Кіріспе

Торлы көліктердің аспасының түрі – Хорстман аспасы, сондай-ақ Хорстман, Викерс Хорстман және сирек кездесетін «Баяу қозғалыс» деп аталады. Бұл түрі британдық танк конструкторы Джон Карден еңбегімен құрастырылған және инженер Сидни Хорстман өндіріс үлгісіне енгізген торлы аспа түрі. Алғаш рет 1935 жылы A6E3 орташа танк прототипінде қолданылып, Vickers-тің бұрынғы аспаларынан әлдеқайда артық екенін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі танк конструкцияларында кеңінен қолданылды, бірақ соғыстан кейін басқа елдерде жаңа жүйелер пайда болғандықтан, көбінесе британдық танктерде ғана қолданылатын болды. Бұл негізгі механизм соңғы рет 1950 жылдардың соңында жасалған «Шефтин» танкінде қолданылды. Horstman Defence Systems компаниясы бүгінгі күнге дейін танк аспасы саласындағы маман болып табылады және гидродинамикалық демпферлеуге негізделген торсиондық жүйелерге негізделген түрлі жүйелерді өндіреді. Олар «Хорстман аспалары» деп те аталады, бірақ олардың бұрынғы үлгілерімен ортақ ешқандай ұқсастығы жоқ.

Тарих

Сидни Хорстманн 1920 жылдары өзінің Horstmann Cars компаниясы Бат қаласында құрастырған автомобильдердің жүрісін жақсартуға жасаған тырабының бір бөлігі ретінде аспа дизайнына қызығушылық танытты. Бұл автомобильді тоқтатуда бірнеше спиральді серіппелерді пайдаланатын жаңа дизайнға және осы дизайнды барлық өндірушілерге сату үшін Slow Motion Suspension Company компаниясын құруға әкелді. Horstman Cars 1929 жылы банкротқа ұшырады, ал Slow Motion компаниясы жұмысын жалғастырды. Айта кетерлігі, Хорстманн 1927-1930 жылдары аспа жүйелеріне берген патенттік өтінімдерде қазіргі Хорстманн аспасынан мүлдем өзгеше "Slow Motion" типіндегі автомобильдерді сипаттайды, себебі олардың ешқайсысында богилер жоқ (кейбіреулері Кристи аспасына ұқсамайды). Флетчердің айтуынша, 1934 жылы Vickers Armstrongs компаниясының Джон Карден жаңа типті танк аспасы үшін "жақсы идея" тапты және оны жұмысқа жарамды дизайнға айналдыру үшін Хорстманның Slow Motion компаниясымен серіктестік құрды. Сол кезде британдық армия, көбінесе наразылық білдіре отырып, A6 сериялы орта танк прототиптерін сынақтан өткізіп жатты. Көптеген мәселелердің бірі – Vickers ұсынған "қорап" аспасы тым серпімді болып шықты және негізгі қарудан оқ атқаннан кейін танк біраз уақытқа дейін шайқалып тұрды. Алайда, бұл аспаның тарихы шамамен 1930 жылға дейін жетеді, ол кезде Vickers A4E8 прототипін жасады, ол Жеңіл танк Mk Ia деп белгіленді және Mk. II-нің алдағысы болды, немесе бірнеше прототиптік танктарды жаңа аспаға ауыстырды. Vickers Жеңіл Дракон Mk. I артиллериялық тракторы сол кездегі тағы бір көлік болды, ол дәл осындай аспаны қолданды. Шын мәнінде, "Хорстманн аспасы" термині туралы ең алғашқы мәлімет 1934 жылдың қаңтарына дейін сақталады, ол кезде Кристофер Эйнсворт Дэвис Хорстманмен бірлесіп "Slow Motion" автомобиль аспалары туралы ғылыми еңбегін ұсынды және "жоғары жылдамдықты жолдан тыс жүретін трактордың" (дегенмен, Дракон) сынақтарда өте жақсы көрсеткенін атап өтті. Жаңа дизайн бір богиде екі доңғалақты қолданды, олардың әрқайсысы қоңыраулы кранкпен және серіппелі серіппемен байланысты, сондай-ақ кері инерцияны бақылау үшін қос әрекетті амортизаторлармен жабдықталды. Бұл 1935 жылдың ақпан және сәуір айлары аралығында A6E3 құралына орнатылды және бірден тұрақтылықты күрт жақсартқанын көрсетті. E3 сондай-ақ өнімділікті жақсарту үшін 500 а.к. Thornycroft RY/12 теңіз қозғалтқышымен жабдықталды, бірақ сынақтарда бұл ешқандай пайда әкелмеді және нәтижесінде Medium Mark III-тің үш данасы ғана шығарылды. A9 және A14 сияқты бірнеше басқа орта танктар да осы дизайнды қолданды. Карден 1935 жылдың желтоқсанында авиа апатта қаза тапты, бірақ осы уақытқа дейін ол A10 ретінде қабылданған, кейін Cruiser Mk I ретінде белгілі болған жеңіл танк платформасын жобалады. Бұл нұсқада бір үлкен доңғалақ қоңыраулы кранкқа, ал екінші кранкқа ортақ қолға екі кіші доңғалақ орнатылды. Бұл 1937 жылы армия Christie аспасын пайдаланатын танкты әзірлегенге дейін аралық тип ретінде өндіріске енгізілді. Сол аспаны үлкен Cruiser Mk II-де де қолданылды, ол ақырында Valentine танкына айналды. Негізгі тұжырымдаманың тағы бір өзгеруі әртүрлі жеңіл танк жобаларының бөлігі ретінде енгізілді, атап айтқанда 1932 жылғы Жеңіл танк Mk III, ол Мысырда қолданылды. Бұл нұсқа A10 дизайнының екі доңғалақты нұсқасы болды. Бұл өзгеруі 1934 жылғы Universal Carrier және оның Loyd Carrier сияқты түрлерінде де кездеседі. 1943 жылы M4 Sherman-нің канадалық құрамындағы бір Ram танкы Horstmann типіндегі аспанына өзгертілді. Бұл ең алғашқы үлгілердегідей екі толық қоңыраулы кранктарды қолданды, бірақ амортизаторларды доңғалақтың төменгі жағына жылжытты. Бұл өте сәтті болғанымен, сынақтардан өтіп, Ram-тің сатып алуын тоқтатуға себеп болды, орнына АҚШ-та жасалған M4-терді сатып алып, канадалық өндірісті басқа жобаларға аударды. Бір Sherman V, сериялық нөмірі T 148350, содан кейін ұқсас түрде қайта жабдықталды. Бұл жүріс сапасы жағынан сәтті болды, бірақ сынақтарда сенімді емес. Осы уақытқа дейін АҚШ армиясы көптеген жаңа аспалы тұжырымдамаларды сынады, соңында солардың біреуін соғыс аяғында M4E8 модельдері үшін таңдады. 1945 жылы жоба тоқтатылғанға дейін жалғыз Хорстман Шерман жүріп тұрды. Соғыс аяқталғанда британдық армия ауыр танктың броньын орта танктың өтімділігімен біріктіретін алғашқы "әмбебап танкты" әзірлеуде болды. Бастапқыда бұл үшін Christie типіндегі аспаны қолдану жоспарланған, бірақ дизайнның күші мен салмағы артып, одан бас тартуға тура келді. Оның орнына Associated Equipment Company дизайнері G. J. Rackham үлкен раманы қолдауға қабілетті Хорстманның модификациясын ұсынды. Бұл негізінен екі қоңыраулы жүйенің бастапқы нұсқасына ұқсас болды, бірақ қажетті салмақ көрсеткіштерін алу үшін үш спиральді серіппе болды, бірінің ішіне бірі орналасқан. Бұл дизайн соғыс аяғында Centurion ретінде пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезеңде Panther және Tiger танктерінде қолданылған немістік бұрылыс серіппелі жүйелер туралы ақпарат кеңіректе тарады және соғыстан кейінгі танк дизайнында революция жасады. Алайда, Ұлыбритания бұл өзгерістерден пайдаланбады, өйткені Centurion сол кезде әлемдегі ең жақсы танктардың бірі болып шықты. Корей соғысындағы оның өнімділігі ерекше атап өтілді, өйткені ол басқа танктардың өте алмаған төбелерге көтеріле алды (аспадан гөрі Rolls Royce Meteor қозғалтқышының арқасында) және көру шегіндегі қарсыластың танктерін жоя алды. Centurion ескірген кезде, жаңа жүйелерді әзірлеуге аз күш жұмсалды. Сондықтан 1950 жылдардың соңында жаңа дизайн қажеттілігі туғанда, Centurion-ның бірнеше жетілдірілген нұсқалары сынақтан өтті. Бұл әдетте жаңа тұжырымдамаларға қарағанда, қолданыстағы дизайнды жақсарту болғандықтан, Centurion-ның Хорстманн аспасы одан да үлкен салмақты көтере алу үшін жақсартылды.

Сипаттама

Негізгі конструкциялық ерекшелігі – екі немесе одан көп доңғалақтың ортақ негізге орнатылып, шасси құрауы. Алғашқы екі доңғалақты нұсқада доңғалақтар L тәрізді иінтіректің құрамына кіретін айналмалы қолға бекітілген, сондықтан доңғалақтың жоғары қарай қозғалысы иінтіректің жоғарғы бөлігінің бүйірге қарай қозғалысына айналады. Екі қолды ортақ білікке орнатуға болады, бірақ көбінесе екі жақын орналасқан білікке орнатады. Екі доңғалақтың арасында көлденең созылатын серіппе орналасқан, оның ұштары иінтірек қолдарының үстіңгі бөлігіне бекітілген. Егер бір доңғалақ кедергіге тап болса, серіппе екінші доңғалақтың иінтірек қолына қысылады. Бұл нұсқа алғашқы тәжірибелерде, сондай-ақ советтік Т-37 танкысінде қолданылды. Жеңіл көліктерге арналған нұсқаларда әдетте екі иінтірек қолдың біреуі тік таяқшамен ауыстырылады, ал серіппе қалған иінтірек қолының үстіңгі бөлігінен таяқшаның соңына дейін созылады. Соның салдарынан, кез келген доңғалақтың жоғары көтерілуіне себеп болатын кедергі серіппенің қысылуына және екі доңғалаққа да күш беруге әкеледі. Хорстманн конструкциясының артықшылығы – аспалы салмақ толығымен көтерілген доңғалаққа түспейді: оның жұптасқан доңғалағы да ортақ серіппе арқасында төмен қарай күшін арттырады, жүктемені бөліп береді. Толық тәуелсіз доңғалақтары бар жүйелерде танктың толығымен бір доңғалаққа тірелуі мүмкін, бірақ Хорстманн конструкциясында мұндай жағдай сирек кездеседі. Тағы бір артықшылығы – серіппе қысылып та, созылып та жұмыс істей алады, бұл аспаның жалпы қозғалысын арттырады. Техникалық қызмет көрсету тұрғысынан алғанда, серіппенің тек бір қозғалмайтын нүктеде бекітілуі және қалған бөлігінің дербес болуы оны алаңдап алып тастау мен ауыстыруды жеңілдетеді. Серіппенің доңғалақтардың үстінде орналасуы оны өте ықшам етеді, ішкі корпус кеңістігіне аз немесе мүлдем енбейді.

Салыстырмалы аспалар

Танк дизайнының алғашқы күндері көптеген түрлі богиге негізделген аспа конструкциялары енгізілді, бірақ олардың азы ғана Карденнің бастапқы идеясындағы сияқты, қысым астындағы жалпы серіппе ұғымын қолданды. Мысалы, американдық тік бұралы серіппелі аспа (VVSS) көптеген конструкциялық ерекшеліктерді бөліседі, бірақ бір-біріне емес, богидің каркасына тік бағытта қысым түсіретін екі жеке серіппе қолданады. Ал HVSS, соғыстың соңындағы көлденең бұралы серіппелі аспа, Horstman конструкциясына көбірек ұқсас, екі иінтірек арасында қысымдағы бұралы серіппе мен серіппе үстінде орналасқан амортизаторды пайдаланады. HVSS M4A3E8 "Easy Eight" моделінің маңызды ерекшелігі болды ("easy" сол кездегі АҚШ армиясының "E" әрпі үшін қолданылған фонетикалық код). Механикалық тұрғыдан алғанда, бұл конструкция Christie аспасымен де көп ортақ, ол да серіппеге қысым жасау үшін иінтірек қолданады. Басты айырмашылық – Christie аспасында әрбір дөңгелек жеке орнатылады, ал серіппе әдетте танк корпусына немесе оның ішіне бекітіледі. Ұзын серіппе бақыланатын иілуге және потенциалды ұзақ қозғалысқа мүмкіндік береді. Christie аспасын күтіп ұстау көбінесе қиын, себебі дөңгелектер мен аспа бөлек орнатылған, ал сынған серіппеге дөңгелектерді алмастан жету қиын болуы мүмкін.