Кіріспе

Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер туысы, шөптесін өсімдіктер туысы.
Автоматты taxobox
|кескін = Bombus lapidarius Melilotus officinalis Tallinn.jpg
|кескіннің сипаттамасы = Melilotus officinalis
|таксон = Melilotus
|авторитеті = Mill.
|негізгі түрі = Melilotus officinalis
|негізгі түрінің авторитеті = (L.) Lam.
|бөлімшелік деңгейлер = Түрлер
|бөлімше = Мәтінге қараңыз
|синонимдер = Brachylobus Dulac (1867)
Melilothus Homem. (1819) – Fabaceae тұқымдасының туысы (осы тұқымда Trifolium доңғалақтары да бар). Туыстың өкілдері көгалды далалардың өсімдіктері және егістік жерлердегі арамшөптер ретінде белгілі. Еуропа мен Азияда өскен, қазір әлемнің барлық аймақтарында кездеседі. Бұл бұршақ тұқымдас өсімдік тіндерінде кумариннің болуына байланысты тәтті иісімен танымал. Кумарин шөп пен жаңадан шабылған шөптің тәтті иісіне жауап берсе де, ащы дәмді, сондықтан өсімдіктің жануарлармен жеуін қорғауға мүмкін көмектеседі. Саңырауқұлақтар (Penicillium, Aspergillus, Fusarium және Mucor сияқты) кумаринды уытты антикоагулянт – дикумаролға айналдыра алады. Осылайша, дикумаролды шіріген тәтті доңғалақта табуға болады, және ол 1920 жылдары малдарда анықталған тәтті доңғалақ ауруының себебі болды. Кумарин мазмұны төмен және мал азығы мен силосқа қолдануға қауіпсіз бірнеше сортты тұқымдар өсірілген. Тәтті доңғалақтың атауы әртүрлі орфографиялық нұсқаларда кездеседі (тәтті доңғалақ, sweetclover).

Қолданылуы

Мелилотус түрлерін кейбір көбелектердің (Lepidoptera) личинкалары жейді, мысалы, Coleophora тұқымдасының личинкалары, оның ішінде C. frischella және C. trifolii. Мелилотус көбінесе жасыл тыңайтқыш ретінде қолданылады және топырақтың азот және органикалық заттардың мөлшерін арттыру үшін оны топыраққа араластыруға болады. Ол терең тамыр жүйесіне ие болғандықтан, ауыр топырақтар үшін ерекше құнды. Дегенмен, топырақ тым қышқыл болса, өсуі мүмкін емес. Оны 8-10 дюйм (шамамен 20-25 см) биіктікте топыраққа араластыру керек. Қабықсыз тұқымды жер тым құрғақ болмағанда көктемде себу жақсы; ал қабықсыз тұқымды күздің соңында немесе тіпті қарға себуге болады, сонда ол келесі көктемде бәсекелес арамшөптерден бұрын өне бастайды. Melilotus siculus (messina) тұздылыққа және су батпақтарына жоғары төзімділігімен ерекшеленеді. 2019 жылғы мәліметтер бойынша, Австралияның Біріншілік өнеркәсіп және аймақтық даму департаментінің хабарлауынша, "Нептун" сорты барлық жайылымдық бұршақтардың арасында тұздылыққа ең жоғары төзімділікке және сақталу қабілетіне ие. Тұзға төзімді симбионт Ensifer medicae SRDI554 қолдануға ұсынылады.

Басқалар

Көк мелилот (Trigonella caerulea) есіміне қарамастан, осы туысқа жатпайды.