісіне қарамастан. Америкалық шотландтық-ирландтық қоныстанушылар осы шекаралық рухты ең жақсы бейнелегені даусыз. Ұлыбританиядан көшіп келгендер, тарихи жағынан кедей және өте зұлым аймақта өмір сүрген бұл иммигранттар өздерімен бірге зор мақтаныш, жекешілдік және қару-жараққа деген сүйіспеншілік әкелді, олар болашақ марқұмдардың көзқарастарын қалыптастырды және американдық қару мәдениеті пайда болуына көмектесті. Аппалачияда қоныстанған шотландтық-ирландтықтар батысқа қарай алға жылжиды және ақыр соңында Аппалачиядан Техас пен Оклахомаға дейін және әсіресе Құрлы ыдыстан кейін Оңтүстік Калифорнияға дейін созылатын топты құрады.

Африкалық америкалықтар қару мәдениеті

Американың қару мәдениеті ерекше және өсіп келе жатқан субмәдениетті дамытып, оны кем дегенде Америка Азамат соғысының соңынан бастап африкалық американдықтар насихаттады. Фредерик Дуглас, Дюбои, Ида Б. Уэллс пен Маркус Гарви, Американың азаматтық құқықтар қозғалысы, панафрикалық қозғалыстар, африкалық америкалықтардың қару мәдениеттері мен зорлық-зомбылық пен өзін-өзі қорғау философиясы америкалық өмірде кеңінен тарады.

Меншік деңгейлері

"Америкалықтар әлем халқының 4 пайызын құраса да, 857 миллион атыс қаруының 46 пайызына ие болды". АҚШ-тың азаматтары 393 миллионға жуық қару-жарақты иеленеді. Америка азаматтарының қару-жарағы "басқа 25 елдің азаматтарының қару-жарағын қоса алғанда, бәрінен де көп". 2018 жылы АҚШ-тың азаматтық азаматтары 393 миллион атыс қаруы иелік етеді деп есептелді, ал елдегі үй шаруашылықтарының 40% -дан 42% -ға дейін кем дегенде бір қару бар. Алайда, келесі жылдары қару сату рекордтық деңгейге жетті. АҚШ-та әлемдегі адам басына шаққандағы қару саны ең көп, 100 адамға 120,5 қару. Тарихи тұрғыдан алғанда, қару иеленуде түрлі нәсілдер мен жыныстар арасында айтарлықтай айырмашылықтар болса да, бұл алшақтық қысқаруы мүмкін. Мысалы, 2020 жылы АҚШ-та жеке қолына қару ұстайтын әйелдер мен этникалық азшылықтар санының күрт өскені байқалды және жалғасып жатқан қолына қару ұстайтын адамдардың санының азаюына ешқандай белгі жоқ. Сондай-ақ, 2020 және 2021 жылдары қару иеленудің күрт өсуі болды, себебі бұл уақытта тәртіпсіздіктер мен пандемия болды. Қару сатып алушылардың жартысына жуығы бірінші рет қару сатып алғандар.

Танымал мәдениет

19 ғасырдың аяғында ковбойлар мен "Жабайы батыс" бейнелері көпшілік ойына енген. Американың алғашқы әйел супер жұлдызы, Энни Оукли, 1885 жылдан бастап Buffalo Bill's Wild West шоуында өнер көрсетіп, ел аралап жүрген өткір атқыш болды. Индивидуалистік батырдың ковбойлық архетипі негізінен Оуэн Вистердің әңгімелері мен романдарында, әсіресе Вирджиниялық (1902), Теодор Рузвельттің Батысты жеңу (1889-1895) ерте шекарасының тарихынан кейін құрылған. Каубойлар сондай-ақ 20-шы ғасырдың киносында танымал болды, әсіресе "Ұлы пойыз тонау" (1903) және "Калифорнияны ұстап тұру" (1906) сияқты ерте классикалық фильмдер арқылы. Бандит фильмдері 1910 жылы басталды, бірақ 1930 жылдары кинода дыбыс пайда болғаннан кейін ғана танымал болды. Жанр тыю дәуіріндегі оқиғалар, мысалы, контрабанда және 1929 жылғы Валентин күніндағы қырғын, Аль Капоне сияқты өмірдегі бандиттердің болуы және қазіргі ұйымдасқан қылмыстың өсуі және қалалық зорлық-зомбылықтың артуы. Бұл фильмдерде "қоқыс тасушы, қатыгез, айлакер, қатал, заңсыз сауда жасайтын және қаладағы қылмыскерлердің" үлгісі көрсетілген. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Голливуд көптеген моральды көтермейтін фильмдер шығарды, патриоттық ұрандар ұлт мақсатын растады. Жалғыз қасқырдың бейнесі осы ұрыс фильмдерінде топтық күш-жігерге және үлкен мақсат үшін жеке құрбандықтардың құндылығына баса назар аударған оқиғалармен алмастырылды, көбінесе әртүрлі этникалық ортадан шыққан ерлер тобы бірге сыналып, майданда сыналып, арнайы ұрыс құрамына айналды. Қарулар жиі 20 ғасырдың соңында шыққан американдық фильмдерде белгілі кейіпкерлер мен зұлымдарды ертіп жүрді. Бони мен Клайдтың (1967) және "Крест әкесінің" (1972) заңсыз адамдарынан бастап, "Қылай Гарри" (1971) және "Робокоп" (1987) сияқты ойдан шығарылған заң мен тәртіптің кекшілеріне дейін. 1970 жылдары фильмдер ойдан шығарылған және асыра ойланған кейіпкерлерді бейнеледі, Вьетнам соғысы кезінде шыққан ақымақтар, мысалы, Такси жүргізушісі (1976) және Апокалипсис қазір (1979) фильмдерінде, ал басқа фильмдер соғыс құрбандары болған және оңалтуды қажет ететін ойдан шығарылған ардагерлер туралы әңгімеледі (Келесі үй және Елік аңшысы, екеуі де 1978). Көптеген экшн фильмдер қарулы қаһарманды фантастикалық жағдайда дәріптейді. Сонымен қатар, қасқырдың қазіргі заманғы қаланы зорлық-зомбылықтан қорқытудағы теріс рөлі Boyz n the Hood (1991) және Menace 2 Society (1993) сияқты фильмдерде зерттелді.

Саяси және мәдени теориялар

Қару мәдениеті және оның әсерлері ондаған жылдар бойы АҚШ-тың қоғамдық ортасында үлкен пікірталастардың орталығында болды. 1970 жылы "Америка қару мәдениеті ретінде" деген мақаласында тарихшы Ричард Хофстадтер Американы қару-жараққа деген ұзақ уақыт бойы сүйіспеншілігі бар, қару-жарақпен байланысты және қару-жараққа қатысты жалпы мұраны қабылдап, атап өтетін "құрал мәдениеті" деген сөз тіркесін қолданды. Ол сондай-ақ АҚШ "индустриялық дамыған жалғыз мемлекет, онда көптеген адамдарда мылтық, сапқыш және қол мылтықтары заңды түрде таралған" деп атап өтті. 1995 жылы саясаттанушы Роберт Шпиццер қазіргі американдық қару мәдениеті үш факторға негізделгенін айтты: ұлт пайда болғаннан бері атыс қаруларының көбеюі, жеке меншік қарулары мен елдің революциялық және шекаралық тарихы арасындағы байланыс және шекарадағы және қазіргі өмірдегі қаруға қатысты мәдени мифология. 2008 жылы АҚШ Жоғарғы Соты жеке адамдардың қару ұстауға құқығы Екінші түзетуде кепілдендірілгенін растады.

Оппоненттерге қолданылатын терминдер

Қару құқығын қорғаушылар мен қаруды бақылау жақтастары қарсыластарға қатысты қолданатын терминдер қару саясатының үлкен тақырыбының бір бөлігі болып табылады. Қару-жарақ маманы деген термин қару-жарақ мәдениетіне терең араласқан атыс қаруын ұнататындарды білдіреді. Бұл қаруды бақылау жақтастары қару иелеріне фанатикалық, қалыпты емес мінез-құлық таныту немесе басқалардың қауіпсіздігіне қауіп төндіретінін білдіретін құрал ретінде қарастырылады. Кейбір қару иелері бұл терминді сүйіспеншілікпен қолданады. Хоплофобия термині "атыс қаруына деген ақылға сыймайтын жеккөрушілікке" қатысты, ал АҚШ-тың теңізші Джефф Купер бұл терминді 1960 жылдары ойлап тапқан деп мәлімдейді.

Шетелдік перспектива

АҚШ-тың қаруға деген көзқарасы басқа дамыған елдерде тұрып жатқандарды таңғалдырады. Олардың көбі Американың қару туралы заңдарының ерекше еркіндігін түсінбейді және америкалықтар жаппай атыс-жөнге байланысты қаруды бақылау шараларын күшейту керек деп санайды. Тәнтігерлер АҚШ-тың терроризмге қарсы реакциясын, оның салдарынан болатын өлім-жітімнің аздығына байланысты, терроризммен байланысты емес қару қылмыстарынан болатын өлім-жітімнің жоғары деңгейімен салыстырады.