Кіріспе

Ба (, көне қытайша: *Pra) - Қытайдың шығыс Сычуань жеріндегі ежелгі мемлекет. Оның бастапқы астанасы Иченг (Энси қаласы), Хубэй болды. Баны 316 жылы Цинь басып алды. Бо халқының тарихы мен қазіргі Туджия халқының кейбір шығу тегі Ба халқынан бастау алады. Ба, көбінесе бос конфедерация немесе әміршілердің жиынтығы ретінде сипатталады, патшаны мойындаған бірнеше бос байланысты тәуелсіз тайпалардан тұрады. Ба тайпалары өте әртүрлі, олар бірнеше тайпадан құралған. Археологиялық деректерге сүйенсек, Ба халқы негізінен балық аулау мен аң аулауға сүйенген, ауыл шаруашылығының деңгейі төмен және суарудың дәлелі жоқ.

Аумағы

Ба басында Хан аңғарындағы аумақты қамтыды және оның астанасы Хубэйдің Иченг қаласында болды; алайда Чудың өрлеуі Баны батысқа қарай және Сычуань алабына қарай итеріп жіберді. Чхуның кеңеюі Баны бірнеше рет астанасын ауыстыруға мәжбүр етті. IV ғасырдағы Чан Цуның Хуаянг хроникасына сәйкес Баның астаналары немесе әкімшілік орталықтары Цзянчжоу (Чонцин), Дианцзян (Хечуань ауданы) және Пингду (Фенгду), оның соңғы астанасы Лангчжонг болды. Соғысты мемлекеттер кезеңінде Қин, Чу және Шу, барлығы күшті мемлекеттер, Бамен ортақ шекараны бөлісті.

Тарих

Адамның бұл аймақта тұрып жатқандығы туралы ең көне дәлел Фенду маңындағы Хелианг жерінде табылған. Даксиде табылған неолиттік сайт б.з.д. 5000 - 3000 жылдар аралығында, ал Жоңшыянның Чжунба қаласында кеш неолиттік сайт (б.з.д. Кейінгі хандар кітабында Ба мемлекетінің негізін қалаушы Лин иелері деп жазылған. Бұл жазбада Ба, Фан, Шэн, Сян және Чжэн деген бес тайпа бар екендігі және олардың қайсысы басшы болатыны туралы айтыс ұйымдастырғаны айтылады. Лин иелері халықты Сычуаньға жақын қазіргі оңтүстік-батыстағы Хубэйдегі Йиченгке қоныстандырады. Сычуаньдағы алғашқы Ба қонысы Пейлинг (Жи деп те аталады), бұл Баның алғашқы патшаларының жерленген жері деп саналады. Ба басында кездескен басқа тайпаларды, мысалы Пу, Зонг, Джу, Гонг, Ну, Ранг, И және Дан тайпаларын сіңіріп алды, сондықтан Ба шын мәнінде әртүрлі топтардың конфедерациясы болды. Мысалы, Пу - Хэнаннан Гуйчжоуға дейінгі аралықта кең таралған тайпа, олардың әртүрлілігі үшін жүз Пу (百) деп аталды. Джу - Солтүстік орталық Сычуаньдағы мемлекет, ал Дан суда өмір сүреді деп айтылды. Ранг - Ба мемлекетінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі халық. "Ба елі" туралы айтылған сөздер Шан династиясының оракулдық сүйектерінде б.з.д. 316 жылы Ба мен Чу Циньмен одақтасып, Шуға шабуыл жасады. Алайда, Шуды табысты жаулап алғаннан кейін, Цинь дереу екі одақтасына қарсы шығып, соңғы Ба патшасын тұтқындады. Ба мемлекеті жойылып, Цинь қолбасшылығына айналды. Шудан айырмашылығы, Цинь Ба элитасына тікелей билікті ұстап тұруға мүмкіндік берді және Цинь халқының Ба аумағына кең ауқымды көшіп кетуін мәжбүрлеген жоқ. Ба элитасы кейіннен "бөлу және билік ету" саясаты арқылы шеттетіледі.

Башу мәдениеті

Чу мемлекеті Хан және Янцзы аңғарларының батысына қарай кеңейген сайын Ба халқын батысқа қарай Шуға қарай итермеледі. Біздің заманымыздан бұрынғы V және IV ғасырларда Сычуань археологтары бұл өзара әрекеттесу Башу мәдениетін құруға көмектесті деп санайды. Ба мифологиясында жолбарыстың маңызы зор, ақ жолбарысты жоғары бағалаған. Баның алғашқы патшасы Лин өлгеннен кейін ақ жолбарысқа айналды деген аңыз бар. Ба қоғамында соғыс маңызды рөл атқарды. Олардың жауынгерлері көбінесе басқа мемлекеттердің жалдамалылары ретінде жұмыс істеді; олар Сиан Ю-ды Лю Банг (кейінгі Хан императоры Гаодзу) жеңуде рөл атқарды, кейіннен Хан әулетіне қызмет етті. Ба қабірінде қару-жарақ көп болған, кейбіреулерінде ерекше иілген бесіктер болған. Башу мәдениетінің басқа ерекшеліктері - олардың қайық пішінді табындағы жерлеулері, олар шайқаста қарым-қатынас жасау үшін жолбарыстың фигурасы бар ба стилі қола барабандарды (于, Дунг Сон барабандарына ұқсас) қолданған. Ежелгі Қытайдың басқа мемлекеттеріндей, олар әдемі қола дингтер немесе құрбандық үш табандылары жасады, кейде оларға жазу жазылады. Ба халқы музыкалық қабілеттерімен танымал болды және қытайларға мемлекет жойылғаннан кейін көптеген ғасырлар бойы танымал болған ерекше би стилі мен музыкасын берді. Ба Ю (бақырырак Чжаову) биі деп аталатын биді алғаш рет Хан императоры Гаодзу танымал етті, ол соғыс билерін жақсы көретін. Бидің үлкен масштабтағы орындалуы әртүрлі қару-жарақтарды барабандар мен ба тіліндегі әндердің сүйемелдеуімен бірге тартуды қамтиды. Ол Тан әулеті кезінде танымал болып, Орталық Азияға дейін тарады. Башу мәдениеті жазу жүйесін дамытты, оның таңбалары қытай таңбаларына байланысты емес. Бронза бұйымдарда үш Башу жазуы табылған, олардың ешқайсысы дешифровкаланбаған. Сичуаньның шығысындағы Ба қабірлерінен табылған қару-жарақтарды безендіру үшін пиктографиялық жазу қолданылған. Екінші жазу Сичуаньның батысы мен шығысында қару-жарақтарда, белбеу ілгісінде және қола ыдыстың түбінде кездеседі. Кейбір ғалымдар бұл жазуды фонетика деп санайды, бұл кейінірек пайда болған И жазуының кейбір белгілері мен белгілерінің ұқсастығын көрсетеді. Үшінші жазу (мүмкін, фонетикалық) тек Чэндудағы Байхуатаннан табылған қола ыдыстың қақпағындағы жазудан ғана белгілі.

Астрономиядан ба

Ба - аспандық базардың оң қабырғасындағы жұлдызшада орналасқан "Эпсилон Серпентис" жұлдызы.