Кіріспе

Вьетнам әдебиеті (; chữ Hán: 文學越南) - ауызша және жазбаша әдебиет, көбінесе вьетнамдықтар шығарған. Вьетнамның алғашқы әдебиеті қытай әдебиетіне қатты әсер еткен. Әдеби қытай тілі мемлекеттік құжаттар үшін ресми тіл болғандықтан, әдеби шығармалардың көпшілігі хань-кьнь немесе кьнь-кьнь тілінде жазылды. 10 ғасырдан бастап аз сандаған әдеби шығармалар chữ Nôm, вьетнам тілінің бұрынғы жазу жүйесіне жазылды. Ном жазуы Вьетнам әдебиетін жақсырақ білдірді, өйткені ол Лục bát және Song thất lục bát сияқты әртүрлі поэтикалық формаларды жасауға әкелді. Сонымен қатар, бұл Вьетнамның поэзиясында Вьетнамның қайталануын қолдануға мүмкіндік берді.

Тарих

Х ғасырдан бұрын мыңжылдықта Вьетнам түрлі қытай әулеттерінің билігі астында болды. Нәтижесінде бұл кезеңдегі жазба еңбектердің көп бөлігі chữ Hán (қытай таңбалары) болды, chữ Hán жазылған еңбектер Hán văn немесе văn ngôn деп аталды. Х ғасырда пайда болған Chữ Nôm жазушыларға қытайлық радикалдарды қолдану арқылы жасалған жергілікті таңбаларды қолдану арқылы вьетнам тілінде жазуға мүмкіндік берді. Ол 18-ғасырда көптеген белгілі вьетнамдық жазушылар мен ақындар өз шығармаларын chữ Nôm тілінде жазған кезде және ол қысқа уақытқа Хо династиясы мен Тхэ Сён династиясы кезінде ресми жазбаша жазуға айналған кезде өркендеді. Вьетнам алфавитін 1631 жылы Франсиско де Пина жасаған болса да, ол 20-ғасырдың басына дейін миссионерлік топтардан тыс жерлерде танымал бола алмады, өйткені француз отаршылдық әкімшілігі оның Француз Индокитайында қолданылуын бұйырды. XX ғасырдың ортасына қарай, барлық вьетнамдық әдебиеттер вьетнам әліпбиінде жазылды. Бүгінде франкофондық вьетнамдықтар мен ағылшын тілінде сөйлейтін вьетнамдықтарды көптеген сыншылар вьетнам әдебиетінің жалғасып жатқан тарихына үлес қосқан деп санайды.

Халықтық әдебиет

Жазба әдебиетінен айырмашылығы, ертедегі ауызша әдебиет вьетнам тілінде жазылған және ол қарапайым вьетнамдықтарға әлі күнге дейін қолжетімді. Вьетнам халық әдебиеті көптеген формалардың араласқан түрі. Бұл тек ауызша дәстүр ғана емес, сонымен қатар үш медианың қоспасы: жасырылған (тек халық авторларының естелігінде сақталған), белгіленген (жазба) және көрсетілген (орындалған). Халық әдебиеті әдетте көптеген нұсқаларда, ауызша беріліп, белгісіз авторларға ие. Мифтер табиғаттан тыс жаратылыстар, батырлар, құдайлар туралы әңгімелерді қамтиды және ежелгі адамдардың адам өмірі туралы көзқарасын көрсетеді. Олар жаратылыс оқиғаларынан, олардың шығу тегі туралы оқиғалардан (Лạc Long Quân, Âu Cơ), мәдениет батырларынан (Сơn Tinh немесе Тау Рухы Thủy Tinh немесе Су Рухы) тұрады.