Кіріспе

18 ғасырдағы Нидерландтағы республика, Бельгияның тарихи бірлігі. Бельгияның Біріккен Штаттары (Verenigde Nederlandse Staten немесе Verenigde Belgische Staten; ), сондай-ақ Бельгияның Біріккен Штаттары деп те аталады, Оңтүстік Нидерландта (қазіргі Бельгия) Брабант революциясы кезінде құрылған, қысқа ғұмырлы конфедеративтік республика болды. Ол 1790 жылдың қаңтардан желтоқсанға дейін Габсбург императоры Иосиф II-ге қарсы сәтсіз көтерілістің бір бөлігі ретінде болды.

Өмірбаян

Ағартушылықтың ықпалымен, 1780 жылы Мария Тереза қайтыс болғаннан кейін Габсбург жерлерінің жалғыз билеушісі болған император Иосиф II, Австриялық Нидерландыда саяси, сот және әкімшілік жүйелерді түбегейлі жаңғырту және орталықтандыру мақсатында ауқымды реформалар жүргізуге бұйрық берді. Ерекшелігі, Иосиф II халықпен ең болмаса ақылдасудың белгісін де көрсетпестен реформаларын күшпен енгізді, тіпті ықпалды қалалық зиялы қауым мен билеуші топтардың басқа да өкілдері мұндай жаңалықтарға құштар болғанмен. 1781 жылғы императордың төзімділік жарлығы дін бостандығын орнатты. 1784 жылғы тағы бір жарлық бойынша, католик дін қызметкерлері азаматтық тіркеуден босатылып, азаматтық неке енгізілді. 1780 жылғы «Бос мекемелер туралы» жарлық бойынша, пайдасыз деп танылған діни ордендер таратылып, діни семинариялар таратылып, олардың орнына Левен мен Люксембургте жалпы семинариялар ашылды. Феодалдық және сауда корпорацияларының ережелері мен құқықтары өзгертіліп немесе жойылды, ал билік органдары Фландрия, Брабант, Эно, Намюр және Люксембург провинцияларын таратып, олардың орнына 9 округке (Крайс) біріктіріп, оларды 64 ауданға бөлді. Сеньорлық құқықтар мен міндеттер, соның ішінде еңбекке тартылу (corvée) жойылды. Венгриядағыдай, Иосиф II тиімділік үшін әкімшілік тілі ретінде неміс тілін енгізуге тырысты.

Саясат

Бельгияның Біріккен Штаттары – өзінің үкіметтері бар, егеменді және тәуелсіз сегіз провинцияның конфедеративтік республикасы болды, және олар тікелей Егеменді Конгресс (; Суверендік Конгресс) – конфедеративтік үкімет тарапынан басқарылды. Егеменді Конгресс Брюссельде орналасқан және сегіз провинцияның әрқайсынан тағайындалған өкілдерден тұрды. Анри Ван дер Нут Премьер-министр қызметін атқарды, ол бұрын Брабанттың толық өкілетті министрі (Ministre Plénipotentiaire du Brabant) лауазымын атқарған болатын.

Брабанттық революция

1789 жылы императордың орталықтандырушы және дін қызметкерлеріне қарсы саясатына наразылық ретінде, шіркеудің ықпалымен халық көтерілісі басталды. Екі фракция пайда болды: реформаларға қарсы болған статистер және бастапқыда реформаларды қолдаған, бірақ реформалардың дұрыс жүргізілмегеніне байланысты кейін оппозицияға қосылған Ян Франс Вонк есімімен аталған фонкистер. Көтеріліс 1789 жылғы қаңтарда Брабанттан басталды, ол императордың билігін мойындамайтынын мәлімдеді. Штатист фракциясының басшысы Анри Ван дер Нот шекараны өтіп, Голландия Республикасына кірді және Штаттс-Брабанттағы Бредада, Брабанттың солтүстік (Голландия Республикасы) бөлігінде шағын әскер жинады. Қазан айында ол Брабантқа басып кірді және 27 қазанда Турнхаут шайқасында австриялықтарды жеңіп, Турнхаутты басып алды. 13 қарашада Гент алынды, ал 17 қарашада губернаторлар Альберт Казимир мен Мария Кристина Брюссельден қашып кетті. Император әскерінің қалдықтары Люксембург пен Антверпеннің қамалдарының артына шегінді. Ван дер Нот енді Брабантты тәуелсіз деп жариялады, ал Австрияның басқа провинциялары (Люксембургті қоспағанда) көп ұзамай соған ілесіп кетті. 1790 жылғы 11 қаңтарда олар келісімге қол қойып, Verenigde Nederlandse Staten / États Belgiques Unis (Біріккен Бельгия мемлекеттері) деген атпен конфедерация құрды және егемендік конгресс деп аталатын басқарушы орган құрды. 1581 жылғы Голландияның Анттан бас тарту актісі және 1776 жылғы Американың Тәуелсіздік декларациясы 1789 жылдың қарашасы мен 1790 жылдың басында Фландрияның және басқа провинциялардың Тәуелсіздік декларациясының үлгілері болды. Көп ұзамай Конфедерация мақалалары 1790 жылғы 11 қаңтардағы Біріккен Бельгия мемлекеттері туралы келісімге үлгі болды. Сонымен қатар, 1789 жылы Лиежде де төңкеріс болды. Революционерлер Біріккен Бельгия мемлекеттеріне қосылған республика құрды. Жаңа мемлекеттің тұрақсыздығын сезінген Ван дер Нот шетелдік мемлекеттерден қолдау сұрады және Голландия Республикасымен бірігуді ұсынды, бірақ көп табысқа ие болмады. Бұған қоса, статистер мен фонкистердің фракциялары үнемі қақтығысқа түсіп, азаматтық соғысқа жақын қалды.

Көтерілісті басу

1790 жылы 27 ақпанда Жозеф II қайтыс болды, ал оның бауыры Леопольд II император болды. Леопольд II Австриялық Нидерландыны қайта басып алуға дереу кірісті. 1790 жылы 24 қазанда императорлық әскерлер Намур қаласын жаулап алып, Намур провинциясын императордың билігін мойындауға мәжбүр етті. Екі күннен кейін Батыс Фландрия провинциясы да солай істеді, ал желтоқсан айына қарай бүкіл аумақ қайтадан императордың қолына көшті. Бірақ Австрияның қайта орналасуы және гегемониясы тарихи тұрғыдан қысқа ғана болды, себебі 1794 жылы Франция революциялық соғыстары барысында аймақ француз әскерлерімен басылып алынды және 1 қазан 1795 жылы Францияға қосылды.

Мұра

Біріккен Бельгия мемлекеттерінің өмірі қысқа болғанымен, оның ұзақ мерзімді салдары болды. Ол Оңтүстік Нидерланды халқына тәуелсіздіктің алғашқы сезімін сыйлады және жаңа саяси идеяны – Бельгия мемлекетін тудырды. 1830 жылы Оңтүстік Нидерланды тұрғындары Бельгия революциясы барысында Нидерландыға қарсы сәтті көтеріліс жасап, қазіргі Бельгия мемлекетін құрды.