Кіріспе

Американдық социолог, тарихшы және жазушы (1942–2021)

Джеймс Уильям Лоуэн (6 ақпан 1942 – 19 тамыз 2021) – американдық социолог, тарихшы және жазушы. Ол 1995 жылы жарық көрген «Менің мұғалімімнің айтқан өтіріктері: Американдық тарих оқулығыңыздағы бәрі қате» атты кітабымен ең көп танылды. 2005 жылы жарық көрген «Күн батқан қалалар: Американдық расизмнің жасырын көрінісі» атты кітабы, күн батқан қалалардың тізімін жасауға бағытталған ұлттық күш-жігерді жандандырды.

Ерте өмір

Лоуэн 1942 жылдың 6 ақпанында Иллинойс штатының Декатур қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Дэвид – иммигрант меннонит қауымынан шыққан медициналық директор және дәрігер, ал анасы Виннифред (Гор) – кітапханашы және оқытушы. Лоуэн Декатурда өсті, онда ол MacArthur орта мектебінде оқыды және 1960 жылы мектепті бітірген кезде Ұлттық құрмет стипендиясын жеңіп алды.

Мансап

Лоуэн алғаш рет Миссисипи штатында, Америка Азаматтық соғысынан кейін Америка Миссионерлер қауымдастығы құрған тарихи афроамерикандық колледж – Тугалу колледжінде сабақ берді. 20 жыл бойы Лоуэн Вермонт университетінде нәсілшілдік туралы оқытты, ол жерде 1995 жылы әлеуметтану профессоры зейнеткер болды. 1997 жылдан бастап ол Вашингтондағы Америка католик университетінде әлеуметтанудан арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді. «Миссисипи: Конфликт және өзгеріс» (1974) кітабы 1975 жылы Оңтүстік аймағындағы үздік ғылыми еңбек үшін Лилиан Смит кітап сыйлығын жеңіп алды. Миссисипи штатының оқулықтарды сатып алу жөніндегі кеңесі кітапты Миссисипи штатының мемлекеттік мектептерінде пайдалануға тыйым салды, себебі ол тым даулы және нәсілдік мәселелерге тым көп назар аударады. Лоуэн кеңес шешіміне қарсы сотқа шағымданып, «Лоуэн v. Тернипсид» (1980) ісін қозғадı. АҚШ-тың Миссисипи штатының Солтүстік округінің аудандық сотының судьясы Орма Р. Смит оқулықты қабылдамаудың «негізді себептері» болмағанын және авторлардың сөз бостандығы мен баспасөз бостандығы құқықтары бұзылғанын мәлімдеді. Америка кітапханалар қауымдастығы «Лоуэн v. Тернипсид», 488 F. Supp. 1138 (N. D. Miss. 1980) ісін тарихи Бірінші түзетуге қатысты іс және «еркін оқуға құқық» негіздерінің бірі деп санайды. Ол оқулық авторлары фактілерге сәйкес келмейтін, еуроцентристік және мифологиялық тарих көзқарастарын таратуға бейім екенін көрсетті. Лоуэн кітапта американдық тарих мәтіндеріндегі көптеген бұрмалаулардың «мұқабасында аты жазылған авторлардың өзінен де туындамайтынын» атап өтті. 2012 жылдың наурыз айында кітаптың баспашысы The New Press «Менің мұғалімім айтқан өтіріктер» кітабын барлық уақыттағы ең көп сатылған кітаптардың бірі деп жариялады. Кітап Лоуэннің тарихты жаттап алуға арналған қарапайым фактілер мен даталар ретінде емес, оқиғалардың контексті мен түпкі себептерін талдау ретінде оқыту керек деген сенімін көрсетеді.

Шын мәнінде болған оқиғаларды үйрету

Лоуэн "Мұғалімнің маған айтқан өтіріктері" кітабынан кейін "Шын мәнінде не болғанын қалай үйрету: Оқулықтардың билігінен қалай қашуға болады және оқушыларды тарихты зерттеуге қызықтыру" (Teachers College Press, 2009) кітабын жазды. Алғашқы төрт тарау бастауыш және орта білім беру деңгейінде тарихты қалай оқыту керек деген тұжырымды ұсынады.

Күн батып бара жатқан қалалар

АҚШ-тағы нәсілшілдікке деген қызығушылығын жалғастыра отырып, Лоуэн 2005 жылы "Сандаун Таунс: Американдық нәсілшілдіктің жасырын көрінісі" атты кітабын жазды. Кітапта күн батқандағы қалалардың тарихы сипатталады, яғни афроамерикалықтар, еврейлер және басқа да азшылық топтары қала тұрғындарының ақ нәсілділері тарапынан жасалатын нәсілшілдік зорлық-зомбылықтан қашу үшін күн батуға дейін қаладан кетуге мәжбүр болған (немесе үлкен қысым көрсетілген). "Сандаун Таунс" кітабы Густав Майерс атындағы үздік кітап сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Publishers Weekly және Booklist басылымдарында мақтауға толы пікірлер жарияланды. Бұл кітап АҚШ бойынша күн батқандағы қалаларды анықтау және тізімдеу мақсатындағы жалпыұлттық онлайн жобаға түрткі болды. The Washington Post газетіндегі рецензияда Лоуэн зерттеу әдістемесіне арналған жеке тарауға қарамастан, нәсілдік бөліске қолдау көрсеткен қауымдастықтардың саны туралы оның мәлімдемелерінің өте әртүрлі және тұманды болғаны айтылды. "Осы тұмандылық, сондай-ақ Лоуэннің өзінің тақырыбына деген ынтасы, оның сенімділігіне күмән тудырады – немесе кем дегенде, шамадан тыс бағалау мүмкіндігін көрсетеді."

Кейінгі жазбалары

2010 жылы Лоуэн мен Эдвард Х. Себеста "Конфедерация және неоконфедерация оқырманы: жоғалған себеп туралы үлкен шындық" атты кітапты бірлесіп жазды. Бұл антология Америка Азамат соғысы кезіндегі Конфедерацияға қатысты кең ауқымды бастапқы дереккөздерді қамтиды. Лоуэннің соңғы жарық көрген кітабы "Ап а Крик, Уит а Пэдл: Каноэ және өмір туралы әңгімелер" – бұл оның өмірлік еңбегіне оралып, расизм мен теңсіздіктің пайда болуы, тарих теориясы және олардың арасындағы байланыс туралы ойларын білдірген естелік кітап. Өмірінің соңында Лоуэн жаңа кітап – "Кейір-көріктегі кездеспестер: тарихты дұрыс түсінетін күтпеген орындар" ("Surprises on the Landscape: Unexpected Places That Get History Right") зерттеуін бастады. Бұл кітап "Америкадағы жалғандықтар" кітабының жалғасы ретінде жоспарланған, онда АҚШ-тағы тарихи маңызы бар орындар мен белгілердегі қателіктер мен бұрмалаулар көрсетілген. "Кездеспестер" кітабы тарихты дұрыс және шынайы бейнелейтін тарихи орындарға назар аударуды мақсат еткен. Оның ресми сайты халықтан тарихты дұрыс ұсыну тұрғысынан қандай қалалар мен тарихи орындарды кірістіру керектігі туралы пікір білдіруге шақырды.

Жеке өмір

1968 жылы Лоуэн өзінің алғашқы әйелі Патриция Ханраханға үйленді. Олардың екі баласы болды. 1975 жылы олар ажырасты. 2006 жылы ол Сьюзан Робертсонға үйленді және өмірінің соңына дейін олар некеде болды. Лоуэн 2021 жылғы 19 тамызда Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы Suburban ауруханасында қайтыс болды. Ол 79 жасқа толып, қайтыс болғанға екі жыл бұрын IV сатыдағы қарын қатерлі ісігімен ауырғанын анықтаған.