Кіріспе
Өліп кеткен тұщы судағы бауырымен жорғалаушылар туысы Гифалозавр (мағынасы "су астындағы кеміргіш") - Choristodera деген өліп кеткен тіршілік иелерінің бір туысы. Олар шамамен 122 миллион жыл бұрын, ертедегі крида дәуірінде (Аптиан дәуірі) өмір сүрген. Бұл тұқымның екі түрі бар, H. lingyuanensis және H. baitaigouensis, екеуі де Қытайдың Ляонин провинциясының Исиан формациясынан шыққан. Олар Jehol Biota-дан ең танымал жануарлардың бірі, ғылыми және жеке коллекцияларда барлық өсу кезеңдерін білдіретін мыңдаған фоссилді үлгілері бар.
Hyphalosaurus (meaning "submerged lizard") is a genus of freshwater aquatic reptiles, belonging to the extinct order Choristodera. They lived during the early Cretaceous period (Aptian age), about 122 million years ago. The genus contains two species, H. lingyuanensis and H. baitaigouensis, both from the Yixian Formation of Liaoning Province, China. They are among the best known animals from the Jehol Biota, with thousands of fossil specimens representing all growth stages in scientific and private collections.
Сипаттамасы мен биологиясы
Гифалозаврлардың қалдықтары тұщы сулы көлдердің қатарына жататын Джехол төсектерінде кеңінен таралған. Исиан формациясынан H. lingyuanensis бірнеше үлгілері және мыңдаған H. baitaigouensis үлгілері белгілі, оның ішінде жұмыртқадағы эмбриондардан бастап толық жетілген ересектерге дейінгі бүкіл өсу сериясы бар. H. baitaigouensis бастапқыда жас Jiufotang формациясынан хабарланған, бірақ кейінгі зерттеулер оның табылған фоссилді төсектері, жас тау жыныстарынан және H. lingyuanensis-тен басқа аймақтан болса да, Исианға тиесілі болуы мүмкін екенін көрсетті.
Тері
Гифалозаврдың бірнеше үлгісі терісінің анық әсерімен сипатталған. Бір үлгі H. lingyuanensis-ті білдіреді, ал екіншісін (ашық әсерлері бар) бір түрге жатқызуға болмайды, өйткені мойынның бір бөлігі (оның ұзындығы түрдің негізгі көрсеткіші) қалдықтар сатушылар басқа үлгіден бас сүйегін тақтаға жапқан кезде жойылған. Алайда екі данада да қаптаманың пішіні бірдей. Гифалозаврдың денесі негізінен кішкентай, қалыпсыз пішінді көпбұрышты таразылармен қапталған, бірақ олар дененің әр жерінде әр түрлі болған. Арғы аяқтардың шашақтары дененің шашақтарына қарағанда кішірек, ұсақ және бұзылыстырақ, ал құйрықтың шашақтары төрт бұрышты болып, тұрақты қатарға орналасты. Кішкентай шашақпен қатар, жануарлардың екі жағында терең емес кеуделері бар үлкен дөңгелек шұңқырлар тігілген. Бір қатар тікелей фланг бойымен жүреді, екіншісі сәл жоғары немесе төмен және фланг флангтерінің 1/4 мөлшеріндегі шұңқырлардан тұрады. Үлкен шұңқырлардың бүйірлік қатары құйрықтың түбіне дейін созылып, бүкіл қатарға бірдей болып қалды.
Көбею
122 миллион жыл бұрын пайда болған Йисиан формациясынан Гифалозаврдың көптеген эмбрионалды және/немесе жаңа туған үлгілері табылды. Бұл жұмыртқаларда минералданған қабықшалар жоқ сияқты, бұл Ji және оның әріптестері кейіннен Гифалозаврдың тірі жас бала туғанын және жұмыртқа қабықшалары ананың денесінде ешқашан толық дамымағанын дәлелдейді. Алайда 2006 жылы Джи мен оның әріптестері холотипті қайта қарап, жұқа және былғары тәрізді қабықтарды анық анықтады. Алайда олар бұл жұмыртқалар ананың ішінде дамыған болуы керек деп келісті, олар кейіннен тірі туылған (бірде-бірде ovoviviparity деп аталатын репродуктивтік әдіс), бірақ ана қайтыс болған кезде денеден шығарылған болуы мүмкін. 2010 жылы Джи мен оның әріптестері сипаттаған H. baitaigouensis-дің тағы бір қалдық үлгісі жүкті болып көрінді, онда жұптарға бөлінген 18 толық дамыған эмбрион бар. Арқа жасушалардың бірі кері, бас алды күйде орналасты, бұл ананы өлтірген болуы мүмкін. Бұл Гифалозавр мен басқа хористодерлердің тірі сүтқоректілер болғанын растады, бұл тірі жас туған жалғыз мезозойлық тұщы су бауырымен жорғалаушылар.