Кіріспе
Қазақстандағы саяси партия:Қазақстанның демократиялық таңдауы () - Қазақстандағы саяси партия. Оны кәсіпкер, бұрынғы министр Мұхтар Әблязов пен Павлодар облысының әкімі болған Ғалымжан Жақиянов құрды. ҚДТ-ға Президент Назарбаевтың ішкі ортасынан көңілі қалған елдегі бірқатар ықпалды саясатшылар мен бай бизнесмендер кірді. Бұл қозғалыста Назарбаевқа қарсы көзқарас қалыптасты және президент пен оның тобының жемқорлығы мен туысқандық қатынасын сынға алды. Партия қазіргі қазақ режимін бейбіт жолмен құлатып, Қазақстанды парламенттік республикаға айналдыруды көздейді.
Democratic Choice of Kazakhstan (, QDT; Демократический выбор Казахстана, DVK) is a political party in Kazakhstan. It was founded by Mukhtar Ablyazov, a businessman and a former minister and Galymzhan Zhakiyanov, who was the akim of Pavlodar Region. The QDT embraced a number of influential politicians and wealthy businessmen of the country who grew disillusioned with the inner circles of President Nazarbayev. The movement adopted a strong anti Nazarbayev stance and criticized the corruption and nepotism of the president and his clique. The party seeks to peacefully topple the current Kazakh regime and to transform Kazakhstan into a parliamentary republic.
Шығу тегі (1998-2001)
1998-1999 жылдары Мұхтар Әблязов Энергетика, өнеркәсіп және сауда министрі қызметін атқарды. Оның тұсында көптеген реформалар ұсынылды, бұл елдің экономикасын әртараптандыру, биліктің бір бөлігін өңірлерге беру және тарифтік қалыптасудың нарықтық қағидаттарын енгізу бағдарламасы болды. Алайда уақыт өте келе Президент Назарбаев Әблязовтың жұмысына қарсылық білдіре бастады. Нәтижесінде 1999 жылы Аблязов Назарбаев режимі саясаты жүйелі реформаларды мүмкін емес етеді деп, қызметінен кетті. 2000 жылдың басында Аблязов пен Галымжан Жақиянов реформаларды жақтап, демократиялық және заңды әдістермен билікті алуға ұмтылатын қозғалысты құруға шешім қабылдады. Бастапқыда бұл қозғалыстың үкіметті құлату туралы жоспары болған жоқ.
Қор (2001-2002)
Қазақстан Демократиялық Таңдау партиясы 2001 жылдың қарашасында биліктегі элитаның арасындағы жікке бөлінудің нәтижесінде құрылды. Дағдарыстың неден басталғаны белгісіз, бірақ Павлодар облысының әкімі Жақиянов, премьер-министрдің орынбасары Ораз Жандосов, қашқан банкир Аблязов және президент Назарбаевтың күйеу баласы Рахат Алиев сияқты реформашы бюрократтар тобының мүдделері қайшылыққа ұшырағандықтан, Аблязов "Қазақстанның демократиялық таңдауы" деп аталатын бизнес және реформашыл қозғалысты құру туралы мәлімдеді. Қозғалыс негізін қалаушылар қорғаныс министрінің орынбасары Жаннат Ертілесова, қаржы министрінің орынбасары Қайрат Келімбетов, жетекші кәсіпкерлер, "Казкоммерц" банкі басшысының лауазымындағы Нұржан Субханбердин және Булат Абилов болды.
Билік органдарының жауабы
Қазақстан премьер-министрі Қасым Жомарт Тоқаев қозғалысты қатты сынға алып, оның негізін қалаушыларды үкіметтегі қызметтерінен кетуді талап етті. Дағдарыс Назарбаевтың араласуы нәтижесінде тоқтатылды. Тоқаев сыртқы істер министрі болып тағайындалды, ал Рахат Әлиев Венаға елші болып ауыстырылды. Жақиянов, Жандосов, Аблязов және басқалар үкіметтегі лауазымдарынан босатылды. 2002 жылы 4 қаңтарда Жақияновқа қарсы авторлық құқық бұзушылық туралы қылмыстық іс қозғалды. Аблязовқа қарсы қаржылық алаяқтық және саяси зұлымдықтар бойынша қылмыстық іс қозғалып, 2002 жылы 27 наурызда тұтқындалды. Human Rights Watch, Amnesty International, Еуропалық парламент және АҚШ Мемлекеттік департаментінің халықаралық бақылаушылары Аблязов ісі бойынша сот процесінің бірнеше іс жүргізу бұзушылықтарымен, жеткіліксіз дәлелдемелермен және куәгерлердің сәйкес келмейтін мәлімдемелерімен өткенін атап өтті, бұл қылмыстық қудалаудың саяси сипатын көрсетті. Түрмеде отырған кезінде Аблязовты бірнеше рет ұрып-соғып, психологиялық қысымға ұшыратты. 2003 жылы 13 мамырда Президент Нұрсұлтан Назарбаев Аблязовты кешіру туралы жарлыққа қол қойды және оны түрмеде жазасын өтеуден босатты. Президенттің бұл шешімін Әблязовтың ісі халықаралық қоғамда кеңінен жарияланып, оған қолдау білдірген Еуропалық Парламент қарары жеңілдетті. Әблязов босатылғаннан кейін қозғалысқа қатыспай, саясатта болмайтынын ашық айтты, бірақ жасырын түрде қозғалысты қолдауын жалғастырды.
Қалпына келтіру және тарату (2002-2005)
2002 жылдың көктемінде ҚДТ-ның бір топ мүшесі, соның ішінде Ораз Жандосов, Булат Абылов және Әлихан Байменов, оңшыл "Ақ жол" партиясын құрды. Кейіннен "Ақ жол" партиясы тағы бір партияны - "Нағыз Ақ жол" партиясын құрды. ҚДТ басшылары партияны жаңа атпен қайта тіркеуге тырысып жатыр: "Алга!" Қазақстан, Марат Жиланбаевтың басшылығымен. Көптеген әрекеттерге қарамастан, билік QDT-ны саяси қозғалыс ретінде тіркемеді. "Қазақстанның демократиялық таңдауы" партиясы қозғалыстан құрылып, 2004 жылғы парламент сайлауына Серікболсын Әбділдиннің Коммунистік партиясымен бірлесіп қатысты. Блок парламентте бірде-бір орын ала алмады. ҚДТ 2005 жылдың ақпан айында президент сайлауына дейін таратылды. Бірақ оппозициялық күштердің "Әділетті Қазақстан үшін" партиясы жетекшілік еткен коалиция 2005 жылы 4 желтоқсанда өткен сайлауда Отан партиясының бұрынғы төраға орынбасары Жармахан Түйәкбайды президент сайлауына кандидат ретінде ұсынды. Тұяқбай 6% дауыс жинады.
Қайта құру (2017 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2017 жылдың 20 сәуірінде Аблязов QDT қозғалысын қайта құру туралы жариялады. Партия әлеуметтік желілер арқылы 80 мыңнан астам мүшеге ие болды деп мәлімдеді. Ол Қазақстан бойынша билік тарапынан қысымға ұшыраған наразылық акцияларын жүйелі түрде өткізеді. 2019 жылғы қазақ наразылықтарының кейбіреулері QDT-ның әсерінен болды. 2019 жылғы Қазақстан президенттік сайлауы кезінде полиция 5000-ға жуық демонстрацияшыны, журналист пен белсенділерді ұстады. Бұл оқиға сайлау кезінде Қазақстан алғаш рет наразылықтарға тап болды. Бұл қозғалыс 2019 жылдың тамызында басталған Қытайға қарсы наразылық акциясын да қолдайды. 2022 жылдың 5 қаңтарында көшбасшы Мұхтар Әблязов азаматтарды Назарбаев режиміне қарсы наразылық көрсетуге шақырды, нәтижесінде бүкіл елде жаппай наразылық акциялары өтті.