Кіріспе

Римдегі ежелгі рим моншалары, Италия

Траянның моншалары – ежелгі Римде салынған, Аква Траяна су құбырының ашылуынан кейін, 109 жылдың шілде айында Траянның тұсында ашылған алып терма, монша және демалыс орталығы.

Тарих

Император Домицианның тапсырысымен, шамамен 96 жылдан бастап, моншалар кешені сол кездегі қаланың дамыған негізгі аймағының шетінде, бірақ Сервий қабырғасының шегінде, Оппиан төбесінің оңтүстік жағында орналасқан. Бұл кешеннің сәулетшісі Дамасктық Аполлодор болған деседі. Ерте христиан жазушылары бұл қиратындарды "Домициан моншалары" деп жаңылысқан деп есептелген, бірақ бұл жобаны бастаған императорға дұрыс жатқызылғаны дәлелденді, тіпті жұмысты Траян аяқтағанмен де. Римдік азаматтар, әйелдер де, ерлер де, моншаларды 5 ғасырдың басына дейін көңіл көтеру және әлеуметтік орталық ретінде пайдаланған. Солтүстік-шығыс экседран алдында 5 ғасырға (7 ғасырға дейін қолданыста болған) қатысты зират табылды, осыдан кейін кешен көп ұзамай тасталып кетті. 537 жылы остраготтардың Римді қоршауы кезінде моншалар қолданыстан шықты; Римнің су құбырларының қирауымен барлық термалар, сондай-ақ қазір сусыз Монс Оппиус та тасталды.

Орналасуы және орны

Бұл су моншалары Эскилин тауының оңтүстікке қарай созылған Оппиан төбесінде салынған. Төменгі беткейлер Неронның әсем резиденциясы – Домус Ауреяның Эскилин қанатымен жабылған. Неронның өлімінен кейін, Оппиандағы резиденция Флавий әулеті императорлары қолданған, бірақ 104 жылы өрттен қирады. Домус Аурея жерді тегістеу және моншалар салынған платформаны тұрғызу үшін криптопортикус ретінде пайдаланылды. Кешен солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай бағытталған. Бұл Домус Аурея мен Тит моншаларының бағытынан шамамен 30 градусқа бұрылыс жасады, олардың екеуі де солтүстік-оңтүстік бағыттағы меридиан сызығы бойында орналасқан. Сәулетшілердің бұл ерекше бағытты таңдауының себебі, моншаға келгендердің желге ұшырауын азайту және күн сәулесін барынша пайдалану болған деп саналады.

Сипаттама

Монша кешені ежелгі Рим стандарттары бойынша өте кең болды, шамамен 330х340 метр аумақты құрады. Моншалар, ашық аумақты қамти отырып (ол үш жағынан қоршалған), периметрлік қабырғамен қоршалған, ол солтүстік-шығыс жағында монша блогымен біріктірілген, онда басты кіреберіс орналасқан. Платформаның оңтүстік-батыс жағынан үлкен апсида ілгері созылып, орындықтармен жабдықталған, бұл аймақ спорттық жарыстар мен қойылымдарға арналған болуы мүмкін. Солтүстік-шығыс периметрлік қабырғасының бұрыштарында монша блогының екі жағынан екі кішкентай апсида орналасқан. Олар монументальді фонтандарды қамтыған деп саналады. Халыққа арналған монша кешенінің мүмкіндіктерінен өзге, құлдар мен жұмысшылардың қызмет көрсетуі мен күтіп ұстауы үшін қолданылатын жер асты жолдары мен құрылыстар да болған. Сондай-ақ, жер астында орналасқан алып цистерна, бүгінде "Жеті зал" деп белгілі, моншаларда қолданылған судың көп бөлігін, 8 миллион литрге дейін сақтаған. Су Aqua Traiana арқылы жеткізілген болуы мүмкін, бірақ Тибрді кесіп өтуі күмәнді болғандықтан, Traiana салынғаннан кейін басқа су құбырларынан ағызылған су арқылы жеткізілген болуы ықтимал.

Кейінгі тарих

Олар Орта ғасырлар мен Ренессанстың көп бөлігінде Терме Траян деп дұрыс танылса да, XVI ғасырдың соңында Траянның ванналарының қираған қалдықтары жақын орналасқан Тит ванналарымен шатастырылып, Терме Тициан деп аталды. Траян ванналары жеке құрылыс ретінде болған-болмағаны туралы күмән туды. Бұл теорияны қолдаушылар Опиан төбесінде тек Тит ванналары ғана тұрғанын, ал Траян оларды қалпына келтіргендіктен оның есімімен аталғанын айтты. Ғасырлар бойы ванналар бірте-бірте бұзылып, Сан-Пьетро-ин-Винколи монастырының монахтары мәрмәр мен кірпішті қайта пайдалану және цемент жасау үшін әкке айналдыру мақсатында тас қалаушыларға сатты. XVI ғасырдың басында Андреа Палладио сияқты сәулетшілер қираған жерлерді зерттеп, жоспарын қайта құруға мүмкіндік алғанда, ванналардың көп бөлігі әлі де тұрған күйінде болды.