АҚШ-та қару сатып алушыларды тексеру туралы заң

Кіріспе

АҚШ-та атыс қаруын сатып алушылардың тексеруден өту талабы.

Брэди қол атынан қорғау актісі (Pub. L. 103–159, 107 Stat. 1536, 1993 жылдың 30 қарашасында қабылданған), көбінесе Брэди актісі, Брэди заңы немесе Брэди қол атынан қорғау заңы деп аталады, – АҚШ Конгресінің АҚШ-та атыс қаруын сатып алушыларға федералдық тексеру жүргізуді міндеттеген заңы. Сондай-ақ, 1998 жылы Ұлттық дереу қылмыстық тексеру жүйесі (NICS) іске қосылғанға дейін сатып алуларға бес күндік күту мерзімі белгіленді. Брэди заңын АҚШ өкілі Чак Шумер (Нью-Йорк штаты) енгізді. Бұл акт АҚШ кодексінің 18-тарауының 922-бабына қосымша ретінде бекітілді. Актінің мақсаты – бұрынғы ауыр қылмыстары үшін сотталған адамдардың атыс қаруын сатып алуына жол бермеу.

Джеймс пен Сара Брейди

Джеймс Брэйди президент Рональд Рейганның баспасөз хатшысы болған кезде, ол да, президент те, құпия қызмет агенті Тим Маккарти және Колумбия округінің полиция қызметкері Томас Делеханти 1981 жылғы 30 наурызда Джон Хинкли жасаған қастандық кезінде жараланды. Брэйдиге басқа оқ тиді, ол өмір бойына жартылай параличке ұшырады. Джон Хинкли кенже 1980 жылғы 13 қазанда Даллас, Техас штатындағы кепілдік дүкенінен атыс кезінде қолданылған .22 калибрлі Röhm RG 14 револьверін сатып алды. Револьверді сатып алуға арналған өтінішті толтырғанда, ол жалған мекенжай көрсетті және Техас штатының ескі жүргізуші куәлігін сол жерде тұрғанын «дәлелдеу» ретінде ұсынды. Бұл – қылмыстық құқық бұзушылық. Сонымен қатар, Хинкли бұрынғы төрт күнде Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Метрополитен әуежайында Нью-Йоркке баратын American Airlines рейсіне үш тапанша мен бірнеше оқ-дәрімен кіргізіп алуға тырысқан кезде ұсталған еді. Сол күні президент Джимми Картер Нэшвиллде болып, Нью-Йоркке сапар шекпек болған. Сонымен қатар, Хинкли қару сатып алғанға дейін психиатриялық көмек алған. Сара Брэйдидің айтуынша, Хинклиге қатысты тексеру жүргізгенде оның бұрынғы қылмыстық істері мен психикалық денсаулығына қатысты мәліметтер анықталуы мүмкін еді. Джеймстің әйелі Сара Брэйди, қастандықтан кейін бірнеше жыл өткен соң қару-жарақ бақылау қозғалысына белсенді қатысты. 1985 жылы Handgun Control, Inc. (HCI) кеңесіне қосылды және 1989 жылы төрағасы болды. Екі жылдан кейін ол HCI-дің 501(c)(3) ұйымы – қолға қару-жарақ зорлық-зомбылықты болдырмау орталығының төрағасы болды. 2001 жылы ұйымдар Джеймс пен Сараның құрметіне «Брэйди қарулы зорлық-зомбылықты болдырмау науқаны» және «Брэйди қарулы зорлық-зомбылықты болдырмау орталығы» деп қайта аталды. Брэйди заңына сәйкес, қару сатушы сатып алушы туралы ақпаратты жергілікті құқық қорғау органдарына беруі керек, осылайша тексеру жүргізуге болады. Қолға қару сатып алуға күту мерзімі бар штаттардағы мәліметтерге сүйенсек, бұл заң жобасы бүкіл ел бойынша мыңдаған заңсыз қару сатып алуды тоқтатуға көмектеседі. 1993 жылғы 30 қарашада президент Билл Клинтон Брэйди заңына қол қойған кезде Джеймс және Сара Брэйдилер құрметті қонақтар болды. Президент Клинтон: «Егер олар болмағанда, біз Брэйди заңын қабылдамас едік» деді. 2000 жылдың желтоқсанында HCI және қолға қару-жарақ зорлық-зомбылықты болдырмау орталығының қорғандары кеңесі Джеймс пен Сара Брэйдилердің қару-жарақ бақылауына салған еңбегі мен берілгендігін құрметтеу үшін екі ұйымды «Брэйди қарулы зорлық-зомбылықты болдырмау науқаны» және «Брэйди қарулы зорлық-зомбылықты болдырмау орталығы» деп қайта атады. 2000 жылы Сара Брэйди ұлына Делавэр штатынан .30-06 Springfield мылтығын сатып алғанда дау туды. Қару құқығын қорғаушылар бұл әрекетті NICS жүйесінен қашуға бағытталған «сабан сатып алу» деп санайды және Делавэр штатының қару-жарақ сатып алу заңдарын бұзуы мүмкін екенін мәлімдеді. Алайда, Сара Брэйдиге қарсы қандай да бір айып тағылмады. АҚШ федералды заңдарына сәйкес, егер алушы оны заңды түрде иеленсе, сыйлық ретінде сатып алынған қару-жарақ «сабан сатып алу» болып есептелмейді. Дегенмен, сыншылар Сара Брэйди жасаған сияқты жеке қару-жарақ беру, қару-жарақ бақылаушылардың көңіліндегі маңызды мәселе екенін атап өтті (бірақ мұндай сатуды реттеу үшін отбасы мүшелеріне рұқсат беру туралы бұрынғы заңнамада қарастырылған).

James Brady was press secretary to President Ronald Reagan when both he and the president, along with Secret Service agent Tim McCarthy and District of Columbia police officer Thomas Delehanty, were shot on March 30, 1981, during an assassination attempt by John Hinckley Jr. Brady was shot in the head and suffered a serious wound that left him partially paralyzed for life. John Hinckley Jr. bought the .22 caliber Röhm RG 14 revolver used in the shooting at a Dallas, Texas, pawn shop on October 13, 1980. In a purchase application that he filled out before taking possession of the revolver, he provided a false home address on the form and showed an old Texas driver's license as "proof" that he lived there. This constituted a felony offense. Additionally, Hinckley had been arrested four days earlier at the Metropolitan Airport in Nashville, Tennessee, when he attempted to board an American Airlines flight for New York with three handguns and some loose ammunition in his carry on bag. That same day, President Jimmy Carter was in Nashville and scheduled to travel to New York. Finally, Hinckley had been under psychiatric care prior to his gun purchase. According to Sarah Brady, had a background check been conducted on Hinckley, it could have detected some, or all, of this important criminal and mental health history. Sarah Brady, James's wife, became active in the gun control movement a few years after the shooting. She joined the Board of Handgun Control, Inc. (HCI) in 1985 and became its chair in 1989. Two years later, she became Chair of the center to Prevent Handgun Violence, HCI's 501(c)(3) sister organization. In 2001, the organizations were renamed the Brady Campaign to Prevent Gun Violence and the Brady Center to Prevent Gun Violence in honor of James and Sarah. Reduced pull quote|right|The Brady bill would require the handgun dealer to provide a copy of the prospective purchaser's sworn statement to local law enforcement authorities so that background checks could be made. Based upon the evidence in states that already have handgun purchase waiting periods, this bill—on a nationwide scale—can't help but stop thousands of illegal handgun purchases.|President Ronald Reagan, March 31, 1991 In a March 1991 editorial, President Reagan opined that the Brady Act would provide a crucial "enforcement mechanism" to end the "honor system" of the 1968 Gun Control Act and "can't help but stop thousands of illegal handgun purchases." James and Sarah Brady were guests of honor when President Bill Clinton signed the Brady Act into law on November 30, 1993. President Clinton has stated, "If it hadn't been for them, we would not have passed the Brady Law." In December 2000, the Boards of Trustees for HCI and the center to Prevent Handgun Violence voted to honor James and Sarah Brady's hard work and commitment to gun control by renaming the two organizations the Brady Campaign to Prevent Gun Violence and the Brady Center to Prevent Gun Violence. In 2000, controversy arose when Sarah Brady purchased a .30 06 Springfield rifle in Delaware for her son. Gun rights groups claimed that this action was a straw purchase, intended to avoid the NICS, and may have also violated Delaware firearms purchase laws. No charges were ever filed against Sarah Brady, however. A firearm purchased as a gift is not considered a straw purchase under U. S. federal law if the recipient may legally possess it. Critics pointed out, however, that private firearm transfers like the one made by Sarah Brady are a common concern of gun control advocates (although exemptions for family members have been allowed in past legislation to regulate such sales).

Ұлттық атқыштар қауымдастығының пікірлері мен шағымдары

Қарулы зорлық-зомбылықтың кең таралуын шектеуге бағытталған заң қабылдау қажет деген пікірлер болғанымен, заңға қарсылар оның елдегі зорлық қылмыстары мәселесіне тигізер әсерінің шектеулі болады деп есептейді, себебі оның шаралары қаруды заңсыз жолмен алуға тосқауыл қоймайды және тек тіркелген сатушылардан қару сатып алумен ғана айналысады.

Ұлттық мылтық ассоциациясы

Брейди заңы алғаш рет 1987 жылы ұсынылғаннан кейін Ұлттық мылтық қауымдастығы (NRA) осы заңға қарсы күрес жүргізіп, оған миллиондаған доллар жұмсады. Заң жобасы АҚШ Конгресінің екі палатасында да қабылданғанымен, NRA маңызды жеңіске қол жеткізді: заңның соңғы нұсқасы 1998 жылы тапанша сату үшін бес күндік күту мерзімін күту мерзімі жоқ, дереу компьютерлік тексерумен алмастыруды көздеді. Содан кейін NRA Аризона, Луизиана, Миссисипи, Монтана, Нью-Мексико, Солтүстік Каролина, Техас, Вермонт және Вайоминг штаттарында Брейди заңын конституцияға қайшы деп жоюға бағытталған сот процесін қаржылады. Бұл істер соттарда қаралып, нәтижесінде АҚШ Жоғарғы Соты Принц пен АҚШ арасындағы іс бойынша Брейди заңын қайта қарауға мәжбүр болды. Принц ісінде NRA Брейди заңының конституцияға қайшы екенін, себебі оның жергілікті құқық қорғау органдарының қызметкерлерін тексеру жүргізуге міндеттеуі Конституцияның 10-шы түзетуін бұзады деп мәлімдеді (Американың Ұлттық мылтық қауымдастығының қолдау көрсеткен Amicus Curiae қысқаша мақаласы, Printz v. United States, 521 U. S. 898, 1997). Осы негіздемеге сүйене отырып, NRA Сотқа «Жарлықтың барлығы күшін жойған деп танылуы керек» деді. 1997 жылғы шешімінде Жоғарғы Сот Брейди заңының мемлекеттік және жергілікті құқық қорғау органдарын тексеру жүргізуге міндеттейтін ережесінің 10-шы түзету негізінде конституцияға қайшы екенін анықтады. Сот бұл ереже федерализм және біртұтас атқарушы билік қағидаларына қайшы келеді деп шешті. Алайда, Брейди заңының жалпы ережесі күшінде қалды және мемлекеттік және жергілікті құқық қорғау органдары қалаған жағдайда тексеру жүргізуге құқылы болды. Көпшілігі солай істеді. 1998 жылы қару сатып алу бойынша тексерулер негізінен федералдық деңгейде жүргізіле бастады, NICS жүйесі іске қосылғаннан кейін, бірақ көптеген штаттар қару сатушыға сатып алушыға қаруды тапсыру алдында мемлекеттік тексеруді міндетті етуді жалғастырды. Атыс қаруын сатып алу кезінде тексеру тек бір бағытта жүзеге асырылады, себебі «Атыс қаруларын иеленушілерді қорғау туралы заң» бар. Яғни, қару сатушы жеке тұлғаның қару сатып алудан алынғаны туралы электрондық ақпарат ала алады, бірақ ФБР және Алкоголь, темекі, атыс қарулары және жарылғыш заттар бюросы (ATF) қандай қарулар сатып алынғанын көрсететін электрондық ақпаратты алмайды.

After the Brady Act was originally proposed in 1987, the National Rifle Association (NRA) mobilized to defeat the legislation, spending millions of dollars in the process. While the bill eventually did pass in both chambers of the United States Congress, the NRA was able to win an important concession: the final version of the legislation provided that, in 1998, the five day waiting period for handgun sales would be replaced by an instant computerized background check that involved no waiting periods. The NRA then funded lawsuits in Arizona, Louisiana, Mississippi, Montana, New Mexico, North Carolina, Texas, Vermont and Wyoming that sought to strike down the Brady Act as unconstitutional. These cases wound their way through the courts, eventually leading the U. S. Supreme Court to review the Brady Act in the case of Printz v. United States. In Printz, the NRA argued that the Brady Act was unconstitutional because its provisions requiring local law enforcement officers to conduct background checks was a violation of the 10th Amendment to the Constitution (Brief Amicus Curiae of the National Rifle Association of America in Support of Petitioners, Printz v. United States, 521 U. S. 898, 1997). Based on these grounds, the NRA told the Court "the whole Statute must be voided." In its 1997 decision in the case, the Supreme Court ruled that the provision of the Brady Act that compelled state and local law enforcement officials to perform the background checks was unconstitutional on 10th amendment grounds. The Court determined that this provision violated both the concept of federalism and that of the unitary executive. However, the overall Brady statute was upheld and state and local law enforcement officials remained free to conduct background checks if they so chose. The vast majority continued to do so. In 1998, background checks for firearm purchases became mostly a federally run activity when NICS came online, although many states continue to mandate state run background checks before a gun dealer may transfer a firearm to a buyer. Background checks for firearms purchases operate in only one direction because of the Firearm Owners Protection Act. That is, although a firearms dealer may obtain electronic information that an individual is excluded from firearms purchases, the FBI and the Bureau of Alcohol, Tobacco, Firearms, and Explosives (ATF) do not receive electronic information in return to indicate what firearms are being purchased.

1998 жылдан бастап

1998 жылдан 2014 жылға дейін NICS жүйесі іске қосылғаннан бастап 202 миллионнан астам Брейди тексерулері жүргізілді. Осы кезеңде Брейдидің тексеру жүйесі арқылы шамамен 1,2 миллион атыс қаруын сатып алу әрекеттері тоқтатылды, бұл шамамен 0,6 пайызды құрайды. Бас тартудың ең көп кездесетін себебі – бұрын жасалған ауыр қылмыстар үшін сотталғандық. 2000 жылы «American Medical Association журналында (JAMA) жарияланған зерттеу Брейди заңының күшіне енуінің «55 жасқа толған адамдар арасындағы атыс қаруымен жасалған өзіне-өзі қол жұмсау көрсеткіштерінің төмендеуімен» байланысты екенін көрсетті. Сол зерттеу Брейди заңының басқа қарумен байланысты өлімдерге тигізген әсерін нақты анықтай алмаса да, кейінгі зерттеулерде қол атыс қаруын алуға күту мерзімі белгіленгені жалпы атыс қаруынан болатын өлімдерді айтарлықтай төмендетуі анықталды. JAMA зерттеуін жүргізген Джорджтаун университетінің профессоры Йенс Людвиг және Дьюк университетінің профессоры Филип Кук заңды жоғары бағалады. Дегенмен, олар заңның «екінші нарықты» реттемейтінін де атап өтті, ол дилерлер емес адамдардан қару сатып алуды қамтиды. «Біздің пікірімізше, Брейди заңы пайдалы, бірақ шамалы ғана алғашқы қадам болды, ол жасөспірімдер және сотталған қылмыскерлер сияқты жоғары тәуекел топтарына қарудың қолжетімділігін азайтады. Брейди заңының атыс қаруымен жасалған өзіне-өзі қол жұмсауды азайтуға тигізген көрінетін әсері қуантарлық, және күту мерзімі талап етілген заңның алғашқы төрт жылында адам өмірі сақталған болуы мүмкін екенін білдіреді. Бірақ атыс қаруымен жасалатын қылмысты азайту үшін тиімді шаралар қабылдау үшін нормативтік базаны кеңейтіп, екінші нарықты да қамту қажет болуы мүмкін». 2000 жылға қарай атыс қаруымен жасалған кісі өлтірулердің саны күрт төмендемеді деген мәлімдемелерге қарамастан, АҚШ Әділет министрлігі жинаған жалпыға ортақ деректер мүлдем басқаша картинаны көрсетті: 1994 жылы 17 527 құрбан болса, 2000 жылы бұл көрсеткіш 10 801-ге дейін төмендеді. Алайда, осы кезеңде қарумен байланысты емес зорлық-зомбылықтың да төмендегеніне байланысты басқа да факторлар да әсер етті. Зерттеушілер Брейди заңының немесе басқа қару-жараққа қатысты заңнаманың зорлық-зомбылық қылмыстарының төмендеуіне қаншалықты үлес қосқанын әлі де талқылауда.

From the inception of the NICS system in 1998 through 2014, more than 202 million Brady background checks have been conducted. During this period approximately 1.2 million attempted firearm purchases were blocked by the Brady background check system, or about 0.6 percent. The most common reason for denials are previous felony convictions. A 2000 study in the Journal of the American Medical Association (JAMA) found that the implementation of the Brady Act was associated with "reductions in the firearm suicide rate for persons aged 55 years or older." While the same study was unable to conclusively demonstrate the Brady Act had an effect on other gun related deaths, later studies found waiting periods for handguns significantly reduce overall gun deaths. Georgetown University professor Jens Ludwig and Duke University professor Philip J. Cook, who conducted the JAMA study, praised the law. However, they also pointed out that it did not regulate a "secondary market" which involved acquiring guns from non dealers, stating that "Our own view is that the Brady Act was a useful—but modest—first step, reducing the availability of guns to high risk groups such as teens and convicted felons. The Brady Act's apparent effect in reducing gun suicides is encouraging, and implies that lives were probably saved as a result of the waiting period that was required during the first four years of the legislation. But effective action to reduce gun crime may require extending the regulatory umbrella to include the secondary market." Despite allegations that firearm related homicides did not greatly decrease by 2000, nationwide data collected by the U. S. Department of Justice showed otherwise, with firearm related homicides dropping from 17,527 in 1994 to 10,801 in 2000. However, other factors played a role as well, as non gun related violence declined throughout the period. Researchers continue to debate how much of the decline in violent crime can be attributed to the Brady Act or other gun control legislation.