Кіріспе
Ба (, көне қытайша: *Pra) - Қытайдың шығыс Сычуань жеріндегі ежелгі мемлекет. Оның бастапқы астанасы Иченг (Энси қаласы), Хубэй болды. Баны 316 жылы Цинь басып алды. Бо халқының тарихы мен қазіргі Туджия халқының кейбір шығу тегі Ба халқынан бастау алады. Ба, көбінесе бос конфедерация немесе әміршілердің жиынтығы ретінде сипатталады, патшаны мойындаған бірнеше бос байланысты тәуелсіз тайпалардан тұрады. Ба тайпалары өте әртүрлі, олар бірнеше тайпадан құралған. Археологиялық деректерге сүйенсек, Ба халқы негізінен балық аулау мен аң аулауға сүйенген, ауыл шаруашылығының деңгейі төмен және суарудың дәлелі жоқ.
Ba (, Old Chinese: *Pˤra) was an ancient state in eastern Sichuan, China. Its original capital was Yicheng (Enshi City), Hubei. Ba was conquered by Qin in 316 BC. The historical Bo people and the modern Tujia people trace some of their origins back to the people of Ba. Ba, often described as a loose confederation or collection of chiefdoms, consisted of several loosely affiliated independent clans who recognized a king. The Ba clans were highly diverse, being composed of multiple tribes. Archeological evidence shows that the Ba people primarily relied on fishing and hunting, with low levels of agriculture and no evidence of irrigation.
Аумағы
Ба басында Хан аңғарындағы аумақты қамтыды және оның астанасы Хубэйдің Иченг қаласында болды; алайда Чудың өрлеуі Баны батысқа қарай және Сычуань алабына қарай итеріп жіберді. Чхуның кеңеюі Баны бірнеше рет астанасын ауыстыруға мәжбүр етті. IV ғасырдағы Чан Цуның Хуаянг хроникасына сәйкес Баның астаналары немесе әкімшілік орталықтары Цзянчжоу (Чонцин), Дианцзян (Хечуань ауданы) және Пингду (Фенгду), оның соңғы астанасы Лангчжонг болды. Соғысты мемлекеттер кезеңінде Қин, Чу және Шу, барлығы күшті мемлекеттер, Бамен ортақ шекараны бөлісті.
Тарих
Адамның бұл аймақта тұрып жатқандығы туралы ең көне дәлел Фенду маңындағы Хелианг жерінде табылған. Даксиде табылған неолиттік сайт б.з.д. 5000 - 3000 жылдар аралығында, ал Жоңшыянның Чжунба қаласында кеш неолиттік сайт (б.з.д. Кейінгі хандар кітабында Ба мемлекетінің негізін қалаушы Лин иелері деп жазылған. Бұл жазбада Ба, Фан, Шэн, Сян және Чжэн деген бес тайпа бар екендігі және олардың қайсысы басшы болатыны туралы айтыс ұйымдастырғаны айтылады. Лин иелері халықты Сычуаньға жақын қазіргі оңтүстік-батыстағы Хубэйдегі Йиченгке қоныстандырады. Сычуаньдағы алғашқы Ба қонысы Пейлинг (Жи деп те аталады), бұл Баның алғашқы патшаларының жерленген жері деп саналады. Ба басында кездескен басқа тайпаларды, мысалы Пу, Зонг, Джу, Гонг, Ну, Ранг, И және Дан тайпаларын сіңіріп алды, сондықтан Ба шын мәнінде әртүрлі топтардың конфедерациясы болды. Мысалы, Пу - Хэнаннан Гуйчжоуға дейінгі аралықта кең таралған тайпа, олардың әртүрлілігі үшін жүз Пу (百) деп аталды. Джу - Солтүстік орталық Сычуаньдағы мемлекет, ал Дан суда өмір сүреді деп айтылды. Ранг - Ба мемлекетінің оңтүстік-шығыс бөлігіндегі халық. "Ба елі" туралы айтылған сөздер Шан династиясының оракулдық сүйектерінде б.з.д. 316 жылы Ба мен Чу Циньмен одақтасып, Шуға шабуыл жасады. Алайда, Шуды табысты жаулап алғаннан кейін, Цинь дереу екі одақтасына қарсы шығып, соңғы Ба патшасын тұтқындады. Ба мемлекеті жойылып, Цинь қолбасшылығына айналды. Шудан айырмашылығы, Цинь Ба элитасына тікелей билікті ұстап тұруға мүмкіндік берді және Цинь халқының Ба аумағына кең ауқымды көшіп кетуін мәжбүрлеген жоқ. Ба элитасы кейіннен "бөлу және билік ету" саясаты арқылы шеттетіледі.
Lord Lin led the people to settle in Yicheng in present day southwestern Hubei near Sichuan. The first Ba settlement in Sichuan was Peiling (also called Zhi), reputedly the burial ground of the earliest Ba kings. The Ba absorbed other tribes it encountered, such as the Pu , Zong , Ju , Gong , Nu , Rang , Yi and Dan tribes, therefore Ba was in reality a confederation of different groups. The Pu for example were a widespread tribe ranging from Henan to Guizhou and referred to as the Hundred Pu (百濮) due to their variety, and the Ju was a state in north central Sichuan, while the Dan were said to live on water, and the Rang were a people from the southeastern part of the Ba state known for their cliff burials. Mentions of a "Ba country" appeared in Shang dynasty oracle bones from the 13th century BC where the king of Shang contemplated attacking the Ba. In 316 BC, Ba and Chu allied with Qin to invade Shu. However, after the successful conquest of Shu, Qin immediately turned on its two allies and captured the last Ba king. The Ba state was extinguished and converted into a Qin commandery. Unlike its management of Shu, Qin allowed the Ba elite to retain direct rule and did not force large scale migrations of Qin people into Ba territory. The Ba elite would later be marginalized through a policy of divide and rule.
Башу мәдениеті
Чу мемлекеті Хан және Янцзы аңғарларының батысына қарай кеңейген сайын Ба халқын батысқа қарай Шуға қарай итермеледі. Біздің заманымыздан бұрынғы V және IV ғасырларда Сычуань археологтары бұл өзара әрекеттесу Башу мәдениетін құруға көмектесті деп санайды. Ба мифологиясында жолбарыстың маңызы зор, ақ жолбарысты жоғары бағалаған. Баның алғашқы патшасы Лин өлгеннен кейін ақ жолбарысқа айналды деген аңыз бар. Ба қоғамында соғыс маңызды рөл атқарды. Олардың жауынгерлері көбінесе басқа мемлекеттердің жалдамалылары ретінде жұмыс істеді; олар Сиан Ю-ды Лю Банг (кейінгі Хан императоры Гаодзу) жеңуде рөл атқарды, кейіннен Хан әулетіне қызмет етті. Ба қабірінде қару-жарақ көп болған, кейбіреулерінде ерекше иілген бесіктер болған. Башу мәдениетінің басқа ерекшеліктері - олардың қайық пішінді табындағы жерлеулері, олар шайқаста қарым-қатынас жасау үшін жолбарыстың фигурасы бар ба стилі қола барабандарды (于, Дунг Сон барабандарына ұқсас) қолданған. Ежелгі Қытайдың басқа мемлекеттеріндей, олар әдемі қола дингтер немесе құрбандық үш табандылары жасады, кейде оларға жазу жазылады. Ба халқы музыкалық қабілеттерімен танымал болды және қытайларға мемлекет жойылғаннан кейін көптеген ғасырлар бойы танымал болған ерекше би стилі мен музыкасын берді. Ба Ю (бақырырак Чжаову) биі деп аталатын биді алғаш рет Хан императоры Гаодзу танымал етті, ол соғыс билерін жақсы көретін. Бидің үлкен масштабтағы орындалуы әртүрлі қару-жарақтарды барабандар мен ба тіліндегі әндердің сүйемелдеуімен бірге тартуды қамтиды. Ол Тан әулеті кезінде танымал болып, Орталық Азияға дейін тарады. Башу мәдениеті жазу жүйесін дамытты, оның таңбалары қытай таңбаларына байланысты емес. Бронза бұйымдарда үш Башу жазуы табылған, олардың ешқайсысы дешифровкаланбаған. Сичуаньның шығысындағы Ба қабірлерінен табылған қару-жарақтарды безендіру үшін пиктографиялық жазу қолданылған. Екінші жазу Сичуаньның батысы мен шығысында қару-жарақтарда, белбеу ілгісінде және қола ыдыстың түбінде кездеседі. Кейбір ғалымдар бұл жазуды фонетика деп санайды, бұл кейінірек пайда болған И жазуының кейбір белгілері мен белгілерінің ұқсастығын көрсетеді. Үшінші жазу (мүмкін, фонетикалық) тек Чэндудағы Байхуатаннан табылған қола ыдыстың қақпағындағы жазудан ғана белгілі.
Астрономиядан ба
Ба - аспандық базардың оң қабырғасындағы жұлдызшада орналасқан "Эпсилон Серпентис" жұлдызы.